تازيون خبرون

Category Archives: ايڊيٽوريل

پاڻي پلانٽ فعال ٿيندا؟

سپريم ڪورٽ سنڌ ۾ سامونڊي گدلاڻ ۽ پيئڻ جو صاف پاڻي نه ڏيڻ ۽پاڻي جي نيڪالي واري ڪيس ۾ عارضي حڪم نامو جاري ڪري ڇڏيو آهي .جيڪو عارضي حڪم نامو 6 صفحن تي مشتمل آهي .فيصلي ۾ ٻڌايو ته سنڌ ۾ صحت لاءِ نقصانڪار پاڻي سبب هيپاٽائيٽس سي ۽ چمڙي جون بيماريون پکڙجي رهيون آهن .سنڌ جي وڏي وزير ان معاملي کي حل ڪرڻ لاءِ ٽن هفتن جي مهلت ورتي آهي. حڪم نامي ۾ چيو ويو آهي ته ٽائم لائن جي لاءِ وڏي وزير پنهنجو قسم نامو به جمع  ڪرائي. پيئڻ جي پاڻي، سيوريج جي نظام جي حوالي سان هر ضلعي جي اسڪيم جي لاءِ ٽائم لائن ڏني وڃي .ڪهڙي به ضلعي ۾ ڪيتري وقت  واٽر ٽريٽمنٽ پلائٽس فعال ٿيندا. سنڌ جو وڏو وزير  سپريم ڪورٽ کي رپورٽ ڏئي ڪهڙي وقت پلانٽ فعال ڪيا ويندا. ڪراچي جي  اسپتالن جي گندگي کي ختم ڪرڻ جي منصوبن کان سپريم ڪورٽ کي آگاهي ڏني وڃي . وڏو وزير سنڌ محمودآباد ٽريٽمينٽ پلانٽ جي زمين ليز ڏيڻ جي جاچ ڪري.

 

ڇا وڏو وزير عوام کي ملندڙ پاڻي پاڻ پيئندو؟ 

سپريم ڪورٽ ڪراچي رجسٽري ۾ چيف جسٽس آف پاڪستان جسٽس ميان ثاقب نثار، جسٽس فيصل عرب ۽ جسٽس سجادعلي شاهه تي ٻڌل  ٽي رڪني بينچ سنڌ  ۾ پيئڻ جوصاف پاڻي نه ڏيڻ  ۽ پاڻي جي نيڪالي بابت ڪيس جي ٻڌڻي ڪئي. سنڌ جو وڏو وزير سيد مراد علي شاهه، چيف سيڪريٽري سنڌ، صحت جو سيڪريٽري،ماحوليات کاتي جو سيڪريٽري، آبپاشي جو سيڪريٽري، صنعت کاتي جو سيڪريٽري، مڪاني کاتي جو سيڪريٽري ،گهرو کاتي جي سيڪريٽري ، ڪراچي جو اڳوڻو سٽي ناظم  مصطفيٰ ڪمال،ايم ڊي واٽر بورڊ، پراسيڪيوٽر جنرل سنڌ، ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، وفاقي پلاننگ ڪميشن سيڪريٽري، انيس قائم خاني، رضا هارون ۽ ڊاڪٽر صغير سميت ٻيا پيش ٿيا.  عدالت جي ڪمري ۾ خراب پاڻي بابت درخواستگذار شهاب اوستو طرفان پيش ڪيل دستاويزي فلم ڏيکاري وئي. چيف جسٽس ريمارڪس ڏنا ته سي ايم صاحب دستاويزي فلم ڏسي احساس ٿيندو آهي، ڇا توهان کي ناهي ٿيندو؟ هن زمين تي سڀ کان وڏي نعمت ئي پاڻي آهي ۽ شاهه صاحب اسان ماڻهن کي صاف پاڻي به ناهيون ڏئي رهيا، ان ڪيس کي مخالفاڻو نه ورتو وڃي، اسان وڏي عزت ۽ احترام سان توهان کي گهرايو آهي.توهان جتي چئو اتي وڃي ان پاڻي جي هڪ هڪ بوتل پيئون ٿا، جيڪڏهن توهان چئو ته اسان به مٺي وڃي ندي مان هڪ گلاس پاڻي پيئون. ڇا اوهان تيار آهيو؟ اسان ۽ توهان گڏجي مسئلي جي حل لاءِ ڳولا ڪيون ٿا ۽ جيڪڏهن اسان جي مدد جي ضرورت آهي ته اسان کان مدد وٺو.توهان جو چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري منهنجن ٻارن جيان آهي ۽ هو ڏسي ته لاڙڪاڻي ۽ ٻين شهرن جا ماڻهو ڪهڙو پاڻي پي رهيا آهن، خواهش هئي ته بلاول به هتي هجي ها ۽ صورتحال ڏسي ته ان کي به خبر پوي ها ته لاڙڪاڻي جي ڪهڙي صورتحال آهي. جسٽس فيصل عرب چيو ته توهان کي مسئلا حل ڪرڻ لاءِ عوام چونڊيو آهي، انتظاميا جي ناڪامي کان پوءِ ماڻهو عدالتن ڏانهن منهن ڪندا آهن، پيپلز پارٽي جي گذريل حڪومت ۾ ڪو به معاملو عدالت تائين نه آيو.عدالت کي انتظاميا جي اختيارن کي استعمال ڪرڻ ڪو به شوق نه آهي . عدالتي ڪمري ۾ روسٽرم تي موجود سنڌ جي وڏي وزير چيو ته جيڪا ويڊيو عدالت ۾ ڏيکاري وئي آهي اها درخواستگذار جي بڻايل آهي،  صورتحال ايتري سنگين ناهي، موقعو مليو ته جلد سپريم ڪورٽ ۾ پنهنجي ويڊيو پيش ڪندس. چيف جسٽس چيو ته شاهه صاحب توهان ان ويڊيو کي ڇڏيو پر ڪميشن جي رپورٽ به ڏسي وٺو ۽ ان جي سنگيني جو جائزو وٺو، ڪميشن جي رپورٽ مسئلي جي حل تائين پهچڻ جو ذريعو آهي ۽ رپورٽ ۾ جيڪا نشاندهي ڪئي وئي آهي ان کان مدد وٺو. جيڪا ويڊيو ڪورٽ ۾ ڏيکاري وئي آهي ميڊيا جا نمائندا پنهنجن پنهنجن چينلن تي ڏيکارين ته جيئن عوام کي خبر پئي، سپريم ڪورٽ پنهنجا ڪلها توهان کي ڏيڻ لاءِ تيار آهي، پر شاهه صاحب توهان کي به ڪم مڪمل ڪرڻ جي گارنٽي ڏيڻي پوندي، توهان هن قوم جا چونڊيل اڳواڻ آهيو، علم، ليڊر شپ ۽ قانون تي عمل ڪندڙ قومون ئي ڪامياب ٿينديون آهن. ماضي ۾ جيڪو اسان ٻئي مرحلي ۾ ذميوارن جي ڳولا به ڪنداسين، پيئڻ جو صاف پاڻي صوبائي معاملو آهي، توهان ئي حل ڪندا، شاهه صاحب ٻڌي ڇڏيو ته هاڻ اهو مسئلو حل ڪرڻو آهي، جيڪڏهن خراب پاڻي کان ڇوٽڪارو نه ڏياريو ويو ته پنهنجن ٻارن کي ڪهڙو مستقبل ڏينداسين.

 

ڇڪتاڻ جي ور چڙهيل ڌرڻي خلاف آپريشن…!

اسلام آباد ۾ ڌرڻي خلاف آپريشن بعد حالتون ڇڪتاڻ جي ور چڙهي ويون، سڄو ڏينهن چڪرين، فائرنگ ۾ پوليس، ايف سي اهلڪار، ايڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر ۽ مذهبي ڪارڪنن سميت 200 کان مٿي زخمي ٿي پيا آهن. فورسز سڄو ڏينهن ڪارروائي باوجود مڪمل طور علائقو خالي ڪرائي نه سگهي. مذهبي ڪارڪن مختلف هنڌن تي پکڙجي ويا. هوڏانهن حڪومت آرٽيڪل 245 تحت فوج طلب ڪري ورتي آهي. گهرو وزارت موجب فوج حساس عمارتن جي حفاظت لاءِ موجود هوندي. اسلام آباد انتظاميه طرفان فيض آباد وٽ ڌرڻي ۾ شريڪ ٿيلن کي رات جو 12 وڳي تائين ڏنل ڊيڊ لائين ختم ٿيڻ بعد ڇنڇر تي صبح جو مظاهرو ڪندڙن خلاف آپريشن شروع ڪيو ويو.آپريشن ۾ پوليس، ايف سي ۽ رينجرز جي وڏي نفري حصو ورتو، جن مظاهرو ڪندڙن کي ڇڙ وڇڙ ڪرڻ لاءِ شيلنگ ڪئي ۽ واٽر ڪينن جو استعمال ڪيو.شديد شيلنگ بعد مظاهرو ڪندڙ ڇڙ وڇڙ ٿي ويا ۽ پوليس ڪيترن ئي مظاهرين کي گرفتار ڪري ورتو آهي، ،200 کان وڌيڪ ماڻهو زخمي ٿي پيا.مظاهرو ڪندڙن طرفان پٿراءَ ڪرڻ سبب ڪيترائي پوليس اهلڪار زخمي به ٿيا. پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز(پمز) جي ڊاڪٽر الطاف ٻڌايو ته پوليس جي 53 اهلڪارن، ايف سي ٻن اهلڪارن ۽ ڪجهه عام شهرين سميت 168 زخمين کي پمز ۾ داخل ڪيو ويو آهي.خانگي ٽي وي چئنلن جي رپورٽ مطابق صبح جو ساڍي 7 کان شروع ٿيل آپريشن بعد هيل تائين 300 کان وڌيڪ ماڻهن کي گرفتار ڪيو ويو آهي.ضلعي انتظاميه جي ذريعن مطابق فيض آباد انٽرچينج آپريشن سبب هن وقت اختيارين جي ڪنٽرول ۾ آهي،فيض آباد کي ملائيندڙ رستن ۽ گهٽين کي انتظاميه بند ڪري ڇڏيو آهي جڏهن ته گادي واري شهر جي سمورين اسپتالن ۾ ايمرجنسي لاڳو ڪئي وئي آهي،آپريشن شروع ڪرڻ جو حڪم ضلعي ميجسٽريٽ محمد مشتاق ڏنو هو جنهن بعد اٽڪل 800 اهلڪار پنڊال ۾ داخل ٿيا ۽ پوليس طرفان مليل هدايتن موجب آپريشن شروع ڪيو. آپريشن دوران سيڪيورٽي اهلڪارن درجنين مظاهرين کي گرفتار ڪري ورتو جن کي اسلام آباد جي مختلف ٿاڻن ۾ منتقل ڪيو ويو آهي،  انتظاميه طرفان سيف سٽي پروجيڪٽ تحت لڳايل ڪئيمرائن جي مدد سان آپريشن جي مڪمل نگراني ڪئي وئي آهي. جاڙن شهرن کي ملائيندڙ فيض آباد ۾ پوليس ۽ مظاهرين وچ ۾ چڪرين جو سلسلو جاري رهيو، هڪ ٻئي سان اکٻوٽ کيڏندا رهيا، وقفي وقفي سان پوليس ڳوڙها گيس جو استعمال ڪندي رهي، جوابي طور تي مظاهرين پوليس تي شديد پٿراءُ ڪيو. چڪرين جي نتيجي ۾ هڪ اسسٽنٽ ڪمشنر عبدالهادي، ڊي ايس پي ستار شاهه، 4 ايس ايچ اوز، بني گاله جو ايس ايچ او ذوالفقار، آئي نائين جو قاسم نيازي، کنه جو عبدالجبار ۽ نذر قريشي، جوان شديد زخمي ٿيا جڏهن ته لڳ ڀڳ 160 مظاهرين به زخمي ٿيا. زخمين کي فور طور تي جاڙن شهرن جي اسپتالن پمز، پولي ڪلينڪ، هولي فيملي، بي نظير ڀٽو شهيد اسپتال ۽ سول اسپتال ۾ پهچايو ويو . مظاهرين هڪ بڪتر بند گاڏي سميت پوليس جي 5 گاڏين کي باهه ڏئي ساڙي ڇڏيو. پوليس ترجمان مطابق پوليس وڏي صبر ۽ تحمل جو مظاهرو ڪيو پر مظاهرين شديد پٿراءٌ ڪري پوليس اهلڪارن ۽ ايف سي جي جوانن کي شديد زخمي ڪري ڇڏيو.

