تازيون خبرون

Category Archives: مضمون

وزيراعظم کان ٿيندڙ استعيفيٰ جو مطالبو: صاحب خان ڀٽي

وڏي ڪورٽ جي وڏي فيصلي بعد هڪ ڀيرو ٻيهر سياستدان ميدان تي لهي آيا آهن، ڪجهه جماعتون سپريم ڪورٽ جي فيصلي تي مٺايون ورهائي رهيون آهن ته ڪجهه وري سپريم ڪورٽ جي ججن کي سلام پيش ