تازيون خبرون

Category Archives: مضمون

“جوتن“ کان “جوتاگردي” تائين!: شفيق الرحمان شاڪر

“جوتا“ عام طور تي ڪمرن جي ڪنڊن يا گهرن جي ٻاهرين دروازن يا انهن لاء ٺاهيل خصوصي خانن ۾ هميشه جوڙين جي صورت ۾ موجود هوندا آهن.ٻئي هڪجهڙي رنگ روپ،شڪل شبيهه ۽ بناوت جا ٿين ٿا.انهن ٻنهي ۾ صرف هڪڙو دائمي ۽ بنيادي فرق ٿئي ٿو ته انهن مان هڪڙو ساڄو ۽ ٻيو کاٻو هوندو آهي.اهو فرق ساڄي ڌر ۽ کاٻي ڌر جي نظرياتي فرق جيان ڪڏهن به ختم نه ٿيندو آهي. جوتن سواء انسان چار وکون ته ڇا هڪڙي وک به هلي نٿو سگھي.جوتو هجي يا ان جي مادي جوتي انهن جي محاورن جي مار ئي انسان لاء بس آهي.پر گھڻا انسان ٿوري ٿوري ڳالهه تي جوتيء کي جوتيء سان مارڻ شروع ڪيو ڏين.خاص طور تي مال،دولت ۽ شهرت جي نشي ۾ چور ڪجهه پاڻ پڏائيندڙ هر شيء کي پنهنجي جوتيء جي نوڪ تي مارين ٿا.ٻار ابتا يعني ساڄي پير ۾ کاٻو ۽ کاٻي پير ۾ ساڄو جوتو پائي گھڻو خوش ٿيندا آهن پر جيڪر وڏا ايئن ڪن ته  مورڳو منهن ڀر ڪري پون. ماڻهن پاڻ وانگر جوتن کي به زناني ۽ مرداني ورهاست ۾ ورهائي ڇڏيو آهي.ويچارا “جوڙي” سڏائيندي به شادي ڪري نٿا سگھن.عورتون مردن جي ڀيٽ ۾ جوتن تي وڌيڪ جان ڏينديون آهن. جوتا به انهن جي“ پيرن جا مريد” ٿين ٿا۽ هروقت انهن جي پيرن ۾ اکيون وڇائي رکن ٿا.جوتن کي خوبصورت نالا سٺا لڳن ٿا ان ڪري انهن کي چپل،سينڊل،سليپر،ڪريون،ڇليون ۽ لانگ بوٽ وغيره جي سهڻن لقبن سان ياد ڪيو ويندو آهي.جوتا سندن فطرت ۾ نهايت ئي “ترقي پسند“ آهن.جڏهن پورهيت ٻار ٻين جا پير پڪڙي انهن جا جوتا صاف ڪن ٿا يا پالش سان انهن کي چمڪائين ٿا ته توڙي جو جوتن کي اهو عمل پسند نٿو اچي پر ويچارا جوتا ڇا ڪن جو دنيا جو اهو استحصالي نظام بدلائڻ ۾ اهي بيوس آهن.سرمائيداري نظام ايترو مضبوط آهي جو سڄي دنيا جا جوتا گڏجي به ان جون پاڙون لوڏي نٿا سگھن.پوليس جي هٿن ۾ ايندي ئي جوتن جي دهشت ۽ حشمت ڏسڻ وٽان هوندي آهي.خاص طور تي پاڪستاني پوليس جي هٿن ۾ ايندي ئي جوتا جوتا نٿا رهن،اهي ڇتر يا هنٽر بڻجي وڃن ٿا  ۽  جڏهن اهي آزمايا وڃن ٿا وڏا وڏا شينهن ڏوهاري گدڙ بڻجي وڃن ٿا.پوليس جي انهن جوتن جو هڪ عجب ڪرشمو اهو به آهي جو انهن ذريعي ڏوهاري اهڙا ڏوهه به باسي ويهن ٿا جيڪي ڪرڻ ته پري رهيو اڃا هنن انهن جي باري ۾ سوچيو به ناهي.ورديء وارن جي اصل طاقت جو راز به ڊگھن بوٽن ۾ لڪيل آهي ۽ پاڪستاني جمهوريت انهن بوٽن کان بيزار هوندي به انهن ئي بوٽن جي هيٺان جاء پناه ڳولهي ٿي.

احتجاج ۽ نفرت جي اظهار لاء توڙي جو جوتا ڪلچر نهايت ئي پراڻو آهي پر 14 ڊسمبر 2008ع تي عراقي صحافي منتظرالزيدي ان وقت جي آمريڪي صدر جارج بش تي پنهنجو ڏهه نمبر وارو جوتو اڇليو ته جوتن جي قدر قيمت اوچتو وڌي ويئي ۽ پوري دنيا ۾ جوتا گردي ٿيڻ لڳي.ان کان اڳ اهو فرض سڙيل ڳريل ٽماٽن ۽ ڪنن بيضن مان ٽپايو ويندو هو.ان ڪري چئي سگھجي ٿو ته اشرافن جي جوتن سان آجيان ڪرڻ واري ايجاد جو سهرو منتظرالزيدي جي سر تي سجي ٿو.ان کان پوء ملڪين ملڪين ۽ شهر شهر ڄڻ ته جوتن جي گولا باري شروع ٿي ويئي.آمريڪي وزير خارجا ڪونڊا ليزا رائيس کي ماڻهو “ ڪندرا” چئي پڪارڻ لڳا جنهنجو مطلب ئي آهي جوتو.بغداد ۾ ٿيل جوتي ڌماڪي جو دونهون آمريڪا،برطانيا،آئرلينڊ،آسٽريليا ،ڪينيڊا،چين،هانگ ڪانگ، تائيوان، انڊيا،ايران،ترڪي ۽ پاڪستان تائين پکڙجي ويو.جنگ مخالف گروپ “ڪوڊ پنڪ” احتجاج جو نرالو طريقو دريافت ڪيو ۽ 17 ڊسمبر 2008ع تي پوري دنيا ۾ آمريڪي سفارتخانن کي پنهنجا جوتا پيش ڪيا.ڪينيڊا ۾ 20 ڊسمبر 2008ع تي هڪ دفعو ٻيهر جارج بش تي جوتن جو وسڪارو ڪيو ويو.ان وقت انهن جوتن جي برسات جو سبب جوتا بازيء ۾ پڪڙيل عراقي صحافي ء جي آزاديء جو مطالبو هو. 20 فيبروري 2009ع تي لنڊن ۾ هڪ يونيورسٽيء ۾ تقرير دوران چيني وزيراعظم کي بي رحم جوتن جو نشانو بنايو ويو.ڀارت جي دوري دوران موٽر ڪيڊ تي ايراني صدر احمدي نزاد مٿان جوتا اڇلايا ويا.ڀارتي وزيرداخلا ڪرشنا ايڊواڻي،وزيراعظم من موهن سنگھه،سابق صدر پرويز مشرف ۽ آصف علي زرداري به جوتا گرديء جا متاثرين رهي چڪا آهن. اسان جي ملڪي سياست ۾ به جوتين ۾ دال ونڊجڻ ۽ جوتن سميت اکين ۾ گھڙي وڃڻ جو رواج ڪو نئون ناهي.پاڪستان ۾ سوشلزم جي نعري جي باني جناب ذوالفقارعلي ڀٽو کي هڪ دفعو اليڪشن مهم دوران وڏي جلسي ۾ جوتا ڏيکاريا ويا هئا ته هو تقرير روڪي چوڻ لڳو ته ها، مون کي پتو آهي ته جوتا مهنگا ٿي ويا آهن.ڀٽو صاحب پنهن جي ذهانت سبب جوتن جو رخ آرام سان پنهن جي حق ۾ موڙي ويو هو پر سنڌ جو هڪ اڳوڻو وزيراعليٰ جڏهن  7 اپريل 2008ع تي سنڌ اسيمبليء مان پنهنجي عهدي جو حلف کڻڻ بعد ٻاهر نڪتو ته هڪ جيالي نشانباز پنهنجي جوتي سان مٿس اهڙو ته نشانو چٽيو جو ارباب جي اکين سامهون ڏينهن جا تارا ڊانس ڪرڻ لڳا.

جوتن ۽ انسانن ۾ ڪهڙي ڳالهه ساڳي آهي سا اها ته جوتا به چمڙي جا ٺهيل آهن ۽ انسان به چمڙي جا.فرق صرف ايترو آهي جو انسان اندران گوشت ۽ چرٻيء مان ڀريل آهي جڏهن ته جوتا اندران خالي هوندا آهن جيستائين ڪو انساني پير منجھن ساه نه وجھي.هونئن خالي ته ڪيترا انسان به هوندا آهن جن وٽ دماغ ۾ شرارتن سواء ٻيو ڪو سامان موجود نٿو ٿئي.پر انسان کي اها خوبي حاصل آهي ته اهو جتي به پير رکي ٿو جوتو اتي پهچيو وڃي.حقيقت اها آهي ته انسان جو ڄمڻ کان مرڻ تائين هروقت جوتن سان واسطو رهي ٿو.هن وقت تائين ته جوتا مختلف جانورن جهڙوڪ گڌهن وغيره جي کلن مان ٺهندا رهيا آهن پر جهڙي نموني پاڪستاني ڪاسائي،سياستدان،آفيسر،وڏا واپاري ۽ پرائيويٽ تعليمي ادارن جا مالڪ ماڻهن جون کلون اڍيڙي رهيا آهن ته اميد ڪري سگھجي ٿي ته  ايندر ڪجحه سالن ۾ ماڻهن جي کلن مان به نهايت ئي عمدي قسم جا جوتا ٺهڻ شروع ٿي ويندا ۽ اها صنعت ملڪ جي ترقيء ۾ خوب ڪردار ادا ڪري سگھندي ۽ “پنهنجو جوتو پنهنجو منهن” واري چوڻي پوريء طرح عملي شڪل ۾ سامهون ايندي.دنيا ۾ اربين انسانن وانگر جوتا به اربن جي تعداد ۾ جڙن ٿا جيڪي انسانن وانگر ئي مختلف رنگن ۽ برانڊن جا ٿين ٿا. ڪارا، اڇا،برائون ۽ ڳاڙها وغيره.خواتين لاء جوتا هر پسند جي رنگ ۾ خود بخود رنگجي وڃن ٿا پر انهن کي گھڻو ڪري ڪارو ۽ برائون رنگ گھڻو وڻندا آهن.جيڪي جوتا پاڻ نرم هوندا اهن اهي نرم پير ئي پسند ڪندا آهن.اهڙن جوتن کي ضد ڪري ڪو بي ڍنگو پير پائي ته اهي پير کي ڪترڻ،چڪ هڻڻ ۽ زخمي ڪرڻ کان به نٿا مڙن.اصل ۾ ٺاهيو ته انهن کي صرف پائڻ جي مقصد لاء ويو هو پر اهي هاڻي وڏي پياني تي ٻين طرف پيار مان اڇلائڻ جي به ڪم اچن ٿا.رهيو ڪنهن سياسي ليڊر يا حڪمران طرف جوتو اڇلائڻ جو معاملو ته عوام جيڪو سدائين پنهنجن محبوب ليڊرن کي محبت وچان هار پارائيندو رهندو آهي انهن جيڪر حجت ڪري ڪڏهن ڀلجي ڪو پادر انهن ڏانهن اڇلي وڌو ته ڪهڙي قيامت اچي ويئي.هونئن به عام ماڻهو ته روزانو پوليس يا پاڻ ڏاڍن جا پادر وڏي صبر سان سهندا رهندا آهن،ميڊيا ۾ ٿرٿلو ۽ ايوانن ۾ زلزلو صرف تڏهن اچي ٿو جڏهن پادر جو نشانو بڻجندڙ ڪو “خاص” هجي.

 

 

عظيم رشتن کي آخر ڇا ٿي ويو.!؟ : فرزانه چانڊيو / لاڙڪاڻو

اڄ مان هتي صرف ان رشتن جي ڳالهه ڪرڻ آئي آهيان اهي آهن رت جا رشتا جيڪي ڪڏهن به ٽٽڻا نه هئا نه ئي ڪڏهن ڪو تصور ڪيو هئوسين، سنڌ ۾ هن وقت ڪيتريون ئي بي قائدگيون، اڻبرابريون ۽ ظلمن ٿي رهيا آهن جن کي لکڻ سان پنا ڀرجي ويندا ۽ قلمن جون قطون به پنهنجو ڪم ڪرڻ ڇڏي ڏينديون ته به اهي ستم ظرفيون ڪڏهن ڪين کٽن.! پر هتي آءُ’ انهن رشتن جي ڳالهه ضرور ڪندسِ جيڪي رشتا آهن جن ۾ پيءُ، ماءُ، ڀاءُ، ڀيڻ، چاچو، چاچي، ماسي، سئوٽ، ماسات، پڦاٽ ۽ ٻيا عظيم رشتا اچي وڃن ٿا جن ۾ اڄ ڪيتريون ئي وڇوٽيون پيدا ٿي ويون آهن جو ڪڏهن سوچيو به نه هئوسين، اڄ رت جي رشتن مان اها محبت، پيار ۽ احساس ختم ٿي ويو آهي جيڪو اڳ ۾ هوندو هو اڄ رت جا رشتا هڪ ٻئي جا ويري بڻجي ويا آهن ايتري قدر جو هڪ ٻئي جو منهن ڏسڻ کان به نفرت ڪن ٿا

نه ته ڪو دور هو جو رت جي رشتن ۾ ايترو ته پيار، محبت توڙي احساس هو جو هڪ ٻئي مٿان جان به گھور ڪري ڇڏيندا هئاسين، اڳ ۾ جڏهن ته ڪو خوشين جو ڏينهن ايندو هو ته سمورا رشتا هڪ ڇٽي ۾ گڏ ٿي ويندا هئا ۽ راتين جون راتيون صرف خوشين ۾ گذرنديون هيون ڪيترائي ڏينهن گذري ويندا هئا پر ڪڏهن به ڪونه ڪيٻائيندا هئاسين ۽ هڪ ٻئي جون دعوتون پڻ ڪندا هئاسين ۽ اهو ئي سبب هوندو ته محبت ۾ ڏينهون ڏينهن واڌارو ٿيندو ۽ هميشه هٿ جي پنجن ئي آڱرين جيان مضبوط رهندا هئا ۽ ڪڏهن به ڪنهن جي مٿان ڪو ڏکيو ڏينهن ايندو هو ته سمورا رشتا هڪ هنڌ گڏ ٿي ويندا هئا ۽ پاڻ ملي جھلي سمورا مسئلا حل ڪري ڇڏيندا هئا ۽ هڪ ٻئي جي مٿان وار به نه سهندا هئا

پر افسوس اڄ دل اهي ڳالهيون ياد ڪري دل روئي پوي ٿي اڄ پٿر ٿي ويو آهي ۽ رت جا رشتا به پٿر ٿي ويا آهن جيڪي ڪڏهن به چيڪي مٽي جيان ڪونه ٿا ٿي سگھن، اڄ اهي رشتا هڪ ٻئي جي جانين جا ويري بڻجي ويا آهن روزانه ڪنهن نه ڪنهن سبب هيٺ نوجوان ڳڀرو پٽ قتل ٿيو وڃن ٿا ۽ ڪيترن ئي مائرن جون جھوليون خالي ٿي وڃن ٿيون، ونيون بيواه ٿي وڃن ۽ معصوم ٻارڙا يتيم ٿيو وڃن ٿا ڪيترائي گھر اجڙي وڃن ٿا هڪ گھر اجڙڻ کانپوءِ سمورو خاندان اجڙي وڃي ٿو اهو ئي سبب آهي ته رت جي رشتن ۾ وڇوٽيون پيدا ٿي وڃن ٿيون،

اسان ننڍڙين ننڍڙين غلطين کي پاڻ وڌايون ٿا نه ته ننڍڙين ننڍڙين غلطين کي وساري ڇڏيون ته سڀ ڪجھ ٺيڪ ٿي ويندو ۽ اهو ئي پيار، محبت ۽ احساس پيدا ٿي سگھي ٿو پر هتي انا پرستيء جي ڪري پنهنجن رت جي رشتن کان ڏور ٿي ويندا وڃون ٿا، صرف ڪا ننڍڙي شيء حاصل ڪرڻ لاءِ اسان سالن کان قائم رشتن کان پري ٿيندا وڃون ٿا ۽ هڪ ٻئي جو منهن به ڏسڻ لاءِ سڪون ٿا، رت جي رشتن جهڙو پيار ملندو ڪن ٿا.؟ اهو ڪير ٿو سمجھي.! رت جي رشتن جهڙو پيار ڪٿان به نه ٿو ملي سگھي پر انا پرستي ۽ پنهنجا مطلب حاصل ڪرڻ لاءِ اسان سمورا لنگھ لتاڙي ويهون ٿا ۽ رشتن تان ڀرم به ختم ٿي ويو آهي اڄ صرف مطلب تائين محدود ٿي ويا آهيون جنهن ۾ ٿورو ڪم پوي ٿو ته سائين ميان لڳي پئي آ. مونکي اهو وقت عجيب لڳندو آهي جڏهن ڪنهن کي مطلب لاءِ ياد ڪيو وڃي ۽ مطلب نڪرڻ کانپوءِ ڄڻ ڏٺل ئي نه هجي.!

اڄ انهن رت جي رشتن سان گڏ دوستي واري عظيم رشتي ۾ به زوال اچي ويو آهي اڄ دوستي واري عظيم رشتي کي به صرف مطلب لاءِ ڏٺو پيو وڃي سچو دوست ڪٿي به نه رهيو آهي هر هنڌ رشتن جا جنازه نڪري رهيا آهن انڪري هن دور ۾ جيئڻ به مشڪل ٿي ويو آهي ڇو ته جتي احساس نه هجي اتي زندگي آخر ڪيئن گذرندي

انڪري پنهنجن رت جي رشتن کي قائم ۽ دائم رکڻ لاءِ پنهنجن ننڍڙين ننڍڙين غلطين کي وسارڻو پوندو ته جيئن رشتن ۾ احساس، محبت پيدا ٿي وئي ۽ ڏکن وقتن ۾ هڪ ٿي پنهنجن جو ساٿ ڏيون ته جيئن پريشانين، مشڪلاتن کان بچي سگھون ۽ پنهنجن عظيم رشتا وساري نه ويهون .

 

آخر “وليد” جو قصور ڪهڙو آ؟: شفيق الرحمان شاڪر

شامي شهر “ غوطه” جي هڪ اسپتال ۾ ستن سالن جو معصوم گلن جهڙو ٻارڙو “الوليد “  زخمي حالت ۾ علاج لاء داخل آهي.هو ٻين سوين زخمين مان هڪ آهي.شام جي اٽڪل پنجاه اسپتالن ۾ داخل اهڙن ٻين هزارين ٻارن کي  اهو ناهي معلوم ته هنن کي ڪهڙي ڏوهه جي سزا ۾ زخمي،مفلوج يا معذور بنايو ويو آهي.قيامت جي ويجھو هئڻ جي نشانين مان هڪ نشاني اها به ٻڌائي ويئي آهي ته “ قتل ٿيندڙ بيخبر هوندو ته هن کي ڪهڙي ڏوهه ۾ قتل ڪيو پيو وڃي ۽ قاتل کي خبر نه هوندي ته هو ٻين ماڻهن کي ڇو قتل ڪري رهيو آهي.”  اڄ افغانستان کان عراق تائين ۽ يمن کان شام تائين اها ئي حالت آهي جو جتي ڪٿي بي گناه  انسانن جي خون سان زمين لال بڻجي رهي آهي. آمريڪي هارورڊ يونيورسٽي جي پروفيسر “ چوسو ڊوسڪي“ جي چوڻ مطابق اها آمريڪا ۽ روس جي غائباڻي جنگ آهي.آمريڪا جي ڪوشش آهي ته شام جي زرخيز زمينن ۽ قيمتي معدنيات تي قبضو ڪجي ته جيئن مستقبل ۾ سندس بگڙيل ٻار اسرائيل کي غذائي کوٽ جي مسئلي کان بچائي سگھجي ۽ شام جا قدرتي وسيلا آمريڪا جي استعمال ۾ اچي سگھن. جڏهن ته روس جا ٽي معاملا آهن،پهريون اهو ته ولادين مير پٽين آمريڪا کان افغانستان ۾ روس جي شڪست جو بدلو چڪائي رهيو آهي جهڙيء طرح آمريڪا ويتنام ۾ سندس شڪست جو بدلو افغانستان ۾ ورتو هو.روس جو ٻيو موقف اهو آهي ته هن جي فلسطينن سان پراڻي دوستي آهي ۽ هو اسرائيل جي فلسطينين خلاف جارحيت کي روڪڻ لاء شام ۾ موجود آهي.ٽيون معاملو وسيلن تي قبضي جو آهي.روس کي مستقبل ۾ عالمي منڊيء ۾ شام جي تيل ۽ گئس جي ايتري ئي ضرورت پوندي جيتري هن وقت آمريڪا کي آهي.

سوال اهو ته هن سڄي معاملي ۾ سعودي عرب ۽ ترڪي ڪهڙي راند کيڏي رهيا آهن؟انهن جو مثال لومڙيء وارو آهي جو شينهن شڪار ڪري ٿو ۽ اها بچيل سچيل هڏين لاء اتي پهچي وڃي ٿي.ترڪي ڪردن ۽ سعودي عرب شيعن جي دشمنيء ۾ آمريڪا جو ساٿ ڏيئي رهيا آهن. ستن سالن جي زخمي ٻار الوليد کي اها ڄاڻ آهي ته هن جا ماء پيء  ۽ ٻه سڳا ڀائر حملن ۾ مري چڪا آهن۽ هن جي ڀيڻ زخمي حالت ۾ ساڳي ئي اسپتال ۾ سندس بستري ڀرسان درد وچان ڪنجھي رهي آهي.پر اولوليد اهو بلڪل نٿو ڄاڻي ته  ڪهڙن  ۽ ڪنهنجن مفادن جي لڙائيء ۾ هن ۽ هن جي ڪٽنب تي مصيبتن جا اهي جبل ڪريا آهن.هن کي اهو به معلوم ناهي ته سعودي عرب جي سربراهيء ۾ 39 مسلمان ملڪن گڏجي هڪڙو فوجي اتحاد ٺاهيو آهي جنهن جو هڪڙو مقصد آمريڪا ۽ اسرائيل سان گڏجي شام کي هر حال ۾ شڪست ڏيڻ ۽ تباه ڪرڻ آهي.الوليد کي اها خبر به ناهي ته وسيلن تي قبضي جي اها جنگ گذريل پنجاه سالن کان جاري آهي.شاه فيصل، ذوالفقار علي ڀٽو،جمال عبد الناصر،ڪرنل معمر قذافي،صدام حسين ۽ ٻيا به ڪيئي مسلمان اڳواڻ ۽ حڪمران آمريڪا سان مزاحمت جي ان جنگ ۾ پنهنجون زندگيون وڃائي چڪا آهن ۽ مرسيء جهڙا اڄ به جيلن ۾ سڙي رهيا آهن.وليد کي اهو پتو به ناهي ته شام تي حملي جون تياريون تل ابيب، واشنگٽن ۽ رياض ۾ 2009ع کان 2011ع تائين ڪيون وييون هيون.ٻن سالن جي ان ڊگھي منصوبا بنديء ۾ اهو جائزو به ورتو ويو هو ته جيڪر 50 يا 60 لک شامين کي ماري ۽ ڏيڍ ڪروڙ شامين کي زخمي يا معذور ڪري به جيڪر شام تي قبضو ڪري سگھجي ٿو ته اهو آمريڪا ۽ اسرائيل لاء ڪو نقصان جو سودو ناهي.امريڪي ليکڪ ۽ انٽيلجنس ماهر “ جارج فرائڊ مين” ان جنگ کي ٽين عالمي جنگ جو نالو ڏنو آهي.ملائيشيا جي اڳوڻي وزيراعظم مهاتير محمد ۽ اردن جي موجوده بادشاه عبداﷲ ثاني پنهنجن تقريرن ۾ ان ڳالهه طرف اشارو ڪيو آهي ته عالمي طاقتون ڄاڻي واڻي مسلمان ملڪن ۾ رتوڇاڻ ۽ تشدد جو اهڙو ماحول پيدا ڪرڻ گھرن ٿيون جو اتان جي نوجوانن ۾ انتقام جي باه ڀڙڪي جنهن جي نتيجي ۾ اتي تشدد ۽ انتهاپسنديء جا جذبا وڌن ته جيئن سڀاڻي مسلمانن تي دهشتگرديء جو ٺپو لڳائي انهن ملڪن خلاف فوجي ڪاروائين ۽ هوائي حملن جو جواز پيدا ڪري سگھجي.اهڙيء طرح اهڙن ملڪن ۾ فساد،خلفشار،انتشار ۽ انارڪي پيدا ڪري عالمي طاقتون اتي هميشه لاء مداخلت ڪري ويهڻ ۽ سندن وسيلن تي قبضو ڪرڻ جي ناپاڪ راند رچائي رهيون آهن.انهيء راند ۾  پوري عالم جو امن تباه ٿئي،لکين بي گناه انسان بارود جي ڍيرن هيٺان دٻجي وڃن،هزارين  معصوم ٻارڙ ا عمر لاء اپاهج بڻجي وڃن يا سڄي دنيا دوزخ جو نمونو بڻجي وڃي.انهيء قبضا خور عالمي مافيا لاء مڙئي خير آهي.اهو هڪڙو وليد ناهي جيڪو پنهن جي ننڍپڻ جون صرف ست بهارون ڏسڻ کان پوء حالتن جي خزائن ۾ پنهن جي ماء جي هنج ۽ پيء جي پيار کان محروم ٿي، ڀڄي،ڀري،ٽٽي ۽ وکري ويوپر اهڙا سوين وليد دنيا جي انهن نام نهاد چوڌرين،امن جي دعويدارن ۽ انصاف جي ديوتائن کان اهو سوال ڪري رهيا آهن ته “ڇا اسان جو ڏوه صرف اهو آهي جو اسان شام جي ڌرتيء تي جنم ورتو!”

 

سينٽ اليڪشن، ڌانڌلين کان هارس ٽريڊنگ تائين…!!: غلام مصطفيٰ جمالي

سنڌي ۾ هڪ مشهور چوڻي آهي ته“نانگ ويو نڪري ليڪو پيو ڪُٽجي”۽ اهو پهاڪو هن وقت سنيٽ جي چونڊن سان بلڪل ٺهڪي ملي ٿو ڇو ته سينٽ چونڊن کان پهرين سينٽ ميمبر جي وڪامڻ واري ڳالهه ۽ انکانپوءِ هارس ٽريڊنگ وارو معاملي تائين پهچڻ، جنهن مان اها ڳالهه ثابت ٿي ٿئي ته معاملو وري به لئي مٽي ٿي ويندو بس ٿوري وقت لاءِ هاءِ گهوڙا هاءِ گهوڙا آهي ٻيو ڪجهه به نه..ڇو ته هي پاڪستان جي سياست جو اهو تلاهه آهي جنهن اندر سموريون مڇونُ مانگر مڇ ٿيڻ جي ڪوشش ۾ رڌل آهن جئين اڳين جو الهه تلهه ناس ڪري سگهجي.انهي ڳالهه به ڪو شڪ ناهي ته سينٽ جي چونڊن ۾  هن وقت تعداد ۾ پئسو استعمال ڪيو ويو آهي ۽ انهي معاملي کي سامهون رکندي ٿيڻ ته ائين گهرجي هان ته معاملي جي پوري طرح ڇنڊ ڇاڻ ڪئي وئي هان ۽ سينٽ جي چونڊن کي ڪالعدم قرار ڏنو وڃي ها پر هڪ وري هڪ نئون بحث ڪرڻ کان بهتر آهي ته سمورين سياسي جماعتن جي اڳواڻ کي اهو ڪرڻ گهرجي ته ماٺ ۽ خاموشي واري رستو اختيار ڪري ويهي رهن ته ملڪ لاءِ بهتر ٿيندو ۽ جيڪو به ڪجهه ڪرڻو اٿن اهو پنهنجي پارٽي ۾ ويهي ڪن جئين ملڪ اندر هڪ نئون رينگٽ شروع نه ٿي.بجائي انجي جو پارليامينٽ تي ڇهه ڇنڊجن،هن وقت عدليه ۽ پارلياميٽ جي خلاف جيڪا سياستدن جي زبان استعمال ٿي رهي آهي اهڙِي زبان پاڪستان جي تاريخ ۾ به ڪڏهن استعمال ناهي ٿي. پارليامينٽ مٿان ايترو ته گند اڇلايو ويو آهي جنهن اندر هر ماڻهو جو دامن داڳ دار نظر اچي رهيو آهي ضميرفروشي جو ڪاروبار ايترو ته وڌي ويو آهي جو جنهن کي جيتري به لڪائڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي اهو ڪاروبار اوترو نروار نظّر اچي رهيو آهي ۽ وجهه به اها ئي آهي ته انهي کان انڪار به نه ٿو ڪري سگهجي،هن وقت اندر هاڻ ته اهو رواج ٿي ويو آهي ۽ هي ڪاروبار عروج تي پهتل آهي هتي هر ڪو انهي عيب دار چادر کي پنهنجي ڳچي مان ڪڍي ڪري ٻئي جي ڪنڌ ۾ ڦاسائڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي جنهن مان اهو ثابت ٿي ٿو ته سڀ پئسي جي راند آهي جيڪو گهڻي ٻولي لڳائيندو آهي اهو وڌيڪ ميمبر خريد ڪندو آهي. جڏهن ته اسميبلي ميمبر هڪ دفعو پاڻ کي خريد ڪرائيندو آهي ۽ پاڻ انهي اسميبلي اندر ڇهه سال وڪاميندو رهندو آهي،۽ پاڪستان جي معصوم قوم کان سندس ڏنل پئسو وياج سميت وصول ڪيو ويندو آهي،پر ٿيندو ڇا..؟سڀ ڏسندا چار پنج ڏينهن شور شرابو هلندو ۽ پوءِ روايت موجب اهو معاملو وري به آهستي آهستي بند ڪتابن ۾ رهجي ويندو جنهن جو ماضي جو هڪ پراڻو قصو به نه لڳندو،۽ پاڪستاني عوام وري به پنهنجي ڪمن ڪارن ۽ موج مستي ۾ لڳي ويندي.جڏهن ته ڪير به اهو نه ٿو سوچي ته پوري دنيا ۾ بدنام ٿيندڙ پاڪستاني سينٽ جي چونڊن جي نظام کي تبديل ڪجي مان سمجهان ٿو ته اهو نظام تبديل ته پري جي ڳالهه آهي انهي نظام کي وڌيڪ خراب ڪيو ويندو،ڪو زمانو هو جنهن اندر اهو چيو ويندو هو ته جنهن وٽ ٻه سئو ڪروڙ رپيا هجن اهو پوري قومي اسيبملي خريد ڪري وزيراعظم ٿي سگهي ٿو جڏهن ته اهو سستو زمانو هو ۽ هاڻ انهي جا ريٽ جي مٿي چڙهي ويا آهن،جڏهن ته ٻن سئو ميمبرن جو ايوان سئو ڪروڙ رپين ۾ ته مطلب ته في ميمبر هڪ ڪروڙ رپين ۾ جڏهن ته هن وقت هڪ سياسي پارٽي ڪجهه ميمبر خريد ڪرڻ لاءِ ٽي سئو ڪروڙ رپيا خرچ ڪيا آهن،جڏهن ته  فاٽا وارن هڪ هڪ ووٽ کي ڪروڙن ۾ وڪرو ڪيو آهي،جڏهن ته هن وقت جي اهڙِي ماحول کي ڏسي ڪري اهو چئي سگهجي ٿو ته ايندڙ اليڪشن اندر ووٽ جي قيمت ڇا هوندي،مان سمجهان ٿو ته اها به پاڪستاني عوام جي خلاف هڪ سازش آهي. پهرين پاڪستان جي عوام کي پسئو ڏيکاري کين لالچي ڪيو ويو وڃي پوءِ انهي لالچ جو فائدو وٺندي کائونس ووٽ خريد ڪيو ويندو،۽ اهڙِي ماحول کي ڏسندي اهو هام هڻي چئي سگهجي ٿو ته اسان وٽ جهموريت آهي.؟؟ ۽ پاڪستان جي ڪروڙين عوام جي آزادي سان ڪو فيصلو ڪري سگهي ٿي يانه.؟پهرين چيو ويندو هو ته جيڪڏهن سياسي پارٽيون چاهين ته عام ماڻهو کي به ٽڪيٽ ڏئي ڪري کين ميمبر بڻائي سگهن ٿو پر هاڻ اهو تاثر آهي ته انهي ميمبرن کي ٽڪيٽ به ڪروڙين رپيا ڏٺي ڪري پوءِ ڏنو ويندو،۽ پوءِ پاڪستاني عوام اهڙِن ميمبرن مان ڪا سٺائي جي اميد رکي جيڪ خد ڪروڙين رپيا ڏئي ڪري ايوان ۾ آيا هجن،۽ پوءِ اهي حڪمران عوام جا ڪهڙا مسئلا حل ڪندا مان سمجهان ٿو ته اهڙن اميدوارن جي ذهن ۾ ته صرف ڏنل پئسو وياج سميت اوڳاڻڻ واري ڳالهه هوندي ٻيو ڪهجه به نه اهي ڪهڙا ويهي عوام جا درد ڏک دور ڪندا.انهي ڪري هن وقت سينٽ جي چونڊن بابت جيڪو معاملو هلي رهيو آهي انهي تي سنجيندگي سان ويهي سوچڻ جي ضرورت آهي يا نه اهو به اوهانجي ذهن تي ڇڏجي ٿو،ليڪن هن وقت جيڪي حالتون آهن انهن حالتن ۾ ته الڪيشن ڪيميشن به بي وس ۽ لاچار نظر اچي رهيو آهي ڇو ته وٺس ڪي اختيار ئي ناهن جو هو ضمير فروشن خلاف آپريشن ڪري سگهي،جڏهن ته بنيادي طور تي ڪنهن به پارٽِي ميمبر کي اهو آئيني حق مطابق نه ٿو روڪي سگهي ته هوُ پنهنجي پارٽي جي مطابق ووٽ ڏئي اها سندس دل جي مرضي آهي انهي ڪري اهي ميمبر خفيه طريقي سان پنهنجي ٻولي لڳائي ڪري پنهنجي پارٽي جي خلاف ووٽ ڪاسٽ ڪري ڪروڙين رپين جا مالڪ ٿي ويندا آهن،ڪو زمانو هو جنهن زماني اندر پاڪستان اندر انهي ڳالهه جو تصور به نه هوندو پر هاڻي اها سياست هڪ سياسي منڊي تي وئي آهي جتي ميمبرن توڙي ووٽرن جو ووٽ کي خريد ڪيو ويندو آهي،انهي ڪري مان سمجهان ٿو ته هاڻ اهو وقت اچي ويو آهي جو سنيٽ جي ميمبر چونڊ کي به الڪيشن ۾ منقعد ڪيو ويو قومي اسميبلي جي ميمبر وانگر سينٽ جي ميمبر جي چونڊ به عوام ڪري پر هن وقت ملڪ اندر ائين ٿيڻ مشڪل ئي نه پر ناممڪن آهي ڇو ته جيڪڏهن ائين به ٿي عوام سان وڌيدن ڪير ڪري. هن وقت خد سپريم ڪورٽ آف پاڪستان رمارڪس ڏيندي چيو آهي ته چونڊيل جو نمائندن جو ڪردار اهڙو هئڻ گهرجي جو انهن لاءِ هارس ٽريڊنگ جو لفظ استعمال نه ٿيڻ گهرجي، ملڪ جون حالتون ڏسي ججن کي به روئڻ ايندو آهي پر کليل نموني سان روئي ناهيون سگهندا.انڪري مان سمجهان ٿو ته نانگ ويو نڪري ۽ لڪيو پيو ڪٽجي وارو پهاڪو بلڪل به درست آهي ۽ ملڪ اندر قومي ادران به پئسڻ جي ٻولين ۾ تورجن ٿا

 

فقير هدايت علي نجفي تارڪ صوفي شاعر: ابراهيم لاشاري (وارهه)

عشق جي آثار کان ٿي ويا سڀئي يڪبار چپ ،

عقل چپ، ادراڪ چپ، اذڪار چپ ، افڪار چپ 

موج محويت سبب تارڪ جي دل مان ٿي ويو ،

ذڪر چپ، ۽فڪر چپ، اسرارچپ انوار چپ.

پنهنجي سرسبز سنڌ هونئين به صوفين ،صالحن، ولين ،نيڪ مرد، پيرن فقيرن ،درويشن  جي ڌرتي صدين کان سڏجندي پئي اچي ،هن سڪ ۽ قرب واري مٺي مٽي هر دور ۾ املهه انسانن کي پنهنجي گود ۾ جنم پئي ڏنو آهي  اهڙن عظيم املهه درويشن جي مالها  ۾ اڳوڻي ضلعي لاڙڪاڻي ۽ هاڻوڪي  ضلعي قمبر شهداد ڪوٽ جي وارهه تعلقي جي ننڍڙي شهر لالورائنڪ ۾ صوفي فقير هدايت علي نجفي تارڪ ولد فقير الهداد عرف تراب علي تنيو  29جولاءِ1894 ع آچر ڏينهن مطابق 25 محرم الحرام 1312هجري  پره ڦٽي مهل   ۾ جنم ورتو . فقير هدايت علي نجفي تارڪ شروعاتي تعليم پنهنجي والد صاحب کان ورتي جيڪو وقت جو هڪ عالم ۽ صوفي بزرگ پڻ هو سندس والد سٺي تربيت ۽ تعليم ڏيڻ کانپوءَ عربي ۽ فارسي جي تعليم مدرسي ٺوڙهي شريف ۾ مولانا محب الله تنئي کانپوءِ مدرسه دارالعلوم شهر کنڊو (وارهه) ۾ مولانا خاراني صاحب کان حاصل ڪرڻ بعد سلوڪن جي راهه ۾ نوشهري فيرو جي نقشبدي بزرگ ميان صفي الله جو مريد ٿيو درياءَ خان فقير ۽ فقير نواب ولي محمد لغاري سان پڻ خاص عقيدت ٿيس پنهنجي مرشد صفي الله کان فيض وٺي اچي لالورنئڪ ۾ لنڊ واهه جي ڪپ تي آستانو اڏي سڀ لاڳاپا ترڪ ڪري ( تارڪ الدنيا) ٿي پنهنجي شآعري وسيلي اندر جي اڌمن کي ظاهر ڪندو رهيو هميشه عشق الاهي ۾ ايتري قدر محو ٿي ويو جو هر و قت عبادت ۾ مشغول رهندو هو ستن زبانن  سنڌي ،سرائڪي ، فارسي ، عربي ، هندي ، پشتو ۽ اردو جي هن عظيم صوفي  شاعر پهريان (نجفي ) تخلص اختيار ڪيو بعد ۾ (تارڪ ) سڏايائين فقير هدايت علي نجفي تارڪ مڙني خوبين جو مالڪ هوندو هو، پاڻ سدائين عبادت الاهي ۾ عمر گذاريائين صوم صلوات جو پابند هوندو هو. انسان ذات سان بيحد پيار محبت ڪندو هو علامه صاحب کي سنڌي ادب جي سڀني صنفن تي وڏي دسترس حاصل هوندي هئي سندس شاعري جي مڙني صنفن جهڙوڪ ڪافيون، ربايون ، مثنويون ،قطعات، مرثيا ، مسدس، ڏوهيڙا ، غزل ،  بيت ، مرثيه ،سلام ،نوحه منجاجات ، جهجي انداز ۾ ڇپيل آهن تارڪ سائين کي جواني جي جوڀن ۾ مجازي عشق جي مهيز  (چوٽ ) لڳي جنهن جي اثر ڪري شاعري ڪرڻ شروع ڪيائين سندس عشق پنهنجي ڪنهن عزيز سان هو عشق جي ڏاڪي جي ناڪامي سبب شادي ڪرڻ جو ارادو به هميشه لاءِ ترڪ ڪري ڇڏيائين پاڻ الفي پائي فقير تارڪ نجفي پيرين اگهاڙي پنهنجو ديس ڇڏي گهر کي به خير آباد چئي ٻاهر هليو ويو پنهنجي من اندر جو اظهاري پنهنجي ڪلام ۾ هن طرح ڪيو اٿين

1 عشق جي اوقات ۾ ڪثرت جو ڪاروبار چٽ 

شهر چٽ ، دوڪان چٽ ، واپار چٽ ، بازار چٽ ،

جذبئه توحيد کان تارڪ رهيو ڪينڪي ،

دوستي چٽ، دشمني چٽ ، يار چٽ ، اغيار چٽ .

تارڪ نجفي هي صوفي عارف زبردست عالم ، اديب ، ۽ بهترين نثر نويسي جي سڀني خوبين جو مالڪ هو،  هن هفت زبان شاعر عمر جي ٿوري عرصي منجهه ٻه سو (200) کن ڪتاب لکي سنڌي ادب کي مالا مال ڪري ڇڏيو،  دنيا جي گردشن ۽ لوڏن ۽ سندس جي شاعري جي مالڪي نه ٿيڻ سبب گهڻو تڻون ڪلام ڇڙوڇڙ ۽ ٽڙيل پکڙيل ڪري عام ماڻهن تائين نه پهچي سگهيو ، هيترن سارن ڪتابن منجهان (چاليهارو) کن ڪتاب سندس شاگرد محترم سيد اظهر گيلاني صاحب گهوٽڪي واري جي لائبريري ۾ ته ڪي ڪتاب وري عبدالڪريم (نصرت) وٽ ۽ ڪجهه ڪتاب وري محترم مرزا اسد بيگ صاحب ۽ سندس ڀاءَ محترم مرزا اجمل بيگ جي لائبريري جي زينت بڻيا .سندس شاعري جو ڪتاب (ديوان تارڪ) سنڌي ادبي بورڊ سال 1989ع ڌاري ڇپائي پڌرو ڪيو آهي باقي سمورا ڪتاب قلمي صورت ۾ ناياب آهن ، فقير هدايت علي نجفي تارڪ پاڻ هفت (ستن)ٻولين جي شاعر ۽ وڏو عارف، سالڪ ۽ صوفي بزرگ ٿي گذريو آهي ،سندس ڪيترن ئي لقبن سان سڏيو ويندو آهي جنهن منجهه تاج الشعرا، فخرالشعرا ،خادم الفقرا، زيدته العارفين ، قدوته السالڪين ، ساقي جام ، معرفت مالڪ مجتهدالعصر سان پڻ ياد ڪيو ويندو آهي ،سندس شاعري اعلي قسم جي آهي ۽ ٻين شاعرن جي ڀيٽ ۾ سندس شاعري نرالي پڻ آهي علامه تارڪ نجفي شاعري جي صنف غزل جو ته بادشاهه هو غزل جي صنف ۾  به عشق جنون ۽ جوش سان پڻ ٽم ٽار لڳو پيو آهي سندس غزل ۾ پاڻ چوي ٿو ته

عشق عشرت رنج راحت وصل هجرت چار ڏينهن

عشق الفت يا عداوت آهي مدت جا چار ڏينهن

فرشاهي ڪج ڪلاهي سو سپاهي سڀ گذر

شان شوڪت ناز نعمت تاب حشمت چار ڏينهن

يار جاني جي جواني جا ودانيڪين آهه

محب مورت خوبصورت سروقامت چار ڏينهن

علامه تارڪ سائين کي الله تعالي  اهڙو ته علم ، عقل سان نوازيو هو جنهن جو مثال ملڻ مشڪل آهي پاڻ شاعري جي ميدان ۾ سڀني کان نرالو ۽ منفرد رنگ رچايو آهي سندس اهڙي جهلڪ سندس شاعري جي مطالعي ڪرڻ بعد  صاف ۽ چٽي نظر اچي ٿي عشق جي راهه تي ٻيو سڀ ڪجهه نابود ٿي وڃي ٿوفقط عشق وڃي بچي ٿو ڪثرت ۾ وحدت نظر اچي ٿو پاڻ فرمائي ٿو ته

عشق جي اوقات ۾ ڪثرت جو ڪاروبار چٽ

عشق جي جذبن کي پاڻ بڙ جي پاڙ سان مشابهت ڏئي پنهنجي زباني چوي ٿو ته

عشق جو اڀڙائين دل ۾ وڌي ٿو وڃي

هيڏي هوڏي ٿو هڻي جيئن پاڙ بڙ

علامه محمد هدايت علي نجفي تارڪ جو بزم مشاعره لاڙڪاڻو بزم مشاعره بلبل ۽ مشاهره ناري شريف سان به واسطو رهيو،  سندس اکر موتين جهڙا هوندا هئا ، پنهنجي هٿن مبارڪن سان حضرت شاهه عبدالڪريم بلڙي رح ، ۽ صوفي  شاعر حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائي رح ،حضرت سچل سرمت رح ، بيدل فقير ، بيڪس فقير ، ۽ نواب ولي محمد لغاري جو ڪلام لکيائين ان کان علاوه تارڪ سائين کي اهيو به اعزاز حاصل  آهي ته هن ڪلام الله شريف جا (ٻه) عدد پنهنجن هٿن مبارڪن سان پڻ لکيا جنهن منجهان هڪ قرآن پاڪ جو سنڌي زبان ۾ ترجمو پڻ ڪيائين ، هن صوفي بزرگ هستي کي اهيو به اعزاز حاصل آهي ته سندس شاعري  تي اعلي ڊگري  (پي_  ايڇ _ڊي ) جي ٿيسز پڻ لکي وئي آهي سندس شاعري متعلق سنڌ جي نامياري اديب ،عالم ، محترم ڊاڪٽر نواز علي شوق صاحب تحيقي مقالو لکي ڪراچي يونيورسٽي منجهان (ڊاڪٽريٽ) جي اعلي ڊگري حاصل ڪئي آهي ، هي فقير ۽ باڪمال  هفت (ستن) زبانن جو شاعر علامه محمد فقير هدايت علي نجفي تارڪ 17 محرم الحرام 1358هجري مطابق 9 مارچ 1939ع خميس ڏينهن معمولي بخار سبب پنهنجي عزيزن ،دوستن ،فقيرن ، شاگردن ۽ عقيدمندن کان هميشه لاءِ موڪلائي راهه رباني ٿي 44سال 7 مهينا 10 ڏينهن زندگي جا ڏينهن گذاري وڃي ابدي آرامي ٿيو  علامه تارڪ سائين رحلت کان ڪجهه گهڙيون پهريان آسمان ڏانهن نهاري ڪجهه پڙهڻ لڳو ،تنهن بعد چوڻ لڳو ته هينئر (تارڪ) جي وڃڻ جو وقت ويجهو آهي بعد ۾ هي شعر پڙهائين

اسان جو سر مرڻ جي وقت هوندو يار جي هنج ۾

اسان جو دفن دلبر جي ڳلي هڪ وار ٿيڻو آ .

هن مشهور صوفي شاعر جو مقبرو لعلو رائنڪ شهر تعلقي وارهه ۾ موجود  آهي سندس درگاهه تي هر سال محرم الحرام جي 17 تاريخ تي 3 ڏينهن ساليانو ميلو پڻ لڳندو آهي سندس مزار تي هر اسلامي مهيني جي 17 تاريخ تي صوفياڻي راڳ رنگ جي محفل تي ٿيندي رهندي آهي ،سنڌ جي سر سنگيت جا ڄاڻو ۽ صوفي راڳي ڳائي داد حاصل ڪندا آهن ،علامه محمد فقير هدايت علي  تارڪ نجفي  کان ڪيترن ئي شاگردن فيض ورتو جن ۾ خاص طور تي صوفي شاعر دادن فقير جويو ، حڪيم عبدالڪريم قاضي صاحب ، محترم اجمل بيگ صاحب ۽ محترم سيد اظهر گيلاني جا نالا ورتا وڃن ٿا سندس نموني طور هي شعر عرض ڪجي ٿو پاڻ فرمائي ٿو ته

محبوب مک پسايو مخمور ڇو نه ٿيندس ،

چيٽڪ اکين چلايو ، چڪچور ڇو نه ٿيندس ،

ڪيو قرب تنهنجي ڪشفي ، نه ته محو هوس مخفي ،

ڪيو نينهن تنهنجي نجفي مشهور ڇو نه ٿيندس.

اڄ 9مارچ 2018ع تي هن صوفي الله لوڪ شاعر جي 79 ورسي نهايت وڏي عقيدت سان لعلو رانئڪ ۾  ملهائي ويندي

 

شام ۾ ٿيندڙ انسانيت جو قتل عام ۽ گڏيل قومن جي ذميواري: صاحب خان ڀٽي

ترڪي، روس، سعودي عرب ۽ ٻين عرب ملڪن پاران شام ۾ ٿيندڙ انسانيت جي قتل عام تي خاموشي سواليا نشانبڻجي وئي آهي، ترڪي ۽ روس پاران بار بار شام ۾ ڪارروائي ڪئي پئي وڃي، شامي حڪومت باغين کي ڪچلڻ لاءِ آبادي وارن علائقن کي نشانو بڻائي رهي آهي، جنهن سبب هن وقت تائين ڪيترائي ماڻهو پنهجيون حياتيون وڃائي ڇڪا آهن،جيتوڻيڪ گڏيل قومن پاران جنگ بندي جو اعلان ڪيو هو پر 30اڏينهن دوران جنگ بندي اثرائتي نه هئڻ سبب دمشق جي علائقي غوطا تي سرڪاري فوج جي بمباري ۽ هوائي حملن ۾ لڳ ڀڳ 600 مارجي ويا آهن، جيڪڏهن تباهه ٿيل عمارتن کي ڏسبو ته ان مان به اهو اندازو لڳائي سگهبو ته هي انگ اکر ته رڳو ميڊيا تي ايندڙ آهن پر مارجي ويلن جو انگ کان به وڌيڪ ٿي سگهي ٿو.  ڪجهه ڏينهن  اڳ  جڏهن گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جو اجلاس ٿيو هو ته ان ۾ شام اندر جنگ بندي جو فيصلو ڪيو ويو هو، جنهن جو مقصد باغين جي قبضي هيٺ علائقن خاص ڪري دمشق جي اوڀر واري علائقي غوطا ۾ ڦاٿل زخمين کي طبي امداد ڏيڻ ۽ متاثر علائقن ۾ کاڌي پيتي جون شيون فراهم ڪرڻ هو پر ان جنگ بندي واري اعلان تي به ڪو خاص عمل نه ٿي سگهي هو.

گڏيل قومن جي انساني حقن بابت نائب سيڪريٽري جنرل مارڪ لوڪو جو چوڻ هو ته ٺهراءُ جي منظوري باوجود متاثر علائقن ۾ امداد پهچائڻ جو سلسلو شروع نه ٿي سگهيو آهي. شام ۾ وڌيڪ بمباري سبب ڪيترائي ماڻهو بک ۽ بدحالي کي منهن ڏئي رهيا آهن، جڏهن ته زخمين کي به هن وقت تائين ڪا خاص طبي امداد نه ڏني وئي آهي.  هوڏانهن شامي صدر بشارالاسد چيو آهي ته شامي فوج جي ڪارروائي دهشتگردي خلاف آهي، جيڪي جاري رکيون وينديون. جيستائين باغي غوطا کي ڇڏي نٿا وڃن، تيستائين شامي فوج سندن خلاف ڪارروايون ڪندي رهندي. ٻئي طرف  شامي فوج باغين جي قبضي هيٺ آيل اوڀر علائي غوطا جو 10 سيڪڙو علائقي جو ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو. جڏهن ته اها به دعويٰ ڪئي پئي وڃي ته حڪومتي فورسز جي تازين ڪارروائين کانپوءِ اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ 4 علائقا ۽ 2 ايئربيس حڪومتي فورسز جي قبضي ۾ هليا ويا آهنجڏهن ته سعودي عرب ۽ گڏيل عرب امارات شام کان اوڀر الغوطا ۾ شهرين خلاف تشدد بند ڪرڻ جو مطالبو ڪيو آهي.سعودي عرب جي پرڏيهي وزارت هڪ بيان ۾ شام تي زور ڀريو ته هو تشدد روڪي انساني امداد کڻي وڃڻ جي اجازت ڏي ۽ بحران جي حل لاءِ سنجيدگي سان ڳالهين جو رستو اختيار ڪري.