 

ڌرڻي وارن جي سهولتن جي بندش جا حڪم

سپريم ڪورٽ فيض آباد وٽ لڳل ڌرڻي بابت ڪيس جي ٻڌڻي ڪئي. ٻڌڻي دوران جسٽس قاضي فائز عيسيٰ چيو ته ماڻهن کي تڪليف اچي رهي آهي، هڪ ٻار به رستو نه ملڻ جي ڪري فوت ٿي ويو، الله ڪري اهو ٻار اسان کي بخش ڪري، اسان کي صرف اهو ٻڌايو وڃي ته ڪهڙي شريعت ۾ رستو بند ڪرڻ جو ذڪر موجود آهي يا ان جي اجازت ڏنل آهي. جڏهن رياست ختم ٿي ويندي آهي ته فيصلا رستن تي ئي ٿيندا آهن. هڪ وڻ لڳائڻ به نيڪي آهي پر اهو ڪم ڪير به نه ٿو ڪري، اهڙن معاملن سان اسان به پريشان ٿيون ٿا پر گاريون ناهيون ڏيندا، اسلام ۾ اهو ته ڪٿي به ناهي لکيل جيڪو ڪيو پيو وڃي ۽ هي سڀ انا جي لاءِ ڪيو پيو وڃي ۽ انا ۽ تڪبر سڀ کان وڏا گناهه آهن. هن وقت رياست جو ڪنڌ جهُڪيل آهي. ميڊيا اهڙن ماڻهن کي ڇا لاءِ گهرائي ٿي جيڪي انهن جي ها ۾ ها ملائين ٿا، هي ته الٽو چور پاران چوڪيدار کي ڌمڪيون ڏيڻ واري ڳالهه آهي. اسان جي ڪوشش آهي ته معاملو تشدد طرف نه وڃي اسلام ۾ اهڙي ڪا به ڳالهه ناهي لکيل جنهن تي جسٽس قاضي فائز عيسيٰ چيو ته ڇا توهان کي اسلام جو پتو ناهي، پاڪستان به دليل جي بنياد تي ٺهيو ۽ جڏهن دليل جو بنياد ئي ختم ٿي وڃي ته ڏنڊي جي زور تي سٺي ڳالهه به صحيح نه ٿي لڳي، دشمنن جي لاءِ اهو سولو ڪم آهي، ڪٿي باهه لڳائي ڇڏين ۽ اسان پاڻ ۾ وڙهندا رهون، اهو سڀ ڪجهه پنهنجي شهريت جي لاءِ ٿي رهيو آهي، اٽارني جنرل چيو ته ڳالهين جي لاءِ عالمن کي شامل ڪيو آهي جنهن تي جسٽس قاضي فائز عيسيٰ چيو ته توهان هيستائين ڪيترا ڪيس داخل ڪيا آهن. اٽارني جنرل چيو ته 18 ڪيس داخل ڪيا آهن، 169 ماڻهو گرفتار ڪيا آهن. چهلم جي ڪري اسان خون خرابو نه ٿئي چاهيو جنهن تي جسٽس قاضي فائز عيسيٰ چيو ته ڌرڻو هڻندرن کي سهولتون فراهم نه ڪيون وڃن، هاڻي ائين ٿا ڪريون ته ڪيس رستي تي کڻي ٿا وڃون ۽ پوءِ ڪجهه ڪريون ٿا.

ٻڌڻي دوران جسٽس مشير عالم پڇيو ته اٽارني جنرل صاحب توهان رپورٽ جو جائزو ورتو آهي. جڏهن ته جسٽس قاضي فائز عيسيٰ چيو ته رسول پاڪ صه ته مسڪرائڻ کي به صدقو قرار ڏنو آهي پر هتي ته مون کي ڪو به مسڪرائيندي نظر نه پيو اچي، گاريون سرعام ڏنيون پيون وڃن ڇا معاشرو ائين هلندو. جيڪڏهن ڪا شرعي ڳالهه ٿي آهي ته ان جي لاءِ شرعي عدالت موجود آهي، مون کي ڳالهه سمجهه ۾ نه ٿي اچي ته اسلام امن سان پکڙيو آهي يا ڏنڊي جي زور سان. اتحاد، ايمان ۽ تنظيم ڪٿي نظر نه پئي اچي، جنهن کي مرضي پوي ٿي اهو گاريون ڏي ٿي، جيڪڏهن اهي اسلامي ڳالهيون آهن ته مون کي قائل ڪيو وڃي. ڪيترن ئي ڏينهن کان ماڻهن کي تڪليف ٿي رهي آهي جڏهن رياست ختم ٿي ويندي آهي ته رستن تي قتل ٿيندا آهن، اسان ڪنهن کي به تشدد ڪرڻ جو نه چونداسين، آرٽيڪل 5 کي اسان نظرانداز ڪري ڇڏيو آهي، جيڪڏهن آرٽيڪل 5 جي پوئيواري ناهي ڪرڻي ته پوءِ پاڪستان جي شهريت ڇڏي وڃي. ڌرڻي ۾ موبائيل فون هلي رهي آهي، ڌرڻي سبب عدالتي نظام خراب ٿي ويو آهي، ڌرڻي واري پارٽي ته چونڊ به وڙهي ان نالي سان سياسي پارٽي رجسٽرڊ ڪيئن ٿي، حڪومت جو پلان آف ايڪشن ڇا آهي، ڌرڻي وارن کي ڇا حڪومت چانهه پيش ڪندي آهي اسلام جي عظمت تي ڪڏهن به ٺاهه نه ٿيندو. ٻڌايو وڃي ته 17 ڏينهن کان اهي ماڻهو ڪٿان کائي پي عيش ڪري رهيا آهن.ڌرڻي سبب هڪ ٻار لاڏاڻو ڪري ويو جيڪڏهن اها ڳالهه ڌرڻو هڻندڙن کي سمجهه ۾ اچي ها ته اهي توبهه ڪري هليا وڃن ها. ايمبولينس کي رستو ڏيڻ کان اسان جي انا وڏي آهي.

 

نظام بدلائڻ جا پڙاڏا…

مسلم ليگ ن جي صدر ۽ اڳوڻي وزيراعظم نواز شريف چيو آهي ته ڪو به عدالتي فيصلو منهنجو عوام سان تعلق ٽوڙي نه ٿو سگهي. ايبٽ آباد ۾ جلسي کي خطاب ڪندي نواز شريف چيو ته نواز شريف هڪ نظرئي جو نالو آهي، جيڪو پاڪستان ۾ انقلابي تبديلي آڻيندو. پاناما جو ڊرامو ڪيو ويو، جنهن پٽيشن کي فضول قرار ڏئي خارج ڪيو ويو بعد ۾ وري مقدس قرار ڏنو ويو، منهنجي خاندان کي ڪٽهڙي ۾ آندو ويو، واٽس ايپ جو تماشو ڪيو ويو پوءِ ڪجهه انمول هيرا ڳوليا ويا. جي آءِ ٽي جوڙي وئي جنهن سامهون مون سميت پٽ ۽ نياڻي به پيش ٿي پر سڀ ڪجهه ڪرڻ باوجود نواز شريف خلاف هڪ پائي جي ڪرپشن ثابت نه ٿي سگهي. جڏهن سموريون ڪوششون ناڪام ٿيون ته چيو ويو نواز شريف پنهنجي پٽ کان پگهار نه ورتي آهي جنهن ڪري کيس نااهل قرار ڏنو وڃي ٿو. عوام جي خدمت ڪري عوامي محبتون ميڙيون آهن. 2013ع ۾ بجلي جي لوڊشيڊنگ عروج تي هئي، امن امان جي صورتحال بدتر ٿيڻ سبب ملڪي معيشت ٻڏي رهي هئي پر اسان عوام کي امن جو تحفو ڏئي پرڏيهي سيڙپڪاري آندي ۽ بجلي جا نوان منصوبا لڳائي عوام کي لوڊشيڊنگ مان ڇوٽڪارو ڏياريو آهي.ايبٽ آباد جلسو ريفرينڊم آهي. چئن پنجن ڄڻن جي فيصلي کي عوام قبول ناهي ڪيو. 2018ع ۾ وري ايندس ۽ عوام سان واعدا ڪندس عوام ڄاڻي ٿو ته آئون واعدا پورو ڪندو آهيان. ڪو اهو سمجهي ٿو ته آئون هارائي ويندس ته اها سندس ڀل آهي.هارائڻ وارو هجان ها ته اڄ عوام ۾ نه هجان ها پر سياست ڇڏي آرام سان ويهي رهان هان. وزارت اعظميٰ سنڀاليندي ئي مون کي ڌرڻي وسيلي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي وئي پر اسان ترقي ۽ خوشحالي جي ڪمن ۾ لڳاتار رهياسين. پوءِ وري پاناما جو تماشو لڳايو ويو.

عدالتي فيصلي بعد وزيراعظم هائوس ڇڏي گهر هليو ويس پر عوام اهو فيصلو قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو. توهان منهنجو ساٿ ڏيو نظام بدلائي ڇڏينداسين. ڪوڙا پئمانا بدلائڻا پوندا. ملڪ کي هڪ ڀيرو وري عدم استحڪام جو شڪار بڻايو ويو آهي. عوام ساٿ ڏئي ته واعدو ٿو ڪريان ته اسان گڏجي مارچ ڪنداسين پر توهان مون کي اڌ رستي ۾ نه ڇڏجو. نه جيل کان ڊڄان ٿو، نه سزا کان ۽ نه ئي موت کان، آمرن جي بيعت ڪئي وئي پي سي او تحت حلف کنيا ويا. آمرن کان وفاداري جو حلف کنيو ويو پر اڄ اهو آمر ملڪ مان ڀڄي ويو آهي پر آئون ڀڄڻ وارو نه آهيان. ڇاڪاڻ ته آئون آمر نه آهيان. عوام سان واعدو آهي ته اوهان جو ساٿ ڏيندس. هڪ ڊرامي باز چوندو هو ته 90 ڏينهن ۾ ڪرپشن ختم ڪري ڇڏيندس. پر هن پنهنجي صوبي ۾ احتساب جو نظام ئي بند ڪري ڇڏيو ۽ صوبو تباهه ڪيو. اربين وڻ پوکڻ جا دعويدار اربين رپيا کائي ويا پر ڪنهن به سوال نه ڪيو، مون ٽڪي جي به ڪرپشن ناهي ڪئي. پوءِ به منهنجو سڄو خاندان عدالتن ۾ پيش ٿيو. جج پنهنجي فيصلي ۾ چيو آهي ته ”تيري رهبري ڪا سوال آهي، ها اهو ئي سوال آهي. هنن ڪڏهن رهزنن کان سوال ته ڪڏهن ڪيو ئي ناهي. هن آمرن جو ساٿ ڏنو. نظرثاني جي اپيل عوام ۾ کڻي آيو آهيان. عوام ان جو فيصلو ڏيندو.

 