گذريل مهيني شامي فوج غوطا واري علائقي تي چڙهائي شروع ڪئي هئي. جنهن سبب ڪيترائي ماڻهو مارجي ويا هئا، هوڏانهن گڏيل قومن اوڀر غوطا ۾ تشدد کي نه قبولڻ جوڳو قرار ڏيندي جاري ڪيل هڪ بيان ۾ چيو ته 18 فيبروري کان جاري آپريشن ۾ هيل تائين 6 سئو ماڻهو مارجي ويا آهي ۽ لڳ ڀڳ ٻه هزار ماڻهو زخمي ٿيا آهن شامي فوج پاران غوطا ۾ ببماري کانپوءِ ڪيترائي ڪٽنب ۽ شهري لڏپلاڻ ڪري رهيا آهن. جيڪا خبر “سيريئن آبزرويٽري فار هيومن رائٽس” ڏني آهي، جنهن موجب هيل تائين 3 کان 4 سئو خاندانن جي لڏپلاڻ جا اطلاح آهن. اوڀر غوطا 2012ع کان باغين جي ڪنٽرول ۾ آهي،

جيتوڻيڪ گڏيل قومن شام جي شهر غوطه ۾ بشار الاسد حڪومت جي بمباري کي جنگي ڏوهه قرار ڏيندي عالمي عدالت ۾ ڪيس هلائڻ جو اعلان ڪري ڇڏيو آهي پر نٿو لڳي ته ان سان ڪو شام، روس ۽ ٻين ملڪن تي ڪو اثر پوندو، ڇاڪاڻ ته  هن وقت تائين جيڪي به گڏيل قومن طرفان اعلان ڪيا ويا آهن، انهن تي ڪو به عمل نه ٿي سگهيو آهي، جنيوا ۾ انساني حقوق ڪونسل جي اجلاس کي خطاب ڪندي زيد عه الحسين چيو هو ته اهي ڏوهه ڪندڙ جوابدار ٻُڌي ڇڏن ته سندس سڃاڻپ ٿي رهي آهي ۽ مستقبل ۾ مٿن ڪيس هلائڻ لاءِ دستاويز تيار ڪيا پيا وڃن. جنگ بندي جي ٺهراءُ تي اتفاق باوجود غوطه ۾ عام شهرين تي مسلسل بمباري ۽ گوله باري ڪئي پئي وڃي. اسان سڄي صورتحال جو مشاهدو ڪري رهيا آهيون شهرين کي سرنڊر ڪرڻ يا موت مان ڪنهن هڪ رستي جي چونڊ ڪرڻ تي مجبور ڪيو پيو وڃي.

هوڏانهن روسي صدر ولاد مير پيوٽن اعلان ڪيو آهي ته روس انتهائي تباه ڪندڙ هٿيار تيار ڪري ورتا آهن. ۽ هو اهي جديد ترين ايٽمي ميزائل دنيا جي ڪنهن به حصي تي اُڇلي سگھي ٿو جڏهن ته آمريڪي بچاءُ وارو نظام به ان ميزائلن کي روڪي نٿو سگھي.اهڙي بيان کان پوءِ لڳي ٿو ته روس ۽ آمريڪا ۾ به ڇڪتاڻ وڌي سگهي ٿي، بهرحال ان تي بعد تبصرو ڪيو ويندو پر هن  وقت  شام جي صورتحال تي ڳالهائينداسين، ڇاڪاڻ ته شام ۾ انساني حقن جي ڀڃڪڙي ٿي رهي آهي ۽ اڳ به شام ۾ اهڙيون انساني حقن جون ڀڃڪڙيون ٿينديون رهيون آهن ۽ ماڻهن تي خطرناڪ هٿيار استعمال ٿيڻ جو انڪشاف ٿيندو رهيو آهي ۽ عرب ملڪ  به رڳو هڪ ٻئي خلاف بيان ڏيڻ ۾ پورو آهن، عراق جي صورتحال تي نظر ڦيرائينداسين ته اتي به اهڙي ئي صورتحال نظر ايندي،  ڪجهه علائقن ۾ دهشتگرد شهرين کي نشانو بڻائي رهيا آهن ته ڪجهه  علائقن ۾ وري شامي حڪو،مت ۽ عرب اتحادي بمباري ڪري معصوم شهرين  جو قتل عام ڪري رهيا آهن.  جيتوڻيڪ  ڪنهن به ملڪ اهڙي ڪڌي عمل جي  سري عام مذمت نه ڪئي آهي پر گڏيل قومن مذمت ڪندي جنگ بندي جي  ٺهراءُ به منظور ڪيو پر ان تي ڌرين پاران عمل نه ٿيڻ سبب ڪيترائي ماڻهو پنهنجيون  حياتيون وڃائي ويٺا ، ان جو به ذميوار ٻيو ڪير نه شامي صدر بشارالاسد  ئي آهي، جيڪو پنهنجي رٽ قائم ڪرڻ لاءِ  آبادي وارن علائقن کي نشانو بڻائي رهيو آهي،

روس ۽ ترڪي جي مداخلت به شامي صورتحال کي وڌيڪ خراب ڪري رهي آهي.  روزاني  مختلف چينلن تي خبرون نشر ٿي رهيون آهن ته شام ۾  بمباري  سبب هزارين ماڻهو بي گهر ٿي ويا آهن، ايتري قدر جو سوشل ميڊيا تي به شام ۾ تباهي جا منظر   شيئر ڪيا پيا وڃن،جيڪي ماڻهو  تباهه ٿيل عمارتن ۾ ڦاٿل آهن، اهي به ويڊيو شيئر ٿي رهيون آهن ، ايتري قدر جون معصوم ٻارڙن جي لاشن جا ويڊيوز به  ماڻهن جو هانءُ ڦاڙي ٿا رکن.  هاڻ ڏسڻو آهي ته گڏيل قومن جو ادارو روايتي بيانن ۽ اعلانن کان ڪم وٺندو  يا شام ۾ امن قائم ڪرائڻ لاءِ عملي قدم کڻندو.

sahibalisindhi@yahoo.com

 

 

“اڌ اکري” يا “هٿ جي صفائي”….!: شفيق الرحمان شاڪر

اهي جن جي سياسي جلسن کي اسان سونهن بخشيندا آهيون،جن کي اسان پنهنجي روح جو  رهبر بنائي پنهنجا ووٽ مٿانئن گھور ڪندا آهيون ۽ کين اقتدار جي ايوانن تائين پهچائڻ جي ڏاڪڻ بڻبا آهيون.اهي جڏهن اسان جي ٽيڪس جي ئي پيسن مان ڪجھه اسڪيمون اسان کي عنايت ڪندا آهن ته اسان پنهنجي مٿان انهن جو اهو عظيم“ احسان” سمجھندا آهيون.اسان جا اهي ئي نمائندا بار بار پاڻ به اسان تي سندن اهڙا احسان ڳڻائيندا رهندا آهن.ڪا اسپتال يا اسڪول ٺهرايائون، ڪا گھٽي يا رستو تعمير ڪرايائون ته پوري تقرير انهيء ئي عظيم احسان جي موضوع چوڌاري گھمندي نظر ايندي.جلسن ۾ انهيء جو ئي جلوو جرڪندو نظر ايندو ۽ اسان جي پئسن مان ئي ڏنل مهانگن اشتهارن ۾ انهن نمائندن جون اٺ جيڏيون تصويرون مرڪندي ملنديون.ٻين لفظن ۾ هنن جو مطلب اهو هوندو آهي ته “ اوهان ان سهولت جي لائق نه هئا پر ڇا ياد ڪندا جو اسان اوهان تي اهو ٿورو ڪري ڇڏيو.”اسان به اهڙاسادا آهيون جو سندن انهن فرمانن تي نچڻ،ٽپا ڏيڻ ۽ جھمريون  هڻڻ لڳندا آهيون. انهيء جو مطلب اهو ڪونهي ته اهي عوامي ڀلائيء جا ڪم ڪا اهميت  نٿا رکن.سٺا ڪم آهن،ضرور ٿيڻ گھرجن پر هڪ هٿ سان عوام کي ڪجھه ڏيڻ ۽ ٻئي هٿ سان انهن جو کيسو کنڀي ۽ انهنجو پيٽ پٽي وٺڻ ڪهڙي عوامي ڀلائيء جي وصف ۾ اچي ٿو؟توهان پري نه وڃو،صرف گذريل ڪجھه مهينن ۾ پيٽرول ۽ تيل جي اگھن ۾ ٿيل واڌ ڏسو ته حڪمرانن طرفان عوامي اوني ۽ ڀلائيء جون سموريون قلعيون کلي وڃن ٿيون.

عوام جي بنيادي ضرورتن جي شين جون قيمتون وڌائڻ ۾ آخر ڪنهنجي “سازش” آهي؟ويچاري غريب عوام جي ڳڻتيء ۾ اهي روزانو صرف ٻه ڪلو پنهنجو وزن وڌائين ٿا.مختلف ترقياتي منصوبا اچن ٿا،مختلف اسڪيمون منظور ٿين ٿيون پر ميدان تي خرچ ڪيترو ٿئي ٿو ۽ ڪيترو پئسو ڪرپشن جي صورت ۾ اصل “حقدارن“ جي وچ ۾ حصا پتيون ٿئي ٿو،اهو هاڻي ڪو لڪيل راز نه رهيو آهي. مزي جي ڳالهه اها ته جيڪو به بد عنوانيء جي اهڙن الزامن ۾ نامزد ٿئي ٿو يا پڪڙجي ٿو ته اهو پنهن جي پاڪ ۽ پوتر هئڻ جا قسم کڻڻ لڳي ٿو.پوء سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته ملڪ ۽ عوام جي هيء تباه ٿيل حالت آخر ڪنهن جو ڪرشمو آهي؟ماڻهن جي اڪثريت جيڪر اڄ به ٻن وقتن جي  مانيء لاء محتاج آهي ته ان ڪارنامي  جو سهرو آخر ڪنهن جي سر تي آهي؟جيڪر نوجوان،مائرون ۽ پيئر بک ۽ بي روزگاريء کان تنگ ٿي خودڪشيون ڪري رهيا آهن ته انهن کي ان طرف ڌڪڻ واري راڪاس مان رسو ڪنهن ڪڍيو؟اڄ جيڪي حڪمران پنهنجي مظلوميت جون ڪهاڻيون بڌائي ماڻهن کان داد وصول ڪري رهيا آهن، انهن کي ڪڏهن عوام جي مظلوميت به ياد آئي آهي؟اڄ جن کي رياستي نظام ۾ خرابيون ئي خرابيون نظر اچي رهيون آهن انهن هڪ ڊگھو عرصو حڪمران رهندي انهن خرابين کي درست ڪرڻ جي ڪوشش ڇو نه ڪئي؟جواب سولو آهي ته اڳي صرف عوام ڦاسندو هو ۽ هاڻي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو اها اشرافيا پاڻ قانون جي ٻنڌڻ ۾ آئي آهي.جنهن ڪري انهن کي سڀ “خرابيون ”سمجهه ۾ويٺيون آهن ۽ کين “سڌارن” جي سوچ آئي آهي. ٻئي طرف عوام جي اڪثريت ڪرپشن جي ان پوري قصي ۾ لاتعلق ۽ لاپرواه بڻيل نظر اچي ٿي.انهن جي نظر ۾ اهي عوامي نمائندا جيڪر ڪو پئسو کائين به ٿا ته اهو “ سرڪاري پئسو” آهي،عوام جو پئسو ٿورو ئي آهي!جڏهن ته عوام اکين سان ڏسندو رهي ٿوته اهي جيڪي هر اليڪشن ۾ ڪروڙين روپيا پاڻيء جيان هارين ٿا، اهو پئسو واپس ڪٿان وصول ڪن ٿا؟ هتي مسئلو اهو آهي جو جيستائين قانون ٻئي لاء متحرڪ هجي ته قانون سٺو پر اهوئي قانون پنهنجي سر مٿان اچي وڃي ته ساڳيو قانون “ڪارو” بڻجيو وڃي.

جيستائين احتساب جا هٿ ٻئي جي ڳڄيء ۾ هجن ته اهڙو احتساب ملڪ جي بهتريء لاء ضروري آهي پراحتساب جو اهو ئي پير پنهنجي پڇ تي اچي ته اهو احتساب نه پر “انتقام” بڻجيو وڃي.عوام کي آسائشون نه پر زندگيء جون رڳو بنيادي ضرورتون مهيا ڪرڻ لاء اڃا اسان کي آخر ڪيترين اليڪشنن کي ڀوڳڻو آهي؟ عوام جي تقدير بدلجڻ جي راهه ۾ آخر ڪيترين عظيم ۽ خطرناڪ “سازشن” جون بارودي سرنگون وڇايل آهن؟ سماج جو نوجوان طبقو هن وقت جنهن ذهني،نفسياتي ۽ معاشي دٻاء ۽ مايوسيء مان گذري رهيو آهي ان جو اندازو شايد اڃا تائين هن حڪمران لڏي کي نه ٿي سگھيو آهي.اهي انهن تعليمي ڊگرين جو ڇا ڪن جيڪي هنن جي  بکايل ڪٽنبن کي ٻن وقتن جي ماني مهيا نٿيون ڪري سگھن.توهان انهن مان ڪهڙي جوش،جذبي ۽ تعميري سرگرمين جي اميد رکي سگھو ٿا جيڪي زندگيء جي هن تيز رفتار ڊوڙ ۾  مايوس ٿي ٿڪجي ويهي رهيا آهن.انهن کي توهان حالتن جي ستم ظريفيء حوالي ڪري ڇڏيو آهي.انهن لاء عزت ڀرئي روزگار جا موقعا پيدا ڪرڻ رياست ۽ حڪومت جي ذميداري ناهي ته پوء ڪنهن جي آهي؟ ٻئي طرف هن اشرافيا جا افعال ڏسو جن جون عياشيون ۽ فضول خرچيون کٽڻ جو نالو ئي نٿيون وٺن. خبر ناهي ڪهڙي دنيا جي مخلوق آهن .پوء به هنن جون اهي رڙيون ته ساڻن ظلم ٿي ويو، سندن خلاف سازشون ڪيون پييون وڃن،کانئن انتقام ورتو پيو وڃي.اهي نامعقول قصا، اهي بي بنياد ڪهاڻيون ۽ اهي رٽيل افسانا بڌي بڌي ڪن ئي پچي پيا آهن.