ڌارين جي نيڪالي لاءِ پوليس کي اختيار ڏيڻ جي سفارش

سنڌ ايپڪس ڪميٽي دهشتگردن، اسٽريٽ ڪرائيم ۽ زمينن تي قبضن ۾ ملوث مافيا خلاف آپريشن جو فيصلو ڪندي دهشتگردن جا 28 ڪيس فوجي عدالتن کي موڪلڻ جي منظوري ڏئي ڇڏي آهي، سنڌ ۾ موجود 25 لک غيرقانوني پرڏيهي مان جان آجي ڪرائڻ لاءِ گهرو وزارت کي پوليس کي اختيار ڏيڻ جي سفارش ڪئي وئي،   مراد علي شاهه چيو ته ڪراچي ۾ ڪنهن جي به سياست تي اعتراض نه آهي پر شهر ۾ ڏڦيڙ ڪرڻ جي ڪنهن کي به اجازت نه ٿي ڏئي سگهجي، ان معاملي تي ڪو به سمجهوتو نه ٿيندو.ڪراچي سيف سٽي رٿا لاءِ نگران ڪميٽي جوڙي رهيا آهيون، ان ڪميٽيءَ ۾ رينجرز، پوليس ۽ ٻين ادارن مان ميمبر چونڊيا ويندا، جيئن ئي سمورا نالا ملندا ته اسان آگاهه ڪري ڇڏينداسين. سائبر ڪرائيم تمام سنگين مسئلو آهي، ان حوالي سان پوليس ۽ رينجرز پنهنجون سفارشون پيش ڪن. گهرو وزارت سان ڳالهه ٻولهه ڪري ان بابت گڏيل حڪمت عملي جوڙي ويندي.  اجلاس کي بريفنگ ڏيندي ٻڌايو ويو ته پوليس ۽ رينجرز اسٽريٽ ڪرائيم کي روڪڻ  لاءِ آپريشن ڪري رهي آهي ۽ ان آپريشن ۾ وڌيڪ تيزي آندي ويندي. رينجرز ترجمان اجلاس کي ٻڌايو ته هڪ ڀيرو اسٽريٽ ڪرائيم جي ڏوهارين کي سنگين سزائون ڏنيون وڃن ته معاملو ضابطي ۾ اچي ويندو ۽ هن وڌيڪ ٻڌايو  ته گذريل ايپڪس ڪميٽيءَ جي فيصلي مطابق چوٿين شيڊول جي لسٽ اپ ڊيٽ ڪئي وئي آهي. هاءِ پروفائيل قيدين جي ڪيسن کي بدين جي عدالتن ڏانهن منتقل ڪرڻ لاءِ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس کي درخواست ڪئي وئي آهي ۽ اهي ڪيس منتقل ٿيڻ شروع ٿي ويا آهن، جيئن ئي ڪيس منتقل ٿي ويندا ته هاءِ پروفائيل قيدي بدين جي عدالتن ڏانهن منتقل ڪيا ويندا. آءِ جي پوليس مدرسن جي رجسٽريشن، تعمير وغيره لاءِ قانوني مسودو تعليم، صنعت ۽ اوقاف کاتن ڏانهن موڪليو آهي، جيئن ئي اهو قانوني مسودو تيار ٿيندو ته وڏي وزير جي منظوريءَ سان ان کي اسيمبليءَ ۾ پيش ڪيو ويندو. وڏي وزير سيد مراد علي شاهه چيو ته وفاقي حڪومت دهشتگردي ٽوڙ عدالتن ۾ ترميم ڪري، ان ترميم سان چوٿين شيڊول ۾ شامل ماڻهن جي بينڪ اڪائونٽس مان ٽرانزيڪشن رڪجي ويندي ۽ ان مقصد کي حاصل ڪرڻ لاءِ قانون وارو وزير، ايڊووڪيٽ جنرل ۽ گهرو سيڪريٽري تي ٻڌل ٽي رڪني ڪميٽي قائم ڪئي وئي . وڏي وزير ڪميٽيءَ کي چيف جسٽس سنڌ هاءِ ڪورٽ سان ملاقات ڪرڻ جي هدايت ڪندي چيو ته اسٽريٽ ڪرائيم جي حوالي سان لاڳاپيل عدالتون بڻائڻ لاءِ کين حڪومت جي درخواست پهچائي وڃي. ڪميٽي اسٽريٽ ڪرائيم جي ڪيسن ۽ درجي بنديءَ جي تفصيلن تي ڪم ڪري چيف جسٽس سنڌ هاءِ ڪورٽ ڏانهن موڪلي ۽ ايندڙ ايپڪس ڪميٽي اجلاس ۾ ان بابت ٿيل اڳڀرائي جي رپورٽ پيش ڪئي وڃي. اجلاس ۾ زمينن تي قبضي جو مسئلو به بحث هيٺ آندو ويو ۽ ٻڌايو ويو ته  شهر ۾ پروفيشنل قبضو ڪندڙ موجود آهن ۽ اهي جعلي پيپرز بڻائڻ جا به ماهر آهن. سچل ڳوٺ، منگهوپير، سرجاڻي ٽائون، گلستان جوهر ۽ ٻين علائقن ۾ منظم طريقي سان زمينن تي قبضا ڪيا ويا آهن،  جعلي ڪاغذ ٺاهي سرڪاري زمين تي ماڻهو قبضو ڪندا آهن ۽ جڏهن سرڪاري يا خانگي مالڪ اصلي ڪاغذات کڻي عدالت پهچندا آهن ته جعلي پيپر وارن جي فائيل ايتري ته ٿلهي هوندي آهي جنهن کي ڏسي ڪيس مونجهاري جو شڪار ٿي ويندو آهي. وڏي وزير چيو ته اهو تمام سنگين ڏوهه آهي ۽ ان خلاف زبردست حڪمت عملي جوڙي ڪارروائي ڪئي وڃي. اجلاس ۾ آگاهي ڏني وئي ته قبضن ۾  دهشتگرد، منظم گروهه ۽ پروفيشنل قبضي مافيا ڪم ڪري رهيا آهن ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ رقم دهشتگردي ۽ ڏوهاري سرگرمين ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي.

 

ڪراچي شهر جي گهٽ آباديءَ جي ذميوار سنڌ حڪومت…؟؟

سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ آدم شماري جي نتيجن جي  خلاف داخل درخواست جي ٻڌڻي دوران شماريات کاتي پاران جواب داخل ڪيو ويو ،جواب ۾ ٻڌايو ويو ته پنجاب حڪومت 2015ع ۾ لاهور کي مڪمل طور تي شهري علاقو قرار ڏنو آهي .جڏهن ته سنڌ سرڪار ڪافي عرصي تائين ڪراچي جي حد کي وسيع نه ڪيو آهي .هن ۾ ٻڌايو ويو ته ڪراچي جون ست ديهون شهري قرار ڏنيون آهن .جڏهن ته 1988ع ۾ ڪراچي جي آبادي 90لک 33هزار  هئي ۽ 2017ع ۾ ڪراچي جي آبادي هڪ ڪروڙ49 لک آهي .جواب ۾ شماريات کاتي چيو آهي ته پنجاب ۾ شهري آبادي 2.74جڏهن ته سنڌ ۾ 2.46 سالياني شرح ۾ اضافو ٿيو. آدم شماري 2017ع جي فيلڊآپريشن صوبائي ۽ ضلعي حڪومتن جي وچ ۾ ٿيو آهي .جڏهن ته اسسٽنٽ ڪمشرن کي سينسز ڊسٽرڪٽ آفيسر مقررڪيو ويو هو .هن ۾ ٻڌايو ويو ته تفصيل جمع ڪرڻ جيڪي ڪم ڪيو آهي هو صوبائي حڪومت جا ملازم هئا .شماريات کاتي پنهنجي جواب ۾ چيو آهي ته پنجاب جي ملڪ جي ڪل آبادي مان حصو گهٽ ٿيو آهي. ان ڪري قومي اسمبيلي ۾ پنجاب جون سيٽون گهٽ ۽ قومي مالياتي ڪميشن ۾ به حصو گهٽ ٿيو آهي. گذريل آدم شماري جي مقابلي ۾ بلوچستان جي آبادي ۾ 88 سيڪڙو اضافو رڪارڊ ٿيو آهي. جڏهن ته ڪراچي جي آبادي ۾ 59 سيڪڙو اضافو رڪارڊ ٿيو آهي. جڏهن ته لاهور جي آبادي ۾ 116 سيڪڙو اضافو رڪارڊٿيو آهي. ٻڌايو ويو ته لاهور شهر جي حد ۾ 2015ع ۾ وسيع ڪيون ويون قصور جون ٻه يونين ڪونسلز لاهور ۾ شامل ڪيون ويون آهن. حدون وسيع ڪرڻ کان اڳ لاهور جي آبادي وڌڻ جي شرح ڪراچي سان گهٽ 57.93سيڪڙو هئي .جيڪڏهن لاهور جي پراڻي حد کي برقرار رکيو وڃي ٿو ته لاهور جي آبادي 81لک 23هزار هوندي .گڏيل مفادن جي ڪونسل ۾ آدم شماري جا نتيجا پيش ڪيا ويا . ڪهڙي به صوبي جي وڏي وزير آدم شماري جي نتيجن تي اعتراض نه ڪيو .گڏيل مفادن جي ڪائونسل جي مرضي سان نتيجو جاري ڪيو ويو .ان جواب ۾ دعوي ڪيو ويو ته آدم شماري صاف ۽ شفاف ڪئي وئي .سمورن قانونن کي مدنظر رکيو ويو .جڏهن ته عدالت درخواست گذار کي ان جواب تي جواب داخل ڪرڻ لاءِ 6 ڊسمبر جي مهلت ڏيندي ڪيس جي ٻڌڻي ملتوي ڪري ڇڏي آهي .درخواست گذار پاڪستان قومي موومنيٽ جي چيئرمين اقبال ڪاظمي داخل ڪئي هئي .درخواست گذار پنهنجي موقف ۾ چيو هو ته آدم شماري جا سرڪاري نتيجا درست نه آهن .زبان ،نسل ۽ مذهب جي بنياد تي ڪهنن جا بنيادي حق کسڻ نه گهرجي.

 

نو ڊو مور….!!

پاڪستان آمريڪا ٽريڪ ٽو ڊائيلاگ جي چوٿين اجلاس کي خطاب ڪندي خواجه آصف چيو ته پاڪستان هٿ جي ٺاهيل دهشتگردن ۽ پناهگيرن جي مسئلي کي منهن ڏئي رهيو آهي، آمريڪا سان ڊگهي مدي وارن لاڳاپن، نئين آمريڪي پاليسي سان اختلاف آهي، پاڪ ڀارت لاڳاپن کي معمول تي آڻڻ تي آمريڪا جي ڪردار کي ساراهينداسين، پاڪستان جي ڪوششن سان آمريڪا ۽ يورپ ڪيترن دهشتگرد حملن کان بچي ويا آهن، اسان جي ڪوششن سان آمريڪا ۽ يورپ ڪيترن ئي دهشتگردن جي حملن کان بچي ويا. خطي ۾ صورتحال ڏکي آهي، اڄ افغانستان حڪومت اختلافن جو شڪار آهي. افغانستان ۾ منشيات جي پيداوار ۽ لاقانونيت عروج تي آهي. افغانستان ۾ حالتن جي خرابي جو الزام پاڪستان تي نه ٿو ڏئي سگهجي، اسان افغانستان ۾ افغانين جي لاءِ امن چاهيون ٿا. پاڪستان ۾ دهشتگردن جو ڪو به منظوم وجود نه آهي. پاڪستان ۾ هٿ جي ٺاهيل دهشتگردن ۽ پناهگيرن جي مسئلن کي منهن ڏيڻو آهي، اسان کي پاڻي وسيلن، افغانستان ۾ دهشتگردن جي محفوظ ٺڪاڻن کي منهن ڏيڻو پوندو. امن عمل جي لاءِ وڌيڪ ڪم پاڻ افغانستان ۾ ٿيڻو آهي. اسان جي معيشت هن وقت دنيا ۾ تيزي سان ترقي ڪندڙ معيشت آهي. ان ڳالهه ۾ ڪو به شڪ نه آهي ته آمريڪا سان اعتماد جي کوٽ اڄ به برقرار آهي ۽ آمريڪا جي مشروط پاليسي سان افغان مفاهمتي عمل کي ڌچڪو پهتو آهي. خطي ۾ صورتحال ڏکي آهي ۽ نئين آمريڪي پاليسي سان اختلاف آهن. اسان هڪ مستحڪم ۽ محفوظ افغانستان چاهيون ٿا، هڪ ورهايل معاشرو مفاهمتي عمل کي مشڪل بڻائي رهيو آهي. افغانستان ۾ حڪومت پاڻ مشڪلاتن جو شڪار آهي، منشيات ۽ لاقانونيت عروج تي آهي ان لاءِ افغان مسئلن جو الزام پاڪستان تي نه ٿو هني سگهجي. افغانستان ۾ دهشتگردن جي محفوظ ٺڪاڻن کي ختم ڪرڻو پوندو. افسوسناڪ ڳالهه آهي جو پاڪستان تي قربانين باوجود الزام لڳي رهيا آهن. دهشتگردي جي مڪمل خاتمي لاءِ انٽلييجنس تعاون اڻٽر آهي. اسان نه ٿا چاهيون ته پاڪستان جي سرزمين ڪنهن به پاڙيسري ملڪ خلاف استعمال ٿئي. افغانستان ۾ وڏي ۽ وسيع ڪردار جي خلاف آهيون. افغانستان ۾ پاڪستان ۽ آمريڪا جو ڪردار اهميت جوڳو آهي. پاڪستان ۽ آمريڪا سوويت يونين ۽ القاعده کي گڏجي خطي مان ڪڍيو. پاڪستان ۽ آمريڪا جي وچ ۾ ڇڪتاڻ واري ڪيفيت سٺي نه آهي ان لاءِ ٻنهي ملڪن کي لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي لاءِ ڪوششون ڪرڻيون پونديون. دهشتگردن جي خلاف ڪارروائي پنهنجي ملڪي مفادن ۾ ڪري رهيا آهيون. دهشتگردي خلاف جنگ پاڪستان جي دفاع جي جنگ آهي ۽ پاڪ ڀارت تڪرار جي خاتمي لاءِ آمريڪي ڪردار جي آجيان ڪريون ٿا. هن وقت اختلاف موجود آهن ۽ آمريڪا سان اعتماد جي کوٽ اڄ به برقرار آهي پر رابطا ضرور قائم ٿيا آهن. دهشتگردن جي ٺڪاڻن جي باري ۾ افغانستان کي پاڻ قدم کڻڻو پوندو باقي آمريڪا پاران پاڪستان تي الزام هڻڻ قطعي غلط ڳالهه آهي. ڪيترائي مسئلا افغانستان جي پنهنجي اندر موجود آهن جيڪي افغان حڪومت کي حل ڪرڻا آهن، اسان چاهيون ٿا ته اسان جا افغان ڀائر امن سان رهن، افغان امن اسان جي اولين ترجيح آهي ڇو ته افغانستان ۾ امن پاڪستان جي لاءِ ضروري آهي. افغانستان ۾ امن اسان جي خواهش آهي پر الزام تراشي بدران مثبت ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي. افغانستان دهشتگردي جي سهولتڪار جو ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. افغانستان جي سڄي معيشت ۽ منشيات جي ڪاروبار جي ڪري پريشر گروپ چاهين ٿا ته اها جنگ جاري رهي. جڏهن ته افغان پناهگيرن جي باري ۾ آمريڪا جي الزام تراشي قابل قبول نه آهي.