ماڻهن کي اهو ٻڌايو ته اوهان باربار چونڊون کٽڻ کان پوء حڪمرانيء جي هيڏي ڊگھي عرصي ۾ عوام جي ڀلائيء لاء ڪهڙا پاپڙ ويليا آهن؟ قانونساز ادارن ۾ عوام جي حقيقي بهبود لاء ڪيتري قانونسازي ۽ پنهنجن ذاتي ۽ گروهي مفادن جي تحفظ لاء ڪيتري ديده دليري ۽ داداگيري ڏيکاري آهي؟عوام جي روزمره جي زندگيء مان  اهنج  ۽ تڪليفون گھٽائڻ لاء ڪهڙا شاندار قدم کنيا ويا ۽ پنهنجن زندگين کي وڌيڪ پرآسائش بنائڻ لاء ڇاڇا ڪيو ويو؟ڳالهه ڪنهن اڪيلي حڪمران جي نه پر پوري حڪمران اشرافيا جي آهي. هن نام نهاد جمهوريت انهن جي سوچن ۽ روين ۾ آخر ڪهڙيون بنيادي تبديليون آنديون آهن؟عدالتن تي الزام هڻڻ،ٻين ادارن کي گھٽ وڌ ڳالهائڻ يا سازشن جا ڊگھا افسانا ٻڌائڻ سان عوام جا  سڀ اصل مسئلا حل ٿي ويندا؟جڏهن مظلوم هئڻ جا دعويدار بار بار وڏي بي رحميء سان غريب عوام تي پاڻ پيٽرول بم ڪيرائين ٿا ان وقت انهن کي ڪجھه ته عوام جي مظلوميت جوبه احساس هئڻ گھرجي پر اهو احساس ناهي، باقي اها سموري ڊرامي بازي هو هميشه کان عوام سان ڪندا رهيا آهن.ووٽ ۽ عوامي همدرديون حاصل ڪرڻ لاء انهن وٽ سوين نت نوان رانديڪا آهن.ملڪ ۽ عوام تي عظيم احسانن ۽ شاندار ڪارنامن جي هڪ ڊگھي لسٽ آهي.اصل مسئلن تان عوام جو ڌيان هٽائي انهن کي غيرضروري  معاملن ۾ منجھائڻ ان اشرافيا جي کاٻي هٿ جو کيل آهي ۽ اهو ئي کيل هو هاڻي به کيڏي رهيا آهن ”،پناما نه اقاما،اقاما نه پناما،نيب ظالم،عدالتون جانبدار،جي آئي ٽي دشمن،ادارا ستمگر،” مطلب ته ملڪ ۾ هر شيء هنن جي خلاف آهي ۽ ڪوبه ادارو صحيح ناهي.وري ڪيڏي جرئت ۽ بهادريء سان اعلان ڪن ٿا ته “ ڪو ڏهن روپين جي ڪرپشن ثابت ته ڪري ڏيکاري.” انهن وٽ اهائي ته جادوئي ٽوپي آهي جو ادارن توڙي عوام کي سڀ ڪجھه معلوم هئڻ باوجود سندن ڪرپشن ثابت نٿي ٿي سگھي.ان کي چئبو آهي“ اڌ اکري”  يا  “هٿ جي صفائي“….!

انهن جي عوام کان هميشه جيان اهائي  معصوم فرمائش آهي ته اهي جڏهن ٽهڪ ڏين ته عوام به واڇون ٽيڙي ۽ ٻٽيهي پٽي انهن سان گڏ ٽهڪ ڏئي ۽ جڏهن اهي روئن ته عوام به ڪيڪاڙيون ڪري انهن سان گڏ ماتم ڪرڻ لڳي پر شايد هينئر انهيء اشرافيا کي پنهنجو ماتم پاڻ ڪرڻو پوندو جو عوام وٽ ماتم ڪرڻ لاء سندن پنهنجا سور ئي ڪافي آهن.

فيض احمد فيض جي لفظن ۾ ته

“اور  ڀي  غم هين  زماني  مين  محبت ڪي سوا،

راحتين اور ڀي هين وصل ڪي راحت ڪي سوا،

مجهه سي پهلي سي محبت ميري محبوب نه مانگ ”

 

سينيٽ جون چونڊون ۾ سنڌين جي نمائندگي: ڪامريڊ منان چانڊيو.

خيرن سان پاڻ واري اسلامي جمهوري ملڪ ۾ سينيٽ جي اڌو اڌ سينيٽرن جي چونڊ خير خوبيءَ سان پوري ٿي. اهو به يقين آھي ته جن 52 سينيٽر چونڊن ۾ شاندار سوڀ حاصل ڪئي آھي، ۽ چئني صوبائي اسيمبلين ۽ قومي اسيمبلي جي سوين چونڊيل عيوضين انهن معزز ماڻھن کي پنهنجا قيمتي ووٽ ڏئي ڪامياب ڪري پارليامنٽ جي مٿين ايوان تائين پهچايو آھي. اهي سڀ جا سڀ آئين جي آرٽيڪل جي شق نمبر 63\62 تي سئو سيڪڙو پورائي پاسداري ڪندڙ هئا. جن جي ٿورڙي جهلڪ ڪجھ هفتا اڳ بلوچستان حڪومت جي وزيرن ۽ اسيمبلي ايم پي ايز جي احسن ڪارڪردگي ۽ سياسي وفاداريءَ مان ڏسي سگهجي ٿي. ان کان علاوه نون چونڊجي آيل سينيٽرن کي ووٽ ڪيئن مليا، سي ڪنهن ڏنا؟ ان تي سيڙپ يا لاڳت ڪيتري ٿي ۽ اهي حضرات وري سينيٽ جي چيئرمين ۽ ڊپٽي چيئرمين کي ووٽ ڏيڻ جي ڪيتري مٺائي وٺندا؟ ان کان پوءِ سرڪاري عرف عوامي فنڊن کي ڪيئن ۽ ڪيترو ٻرو ڏيندا؟ هتي مزي ۽ توجه طلب ڳالهه اها پڻ آهي ته، نئون پاڪستان اڏڻ ۽ ڪرپشن کان پاڪ معاشرو قائم ڪرڻ جون دعوائون ۽ ڊاڙون هڻندڙ خان صاحب جي پارٽي جي حڪومت واري صوبي ڪي پي ڪي اسيمبلي جي 12هن ميمبرن جن جو تعلق تحريڪ انصاف سان آهي انهن ”انصاف“ جون سموريون تقاضائون پوريون ڪندي، پنهنجو پاڻ کي نيلام گهر ۾ نيلام ڪندي ٽڪن عيوض پنهنجي ضمير کي تين وال ڪري نه صرف پاڻ کي مهڻي هاب ڪري ڇڏيو پر پنهنجي تڪ جي سمورن ووٽرن سان ڌوڪي يا دغابازي ڪئي. جتي انهن پئسي جي پوڄارين عمران خان جي پارٽي ۽ سنگت جي پت وائکي ڪري ڇڏي. اتي وري خود خان صاحب جي جمهوريت سان دلچسپي ۽ چونڊيل ادارن جي احترام ڪرڻ جي خبر هن پاران پنهنجو ووٽ استعمال نه ڪرڻ سان پئي ٿي.

اسان جي نظر ۾ تحريڪ انصاف جي ايم پي ايز پاران ووٽ وڪرو ڪرڻ ۽ خان صاحب پاران وري پنهنجي نامزد ٿيل پارٽي جي اميدوارن کي ووٽ ڏيڻ لاءِ پولنگ تي نه اچڻ ساڳئي سڪي جا ٻه پاسا آهن. باقي رهيو سوال رئيس وڏي پاران پنهنجي دلبند دوستن کي ڏوڪڙن جون پٺارڪون پارائي بلوچستان سان تعلق رکندڙ آزاد سينيٽرن کي هديو ڏيڻ لاءِ اوڏانهين روانو ڪرڻ ڪا نئين ڪهاڻي ڪانهي. ڇاڪاڻ ته ان ڪهاڻي جي پهرين رليز ٿيل قسط بلوچستان اسيمبلي جي همراهن جي ٿيل سودي طور خلق خدا ڏسي چڪي آهي. اُهي سڀئي سوغاتون هينئين سان هنڍائيندڙ ڳالهيون، پنهنجي جاءِ تي، پر سينيٽ جون چونڊون مقرر وقت تي موجوده ڪشيده سياسي حالتن ۾ ٿيڻ هڪ سياسي ۽ جمهوري قسم جو ڄڻ ته معجزو آھي. ڇو ته بلوچستان اسيمبلي جي عيوضين جي خريده فروخت حڪومت جي تبديلي ۽ ميان صاحب جي نون ليگ جي صدارت واري عهدي تان سپريم ڪورٽ پاران نااهل ڪرڻ کان سواءِ گذريل سال جي جولاءِ مهيني کان هن وقت تائين هن جيڪي به صدارتي منصب دوران فيصلا ڪيا هئا. انهن کي به رد ڪرڻ جا حڪم صادر ڪيا. اهڙي منجهيل سياسي ۽ قانوني صورتحال کان پوءِ ايئن پيو لڳي ته، شايد سينيٽ جون چونڊون ڪونه ٿين. هونئن به پاڻ واري ملڪ جي حڪومتي ۽ سياسي صورتحال سدائين تبصرن ۽ تجزيئن جي ور چڙھندي پئي اچي. نه صرف اهو پر جڏھن به مائي مارشل لا چاهيندي آهي ته بنا ڪنهن دعوت ۽ ڪوٺ جي اچي لڏو لاهي ويهندي آھي، ۽ واپس وڃڻ لاءِ ڪڏھن به رضاڪاراڻا طور تي پنهنجي اصل ماڳ مڪان تي اسهڻ جو نالو ئي ناهي وٺندي. اهڙي ريت وري جڏھن ته مسمات جمهوريت ڪيترين ئي هيلن، بهانن ۽ ايلازن منٿن کان پوءِ ايندي آھي ته، ان کي وري رهڻ ڏنو ئي ڪونه ويندو آھي.

بهرحال سينيٽ جي چونڊن کان پوءِ جيڪاصورتحال سامهون آئي آھي، تنهن موجب نون ليگ سڀن کان مٿي آھي. ٻئين نمبر تي پ پ، اهڙي ريت تحريڪ انصاف ٽئين نمبر تي آھي. مزي جي ڳالھ ته فوجي جنرلن جي دادلي ۽ سياسي طرح تاتيل ۽ پاليل ايم ڪيو ايم وڃي پنهنجي منتطقي انجام تي پهتي. ڏٺو وڃي ته سينيٽ اهڙو ادارو آھي، جنهن ۾ ملڪ جي سڀني صوبن جي نمائندگي برابر جي بنياد تي طئي ٿيل آھي. يعني هر هڪ صوبي مان 24-24، اسلام آباد 2، ۽ فاٽا مان 4 سينيٽر هوندا آھن. چوڻ جو مقصد ته پنجاب مان پنجابي، بلوچستان مان بلوچي، ڪي پي ڪي مان پختون ۽ سنڌ مان سنڌين جي نمائندگي سينيٽ ۾ واضح اڪثريت ۾ هئڻ گهرجي. ٻين صوبن ۾ ته ان فارمولي تي عمل ٿيندو پيو اچي، پر بدقسمتيءَ سان سنڌ مان جيڪي سينيٽر منتخب ٿين ٿا، انهن مان گهڻائي غير سنڌين جي رهندي پئي آئي آھي. اسان هتي اڄ کان نو سال اڳ سينيٽ جي ٿيندڙ چونڊن جو ڪجھ حوالو ڏيڻ ضروري سمهجون ٿا. ان وقت سنڌ مان صرف 7 سنڌي سينيٽر چونڊجي مٿئين ايوان تائين پهتا هيا. باقي ٻيا ٻين صوبن، قومن ۽ اُردو آبادي سان تعلق رکن پيا. هن ڀيري به سنڌ مان صرف 8 سينيٽر سنڌي آھن. باقي ٻيا خيرن سان ٻين صوبن، قومن ۽ هتان جي اُردو آباديءَ سان لاڳاپيل آھن. جنهن جو مطلب اهو ٿيو ته سينيٽ جهڙي اهم اداري ۾ صرف 8 سنڌي هوندا. اهڙي ناانصافي ڪندڙ سياسي پارٽين ۾ سڀ کان وڌيڪ پ پ پ آھي. /ڏسو صفحو 3 بقايا نمبر 01

جنهن هميشه کان وٺي غير سنڌين کي اهميت ڏئي سنڌين کي ان اهم اداري کان پري رکندي پئي اچي. پاڻ اهو مڃون ٿا ته ملڪ جي آئين ۾ اهڙي ڪابه شق شامل ڪانهي، جنهن موجب ڪنهن به قوم جي لاءِ سينيٽ ۾ مخصوص سيٽون رکيل هجن. پر پوءِ به ان کان انڪار نٿو ڪري سگهجي ته سينيٽ جي قيام جي پهرين ڏينهن يعني 1973ع کان وٺي هن وقت تائين سنڌي ڪنهن ٻئي صوبي مان ورلي سينيٽر چونڊيو هجي. ها، هنن چونڊن ۾ اهو ضرور ٿيو آھي ته اڳوڻي وزير اعظم مرحوم محمد خان جوڻيجو جي پٽ اسد جوڻيجو کي نون ليگ اسلام آباد جي هڪ مخصوص سيٽ تان ڪامياب ڪرايو آھي. نه ته سدائين سنڌ مان پنجاب جا پنجابي، ڪي پي ڪي جا پختون، ڪشمير جا ڪشميري، وغيره سينيٽر ٿيندا پيا اچن. اها روش پارلياماني اصولن جي ابتڙ سمجهون پيا، ۽ چاهيون ٿا ته سنڌ مان سينيٽ ۾ سنڌين جي نمائندگي نمايان ۽ وڏي پئيماني تي هئڻ گهرجي. ڇو ته اهڙي اهم اداري ۾ سنڌين جي نمائندگي ڀرپور هئڻ سان هڪ ته سنڌي قوم کي پنهنجي نمائندگي جو احساس ٿيندو، ٻيو ته سنڌ مان جيڪي ٻين صوبن، قومن ۽ نسلن سان تعلق رکندڙ سينيٽر چونڊبا اهي سنڌ ۽ سنڌي قوم جي صحيح نمائندگي ڪونه ڪندا. هتي اها سٺي اهو سٺو سنوڻ سمجهون ٿا ته، هن ڀيري پ پ پ سنڌ جي هڪ قومي هيري روپلي ڪولهي جي خاندان جي هڪ نياڻي ڪرشنا ڪولهي کي سينيٽ تائين پهچائي بهتر عمل ڪيو آھي. جنهن جي ساراهه نه ڪرڻ قلمي ڪنجوسائپ هوندي، پر هڪ اقليتي برادري جي نياڻي پارليامنٽ جي مٿين ايوان تائين پهچائڻ جي ڪري پ پ حڪومت ۽ ان جي قيادت جي ڪيل سنڌ ۽ سنڌين سان ٻه اکيائي ۽ زيادتين کي پاڙي يا وساري نٿو سگهجي.

 

عمران خان ۽ نظام جي حقيقي تبديلي: شفيق الرحمان شاڪر

دل کي خوش ڪرڻ لاء اهو سٺو خيال آهي ته عمران خان پاڻ ته تمام بهترين ۽ ايماندار شخص آهي پر ساڻس گڏ ٻيا ماڻهو جيڪي هن کي وڪوڙي ويا آهن اهي صحيح نه آهن.هونئن به اسان پاڪستاني قوم جو اهو بنيادي الميو آهي جو اسان هڪ جذباتي قوم آهيون ۽ شين کي حقيقت پسنديء جي عينڪ سان ڏسڻ جي اسان ۾ عادت ئي نه رهي آهي.ڪنهن به اڳواڻ سان جڏهن اسان محبت ڪندا آهيون ته هن جون سموريون انساني ڪمزوريون ۽ خرابيون بلڪل نظرانداز ڪري ۽ سندس سوچن جي غلطين کان منهن موڙي، هن کي فرشتي جو درجو ڏيئي ويهندا آهيون.هن جي خلاف ڪاٻه ڳالهه بڌڻ اسان برداشت نه ڪندا آهيون.ٻئي طرف جڏهن ڪنهن کان نفرت ڪندا آهيون ته ان جي سمورين خوبين ۽ چڱاين کان يڪسر اکيون بند ڪري کيس سمورين خرابين ۽ بربادين جو ذميدار قرار ڏيندا آهيون.جنهن قوم کي ان قسم جي اجتماعي بيماري لڳل هجي اتي دليل،منطق، تجزيي،تحقيق ۽ حقيقيت پسنديء واري سوچ سدائينء لاء جمود جو شڪار ٿي وڃي ٿي ۽ هرڪو ڪنهن اهڙي اوچتي سياسي ۽ سماجي معجزي جو منتظر رهي ٿو جيڪو ظهور پذير ٿئي ۽ رات وچ ۾ ملڪ جو سماجي،سياسي ۽ معاشي نقشو  پاڻهي بدلجي وڃي.دل کي وندرائڻ لاء اها آس سٺي آهي پر ڇا ڪجي حالتن ۽ وقت جي ست ظريفيء کي جو دنيا جي ڪنهن به سماج ۾ ايئن ڪا غير فظري تبديلي نه آئي آهي پر جيڪر ٿوري دير لاء اچي به ٿي ته اها ساڳئين پيرين تڪڙو واپس به ٿئي ٿي.پاڪستان جي ستر سالا تاريخ ۾ اسان سڀ اهڙن ئي غيرفطري ۽ نامعقول معجزن جا منتظر ۽ آسائتا رهندا پيا اچون.ڪجھه بنيادي حقيقتن کي نظرانداز ڪندي ته اسان جي ملڪ يا سماج سان اصل مسئلو آهي ڪهڙو؟ّ اصل خرابي آهي ڪٿي ؟ جيستائين مسئلي جي سمجھه ۽ خرابيء جو شعور حاصل نه ڪبو ۽ ان کي درست ڪرڻ جي سچي نيت ئي نه هوندي ته ان جو علاج خاڪ ٿيندو!  اسان تمام وڏو عرصو انگريزن جي غلاميء ۾ گذاريو.غلاميء جي هڪ پنهنجي ڪيفيت ،نفسيات ۽ هلت ٿئي ٿي جتي سوچ سمجھه، تحقيق ۽ تجزيي جون صلاحيتون اڪثر مائوف ۽ جامد رهن ٿيون. وري پاڪستان ٺهڻ بعد بدقسمتيء سان ملڪ تي آمريتن جو هڪو ڊگھو دور رهيو جيڪو دور به بنيادي طور تي غلامي واري دور سان ئي ملندڙ جلندڙ آهي.رهيل کهيل عرصي لاء جيڪو نام نهاد جمهوري نظام قائم ٿيو اهو به بدقسمتيء سان نه ته رياستي ۽ حڪومتي ادارن توڙي نظام ۾ ڪي بنيادي نوعيت جا سڌارا ۽ چڱايون آڻي سگھيو ۽ نه ئي عوام کي ڪو حقيقي رليف مهيا ڪري سگھيو. نتيجو اهو نڪتو جو عوام حڪمران کي ووٽ به ڏيندو رهيو ۽ ٿوري ئي عرصي مان انهن کان بيزار ٿي انهن کان نجات لاء ڪنهن “مسيحا ”کي منٿون به ڪندو رهيو.

1996ع ۾ عمران خان جڏهن پنهنجي هڪ نئين سياسي جماعت پاڪستان تحريڪ انصاف جو بنياد رکيو ته عوام جيڪو عام طور تي ٻن پارٽين جي لڪ لڪوٽي راند کان تنگ اچي چڪو هو تنهن کي تبديليء جي وري هڪ نئين آس قائم ٿي ۽ وقت گزرڻ سان گڏوگڏ اها آس وڌيڪ مظبوط ٿيندي ويئي.خاص طور تي عمران خان کي هڪ بين الاقوامي ڪرڪيٽر هئڻ واري اعزاز،شوڪت خانم ميموريل اسپتال ۽ نمل يونيورسٽيء جي قيام ۽  ماضيء جي حڪمرانن خلاف سندس تيز تند زبان جي استعمال هن کي سندس سياسي ميدان ۾ گھڻوفائدو پهچايو.نوجوانن جي هڪ واضح اڪثريت هن سان سياسي طور تي سلهاڙجي ويئي.پر جيئن ته اها وابستگي حقيقي نه پر جذباتي نوعيت جي هئي ان ڪري وقت گذرڻ سان گڏوگڏ انهيء جو انجام به شايد هڪ عظيم نااميديء جي صورت ۾ نڪري.ان ۾ شڪ ناهي ته ذاتي طور تي عمران خان ڏيتي ليتيء جي معاملي ۾ هڪ ايماندار ۽ ديانتدار ماڻهو آهي ۽ سندس خلاف اڃا تائين ڪنهن معاشي ڪرپشن جي ڪا وڏي ڪهاڻي سامهون نه آئي آهي پر صدين جي بگڙيل نظام کي بدلائڻ لاء صرف ايترو ئي ڪافي ته ناهي جو اڳواڻ رڳو ايماندار هجي.سياست ۽ ڪرڪيٽ ۾ زمين ۽ آسمان جو فرق آهي.سياست ۾ رڳو جذبات نه پر منطق ۽ دليل کپي،تبديليء جي دعويٰ ڪندڙ جي قول ۽ فعل ۾ 180 ڊگريء جو تضاد نه هئڻ گھرجي.ملڪي ۽ عوامي مسئلن ۽ معاملن جو ادراڪ ۽ فهم هئڻ گھرجي.حالتن،نفسيات ۽ رجحانن جي مڪمل ڄاڻ ۽ ملڪ کي بحران مان ڪڍڻ لاء ڪا عملي حڪمت عملي به هئڻ گھرجي.اهڙي اڳواڻ وٽ سچن ۽ مخلص ساٿين جي ٽيم به هئڻ گھرجي جيڪي واقعي سماج ۾ ڪا مثبت ۽ بنيادي تبديلي آڻڻ لاء آتا هجن.تبديليء جون دعويدار جماعتون صرف پريشر گروپ جي طور تي ڪم ناهن ڪنديون جو توهان حڪومت کي دٻاء ۾ آڻي وقتي طور تي پنهنجو ڪو مطالبو مڃائي وٺو.انهيء کان پوء هڪ قابل اڳواڻ ۾ سياسي لچڪ جي خاصيت به هئڻ گهرجي.

بدقسمتيء سان پنهنجي سموري سياسي ڪيريئر ۾ عمران خان ايتريون ته سياسي قلابازيون کاڌيون آهن جو هن جي سياسي بلوغت تي بار بار سواليا نشان کڙا ٿيندا رهيا آهن.سندس سياسي يو ٽرن جي انيڪ مثالن سان سندس سياسي تاريخ ڀري پيئي آهي.شايد هو معاملن جي تهه تائين پهچڻ بدران نهايت ئي جلدبازيء ۽ ضد ۾ فيصلا ڪرڻ جو عادي رهيو آهي.اليڪشني سياست ۾ پير پائيندڙن لاء جنهن اعليٰ ،ديانتدار ۽ صاف سٿري ڪردارن جي هو پاڻ ڳالهه ڪري ٿو اڄ بدقسمتيء سان سندس پنهنجي آسپاس اهڙن ماڻهن جو ميلو متل آهي جن مان گھڻن جا پرڪار ۽ سوچون به انهن ئي روايتي جمهوري وڏيرن واريون ئي آهن.اڄ هن جا ڪيترائي سچا ساٿي ۽ بنيادي ڪارڪن هن کان گھڻو ڇڊا ٿيندا ٿا وڃن.پارٽي تي اڪيلي سندس ذاتي گرفت ۽ هو پڻ وري هڪ خاص بااثر ٽولي جي گرفت ۾ نظر اچي ٿو.ڪي پي ڪي حڪومت جي حوالي سان به سندس مجموعي ڪارڪردگيء تي ڪيترائي اهم سوال اٿاريا ويا آهن.سڀ کان اهم ڳالهه اها ته عمران خان سندس ۽ سندس پارٽيء جون توانائيون،وسيلا ۽ وقت اهڙن مسئلن ۽ مونجھارن ۾ لڳائيندو رهيو آهي جيڪي پاڪستان ۾ حقيقي تبديليء جي حوالي سان ڪا خاص اهميت نٿا رکن.جن شين تي ملڪ ۾ حقيقي تبديليء جو بنياد ۽ خرابين جو سڌارو ممڪن ٿي سگھيو ٿي سي اهي مسئلا ناهن.اهي بنيادي سوال ته اڄ به پنهن جي جاء تي جيئن جو تيئن موجود آهن ته ڇا نوازسريف يا ٻئي ڪنهن جي سزا کائڻ سان ملڪ ۾ گھربل تبديلي اچي ويندي؟ هرڪو ڄاڻي ٿو هن ملڪ جي هرخرابي ۽ عوام جي هر آزار جو ذميدار نه ته اڪيلو نوازشريف آهي نه ئي ٻيو ڪو اڪيلو حڪمران.هتي ته سڄي نظام جو ئي ٻيڙو ٻڏل آهي.ملڪ جنهن بي يقيني،معاشي ڪمزوري، ڦرلٽ، ڏوهه ۽ سماجي انتشار جو شڪار آهي انهيء ۾ حصو ملائڻ لاء ڪنهن به وسان نه گھٽايو آهي. هيٺان کان مٿي ۽ مٿان کان هيٺ تائين پورو نظام ئي اڏوهي کاڌل،زهرآلود ۽ اذيتناڪ آهي.اهو نظام نه ته ڪنهن خصوصي احتساب يا حڪومتي ڪرسين تي ويٺل چهرا مٽائڻ سان درست ٿي سگھي ٿو ۽ نه ئي ٺلهن نعرن سان اهڙي ڪا مثبت ۽ حقيقي تبديلي آڻي سگھجي ٿي.جيستائين ادارن کي درست نٿو ڪيو وڃي.جيستائين قانون سڀني لاء ساڳيو جو نعرو حقيقي طور تي سماج ۾ لاڳو نٿو ٿئي.توهان انهيء ئي اليڪشن ڪميشن ذريعي سوين ڀيرا چونڊون ڪرائي ڏسو،ساڳئي نظام تحت احتسابي ادارا ٻيا به قائم ڪري ڏسو پر ٿيندو ڪجھه به ڪونه جو هاڻي هي نظام ايڪسپائير يعني مدي خارج ٿي چڪو آهي.بدقسمتيء سان عمران خان ۽ سندس جماعت پارليامينٽ جي اندر يا ٻاهر انهن ادارن کي درست سمت ڏيڻ لاء ڪو ڪارنامو سرانجام نه ڏنو آهي.ڪي پي ڪي ۾ صوبائي احتساب اداري سان عمران خان جي صوبائي حڪومت جيڪي ڪجھه ڪيو سو الڳ سواليا نشان آهي.انهيء کان سواء ٻيا به ڪيترائي اهم ملڪي معاملا ۽ پاليسيون آهن جن تي عمران خان اڄ تائين مونجھاري جو شڪار نظر اچي ٿو.ايئن ٿو محسوس ٿئي ته هن وٽ صرف هڪ ئي جادوء جو ڏيئو آهي سو اهو ته جيئن ئي هو ڪنهن نه ڪنهن نموني هڪ ڀيرو ملڪ جو وزيراعظم ٿي ويندو ته سڄو نظام ئي درست ٿي ويندو.جيڪر ايئن آهي ته پوء اها اهڙي خوشفهمي آهي جنهن کي بدقسمتي ۽ هڪ اهڙو خواب آهي جنهن کي ڪنهن ديواني جو خواب ئي چئي سگھجي ٿو.اها اميد جيڪا ملڪ جي عوام جي هڪ وڏي حصي عمران خان جي سياست سان ڳنڍي رکي آهي،ايئن نه ٿئي جو انهيء جو جنازو به هڪ ڏينهن ايئن نڪري جيئن ماضيء ۾ ڪيترين ئي اميدن جورهبرن جي ديوانگيء ۽ نااهليء سبب نڪرندو رهيو آهي.2018ع جون عام چونڊون ملڪ ۾ ڪا وڏي تبديلي آڻي ڇڏينديون انهي سوچ تي اهو ئي چئي سگھجي ٿو ته

“ خدا تيري جنون ڪا سلسله دراز ڪري.”