 

پانامه بعد پيراڊايئز ليڪس جا ٻڙڌڪ…

دنيا ۾ هلچل مچائيندڙ پاناما ليڪس کانپوءِ آءِ سي آءِ جي طرفان ” پيراڊائيز  ليڪس “  ميدان تي اچي ويو آهي جنهن ۾ به مختلف ملڪن جي اهم شخصيتن بابت اهم انڪشاف ٿيا آهن . ان ڏس ۾صحافين جي عالمي ڪنسور  شيم ( آءِ سي آءِ جي )  پيراڊائيز  ليڪس جاري ڪيو آ هي.  جنهن ۾ هڪ ڪروڙ 34 لک کان وڌيڪ دستاويز سامهون آيا آهن.  پيراڊائيز ليڪس ۾ 25 هزارن کان وڌيڪ ڪمپنين جو انڪشاف ٿيو آهي، جڏهن ته ليڪس جو وڏ حصو ڪمپني ايپل بائي جي دستاويز ن تي ٻڌل آهن. اهي دستاويز سنگاپور  ۽ برمودا  جي ٻن ڪمپنين مان حاصل ڪيا آهن. پيرا ڊائيز پيپرز جرمن اخبار حاصل ڪيو  ۽ آءِ سي آءِ جي سان شيئر ڪيو. دستاويزن ۾180 ملڪن جي 25 هزارن کان وڌيڪ ڪمپنين، ٽرسٽ ۽ فنڊن جا انگ اکر  شامل آهن، جڏهن ته  پيپرز ۾ 1950 کان 2016 تائين جي ڊيٽا موجوجود آهي. هن جاچ ۾ 67 ملڪن جي 381 صحافين حصو ورتو جنهن ۾ آءِ سي آءِ جي  ميمبر  پاڪستان جي سينئر صحافي عمر  چيما به شامل هو. پيراڊائيز ليڪس ۾ پرويز مشرف جي دور ۾ پاڪستان جي وزير اعظم شوڪت عزيز جو نالو هئڻ جو پڻ انڪشاف ٿيو آهي  جنهن ۾ هن جا ٻه ٽرسٽ سامهون آيا آهن، سٽي ٽرسٽ لميٽيڊ ۽ سٽي بينڪ طرفان بهاماس ۾ قائم ڪيو ويو.شوڪت عزيز  بحيثيت بينڪ عهديدار  جي ڊائريڪٽر بڻيو. شوڪت عزيز انٽارڪٽ ترسٽ به قائم ڪيو. جنهن ۾ سندس گهر واري رخسانا عزيز پٽ عابد عزيز، ماها عزيز  ۽ ان جون ڌيئر لبنيٰ خان ۽ تانيا خان فائدو حاصل ڪيو. دستاويزن موجب ناڻي وارو وزير بڻجڻ کان ڪجهه عرصو پهريان شوڪت عزيز ڊيلا ويز  ( آمريڪا ) ۾ ٽرسٽ قائم ڪيو جنهن مان بر مودا  مان هلايو ويندو هو. پيراڊائيز  ليڪس موجب شوڪت عزيز اهي اثاثا ڪڏهن به  ظاهر نه ڪيا. شوڪت عزيز نيويارڪ ۾ پنهنجي وڪيل ذريعي ٻڌايو ته هن کي ٽرسٽ پاڪستان ۾ ظاهر ڪرڻ جي ضرورت نه هئي.پاڪستان جي هڪ ٻئي وڏي شخصيت جو نالو ظاهر ٿيڻ جو انڪشاف ٿيو آهي جنهن ۾ اين آءِ سي ايل جي اڳوڻي چيئرمين اياز خان نيازي جو نالو شامل آهي جنهن ۾ برٽش ورجن آئلينڊ  ۾ چار آف شور اثاثا ظاهر ٿيا آهن. جنهن ۾ هڪ اينڊا لوشين ڊسڪريشنري ٽرسٽ، اينڊا لوشين اسٽيبلشمينٽ، اينڊا لوشين انٽر پرائسز لميٽيڊ ۽ اينڊا لوشين هولڊ نگز لميٽيد شامل آهن. اياز نيازي جا ٻه ڀائر حسين خان نيازي ۽ محمد علي خان نيازي ان مان فائدو حاصل ڪيو ۽ سندس والد عبدالرزاق خان  ۽ والده فوزيا رزاق  ڊائريڪٽر طور ڪم ڪيو. ٻاهرين ملڪن مان برطانيا جي راڻي ملڪه ايلزبيٿ  ٽو جو نالو سامهون آيو آهي. آمريڪي پرڏيهي وزير ريڪس ٽلرسن، آمريڪا جي واپار واري وزير ولبر راس ، آمريڪي صدر ڊولنڊ ٽرمپ جي ويجهن 13 ساٿين،  ڪينڊيا جي اڳوڻن ٽن وزير اعظم، ساٿين ۽ وزيرن ۽ صلاحڪارن جا نالا به شامل آهن. پيراڊائيز  ليڪس جي نون انڪشافن مان گوڪاره ميڊونا ۽ پاپ سنگر بونو به شامل آهن .   پيراڊائيز  ليڪس  ۾ جن ملڪن جا وڌيڪ شهري شاملآهن انهن ۾ پهرين نمبر تي آمريڪا آهي، آمريڪا جا 25 هزار 414 شهري شامل آهن، ٻئي نمبر تي برطانيا آهي جنهن جا 12 هزار 707 شهري شامل آهن ۽ ٽئين نمبر تي برموداس آهي جنهن جا 5 هزار 124 شهري شامل آهن  جن جا غير قانوني اثا آهن.نوازشريف جي ٻارن، سعودي شاهه، ڀارتي سياستدانن، چيني صدر ۽ ترڪ وزيراعظم جي مائٽن جا نالا به شامل، قطر جي اڳوڻي وزير اعظم،  اڳوڻي آمريڪي جنرل ۽ ٻين جا به نقلي اثاثا ظاهر ٿي پيا آهن.