 

 

سنڌ وڌندڙ غربت پاڻي اهم مسئلو بڻيل.!!!: غلام مصطفيٰ جمالي

پورهيت طبقي جي عظيم اُڀار ۽ انقلابي تحريڪن کان سبق سکندي جلد يا بدير هن خطي جو پورهيت طبقو به پنهنجي قسمت جا فيصلا پنهنجي هٿن ۾ وٺندو.؟ پورهيت طبقو انتهائي صبر سان هن ظالم نظام خلاف هڪ وڏي طبقاتي جنگ جي تياري ڪري رهيو آهي. جيڪا هن نظام کي پاڙان پٽي پورهيت راڄ قائم ڪري هميشه لاءِ ڏک، درد ۽ تڪليفن واري هن سماج کي ڊاهي پٽ ڪري هڪ پورهيت راڄ قائم ڪندي.سنڌ جي ٻهراڙيءَ جي ماڻهن لاءِ روزگار جو مک ذريعو زراعت آهي، پر زراعت گهڻي عرصي کان مسئلن جو شڪار رهندي اچي، اٽڪل ڏيڍ ڪروڙ ماڻهن جو روزگار زراعت سان لاڳاپيل آهي پر گذريل گهڻي عرصي کاڻ پاڻي جي لاڳيتي کوٽ ۽ سم ۽ ڪلر وغيره ڪري زمينن جي بيڪار ٿي وڃڻ ڪري گهڻا ماڻهو روزگار جي ان ذريعي کان محروم ٿيندا پيا وڃن. اها شڪايت عام آهي ته سنڌ کي ان جي حصي جو پاڻي نه ٿو ڏنو وڃي ۽ نهرن ۽ واٽر ڪورسن ۾ پاڻيءَ جي کوٽ آهي جنهن جي ڪري زرعي پيداوار ۾ پڻ گهٽتائي ٿي آهي. سنڌ ۾ وڌندڙ بيروزگاري ۽ روزگار جي گهٽ موقعن تي تبصرو ڪندي عالمي بئنڪ جي هڪ رپورٽ ۾ چيو ويو آهي ته وڌندڙ آبادي، تعليم ۾ واڌاري ۽ لڏپلاڻ جي ڪري سنڌ ۾ ساليانو اٽڪل ڇهه لک ماڻهو روزگار جي ڊوڙ ۾ شامل ٿي رهيا آهن جڏهن ته ان جي ڀيٽ ۾ رڳو ساڍا ٽي لک ماڻهن لاءِ ئي روزگار جا موقعا پيدا ٿي سگهن ٿا.سنڌ ۾ صنعتون گهڻي ڀاڱي ڪراچيءَ ۾ ئي آهن. انهن مان به گهڻيون شهر جي امن امان جي حالتن ۽ بجلي وغيره جي مسئلن جي ڪري ملڪ جي ٻين شهرن ۽ پرڏيهه ۾ منتقل ٿي چڪيون آهن. هن وقت ڪراچي جي چئن وڏن صنعتي علائقن ۾ اٽڪل ساڍا يارنهن هزار ننڍا ۽ وڏا صنعتي ادارا قائم ٿيل آهن جيڪي اٽڪل پنجويهه لک ماڻهن کي روزگار ڏيئي رهيا آهن. حيدرآباد، ڪوٽڙي ۽ سکر ۾ ڪجهه صنعتون لڳل آهن پر انهن کي رڳو آڱرين تي ئي ڳڻي سگهجي ٿو ۽ انهن جو علائقي جي مجموعي معاشي ۽ سماجي ترقي ۽ اتان جي ماڻهن کي روزگار وغيره مهيا ڪرڻ جي حوالي سان ڪو ذڪر جوڳو ڪردار ناهي. ڏٺو وڃي ته سنڌ جو قبائلي ۽ جاگيرداراڻو سماجي ڍانچو به صنعتي ترقيءَ جي سلسلي ۾ وڏي رڪاوٽ رهيو آهي. جنهن جو مثال سڀني جي آڏو آهي. علائقي جي سردارن ۽ ڀوتارن پاران صنعتڪارن کي حراسان ڪرڻ، ڀتي خوري ۽ اغوا وغيره جي ڪري اتي به صنعت ترقي نه ٿي سگهي.جيڪڏهن اتي اهو معمول مطابق هلڻ ڏنو وڃي ها ته ان ڳالهه جا گهڻا امڪان هئا ته اتان جي ماڻهن کي نه رڳو ڪنهن حد تائين روزگار ملي سگهي ها پر علائقي جا ڳوٺ روڊن رستن، اسڪولن ۽ اسپتالن جي سهولتن مان پڻ فائدو وٺي سگهن ها ۽ سندن زندگيءَ ۾ هڪ خاصيتي تبديلي اچي ها غربت ۽ بيروزگاريءَ کي گهٽائڻ ۾ تعليم ۽ تربيت جو وڏو ڪردار هوندو آهي. سنڌ جي ٻهراڙين ۾ جيڪي صنعتون قائم ٿينديون آهن اتي گهڻو ڪري ٻاهران ماڻهو آڻڻ جو هڪ جواز اهو به ڄاڻايو ويندو آهي ته مقامي ماڻهن وٽ گهربل پيشي وراڻي ڄاڻ ۽ مهارت ناهي. انهن صنعتڪارن جي ترجيح مقامي ماڻهن کي تربيت ڏيئي روزگار فراهم ڪرڻ نه پر پنهنجو نفعو ۽ ان کي وڌ ۾ وڌ ڪرڻ هوندو آهي. ان ڪري اها ذميواري وري به حڪومت جي ٿئي ٿي ته اها ماڻهن جي پيشي وراڻي تربيت لاءِ جوڳا بندوبست ڪري ته جيئن ماڻهو زراعت کانسواءِ روزگار جي ٻين متبادل ذريعن مان پڻ فائدو وٺي سگهن. سنڌ جي ٻهراڙين ۾ به اهي سهولتون اڻ پوريون آهن ۽ انهن جي حالت رحم جوڳي آهي. سڄي سنڌ ۾ هن وقت پنجيتاليهه ٽيڪنيڪل تعليم جا ادارا آهن جن ۾ ارڙهن هزار شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن. انهن مان رڳو اٺ هزار شاگرد اهڙن ادارن ۾ تعليم حاصل ڪري رهيا آهن، جيڪي ڪراچيءَ کان ٻاهر واقع آهن. ساڳيءَ ريت ڊائريڪٽوريٽ آف مين پاور ۽ ٽريننگ اهڙا ٽيٽيهه ادارا هلائي رهي آهي پر ڳوٺاڻن علائقن ۾ واقع گهڻا ادارا بند پيا آهن ۽ پنهنجو ڪم پوري ريت انجام نه پيا ڏين اعليٰ تعليم جا سٺا ادارا گهڻو ڪري ڪراچي ۾ واقع آهن. ان جو اندازو ان مان ڪري جي منظور ڪيل پنجويهه ادارن ۾ ٽيويهه ڪراچي ۾ آهن ۽ ٻه حيدرآباد ۾ انهن ادارن سنڌ جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ سٺي تعليم لاءِ ذريعا، قابل استاد ۽ سهولتون نٿيون ڏنيون وڃن پر ساڳي وقت حڪومت سان گڏوگڏ اها ذميواري سنڌي سماج تي پڻ لاڳو ٿئي ٿي ته اها گهٽ ۾ گهٽ موجود سهولتن مان فائدي وٺڻ لاءِ پنهنجن نوجوانن کي تيار ڪري ۽ تعليمي ادارن ۾ عنڊه گردي، تشدد ۽ هٿيارن جي ڪلچر جي حوصلي شڪني ڪري سنڌ جي ٻهراڙين ۾ غربت جي صورتحال کي ڏسندي ئي تازو عالمي بئنڪ جو اهو تبصرو سامهون آيو هو ته جيڪڏهن وقت سر جوڳا قدم نه کنيا ويا ته اهو ڏينهن پري ناهي جو هتي ڏڪر جي اها بدترين صورتحال هوندي جنهن جو مشاهدو دنيا آفريڪا جي مختلف ملڪن ۾ ڪري چڪي آهي. دنيا ۾ جتي به اهڙي صورتحال پيدا ٿي آهي اتي قدرتي ڪارڻن سان گڏوگڏ اهڙا عنصر به هوندا آهن جن جو واسطو سڌي ريت انسان سان هوندو آهي ۽ اهو ممڪن هوندو آهي ته جيڪڏهن انهن کي وقت سر منهن ڏنو وڃي ۽ انهن جو تدارڪ ڪيو وڃي ته اهڙي صورتحال کي نه رڳو ٽاري پر ختم ڪري سگهجي ٿو سنڌ جي صورتحال تي نظر وجهجي ٿي ته اها ڳالهه واضح نظر اچي ٿي ته ٿوري توجهه ۽ سٺي انتظام سان صورتحال کي بدلائي سگهجي ٿو. اهو ته صحيح آهي ته ان سلسلي ۾ حڪومت جو ڪردار مرڪزي حيثيت رکي ٿو پر ساڳي وقت ان ۾ سماجي ۽ سياسي تنظيمن جي صورت ۾ ماڻهن جي سرگرم شرڪت کي نظرانداز نه ٿو ڪري سگهجي. ان ڳالهه کي پڻ نظر ۾ رکڻ ضروري آهي ته اين جي اوز جي طرز تي رڳو ڪنهن هڪ يا ٻئي علائقي يا هڪ يا ٻئي شعبي تي توجهه مرڪوز ڪرڻ سان مسئلا نه ٿا ٿين پر سڄي سنڌ جي سطح تي مجموعي طور تي مسئلن کي ڏسڻ جي ضرورت آهي زراعت نه رڳو سنڌ جي معيشت پر سنڌي سماج لاءِ ڪرنگهي جي حيثيت رکي ٿي. زرعي پيداوار جي گهٽجڻ جو سوال پاڻي جي کوٽ ۽ سم ۽ ڪلر وغيره سان گڏوگڏ زمين جي ملڪيت سان پڻ ڳنڍيل آهي. اهو سوال هن وقت سنڌ جي ڪنهن به سياسي جماعت جي ايجنڊا ۾ شامل ناهي. ان سوال جي اهيمت جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته سنڌ ۾ قبائلي جهيڙن، قبائلي سردارن جي مضبوطي، صنعتي ترقي جو نه هئڻ ۽ روڊن رستن، اسڪون ۽ اسپتالن وغيره جي عدم دستيابي جو بنيادي ڪارڻ زمين جي ملڪيت جو نظام آهي. ان سوال کي بنياد بڻائيندي هڪ سماجي ايجنڊا جي ترتيب ڏيڻ جي ضرورت آهي جنهن ۾ پيشي وراڻا بنياد تي ان ڳالهه جو جائزو ورتو وڃي ته سنڌ جي ڪهڙن علائقن ۾ ڪهڙين سهولتن جي ۽ ڪيتري ضرورت آهي ۽ پوءِ ان لاءِ ماڻهن کي متحرڪ به ڪجي ۽ حڪومت تي مختلف ذريعن کان اهو دٻاءُ به وجهجي ته اها انهن رٿائن لاءِ رقم ڏئي ۽ انهن جي تڪميل کي يقيني بڻائي سنڌ رڳو ڪجهه شهرن ۽ اتي رهندڙ ننڍي وچولي طبقي جو نالو ناهي. سنڌ جي خوشحالي، سنڌ جي ڳوٺن ۽ ڳوٺاڻن سان لاڳاپيل آهي. انهن ڳوٺن ۽ ڳوٺاڻن جي حقيقي صورتحال کي ڏسڻ ۽ ان کي تبديل ڪرڻ لاءِ ڪوششون وٺڻ سان ئي هڪ حقيقي خوشحال ۽ آسودي سنڌ وارو خواب ساڀيان ٿي سگهي ٿو. ڇاڪاڻ ته هڪ آسودو ۽ سماجي طور پڙهيل ڳڙهيل ۽ آزاد ڳوٺاڻو ئي سياسي ۽ سماجي جدوجهد ۾ هڪ اثاثو ٿي سگهي ٿو