 

نئين تڪبندين جو فيصلو

قومي اسيمبلي ۾ سمورن پارلياماني اڳواڻن جو اجلاس قومي اسيمبلي جي اسپيڪر سردار اياز صادق جي صدارت ۾ ٿيو هو، جنهن ۾  قانون واري وفاقي وزير زاهد حامد، پارلياماني معاملن واري وفاقي وزير شيخ آفتاب احمد، عوامي نيشنل پارٽي جي اڳواڻ حاجي غلام احمد بلور، جماعت اسلامي جي صاحبزاده طارق الله، جمعيت علماءِ اسلام (ف) جي اڪرم خان دراني، مسلم ليگ (ف) جي غوث بخش مهر، پختونخواهه ملي عوامي پارٽي جي محمود خان اچڪزئي، پاڪستان پيپلزپارٽي جي سيد خورشيد شاهه ۽ سيد نويد قمر، متحده قومي موومينٽ جي ڊاڪٽر فاروق ستار ۽ پاڪستان تحريڪ انصاف جي شاهه محمود قريشي سميت قانون واري سيڪريٽري، اليڪشن ڪميشن جي سيڪريٽري، نادرا چيئرمين، شماريات واري اداري جي آفيسرن ۽ ٻين لاڳاپيل عملدارن شرڪت ڪئي. قومي اسيمبلي جي اسپيڪر اجلاس شروع ٿيڻ تي پارلياماني اڳواڻن کي اجلاس جي اهميت ۽ فوري ضرورت جي حوالي سان بريفنگ ڏني. اجلاس ۾ 2017ع جي آدمشماري جي شروعاتي نتيجن موجب نئين تڪبندين تي تفصيلي مشاورت ٿي. قانون ۽ انصاف واري وفاقي وزير زاهد حامد اجلاس ۾ شرڪت ڪندڙن کي نئين تڪبندين بابت بريفنگ ڏني. اجلاس کانپوءِ صحافين سان ڳالهائيندي قومي اسيمبلي جي اسپيڪر سردار اياز صادق چيو ته اجلاس ۾ سمورن پارلياماني اڳواڻن قومي اسيمبلي جون سيٽون 272 رکڻ تي اتفاق ڪيو آهي. تڪبندين جي حوالي سان ڦيرڦار آبادي ۽ آدمشماري جي بنياد تي ٿيندي. ان ڏس ۾ سمورين پارلياماني سياسي پارٽين سان مشاورت جو سلسلو جاري آهي.نئين تڪبندين بابت اليڪشن ڪميشن کي وقت ڏيڻ چاهيون ٿا. تڪبندين ۾ توسيع ۽ ڦيرڦار آبادي ۾ اضافي جي بنياد تي ٿيندي.اڄ يا سڀا ڻي قومي اسيمبلي ۽ سينيٽ مان منظوري ورتي ويندي، اسان جي ڪوشش آهي ته سمورن معاملن کي بهتر نموني سان جلد کان جلد پڄاڻي تي پهچايو وڃي. تڪبندين ۾ ڦيرڦار رڳو قومي اسيمبلي ۾ ٿيندي صوبائي اسيمبلين ۾ نه. نئين تڪبندين سان سيٽون نه وڌنديون تنهن هوندي به بلوچستان، خيبرپختونخواهه ۽ اسلام آباد جي هڪ، هڪ سيٽ وڌي ويندي، نئين آدمشماري کانپوءِ قومي اسيمبلي جي سيٽن ۾ صوبن جي نمائندگي جي سراسري جاچڻ لاءِ آئيني بل تيار ڪيو ويو آهي ۽ پارلياماني اڳواڻن بل جي اصولي منظوري ڏئي ڇڏي آهي جنهن تحت قومي اسيمبلي ۾ پنجاب جون 9 سيٽون گهٽ ٿي وينديون جنهن ۾ 7 جنرل ۽ 2 مخصوص سيٽون آهن، خيبرپختونخواهه جي قومي اسيمبلي جي 5 سيٽن جو اضافو ٿيندو جن مان 4 جنرل ۽ هڪ مخصوص سيٽ شامل آهي، بلوچستان ۾ مجموعي طور تي قومي اسيمبلي جي 3 سيٽن جو اضافو ٿيندو جن ۾ 2 جنرل ۽ هڪ مخصوص سيٽ شامل آهي. اسلام آباد جي سيٽ ۾ هڪ اضافو ٿيندو جڏهن ته سنڌ جي قومي اسيمبلي جي موجوده سيٽن ۾ ڪو به اضافو نه ٿيندو. واضح رهي ته قومي اسيمبلي 342 سيٽن تي ٻڌل آهي جنهن ۾ 272 سيٽن تي ميمبر سڌوسنئون چونڊجي اچن ٿا جڏهن ته اقليتن جي لاءِ 10 ۽ عورتن جي لاءِ 60 سيٽون مخصوص آهن، جن کي 5 سيڪڙو کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪندڙ پارٽين جي وچ ۾ نمائندگي جي تناسب سان ورهايو وڃي ٿو.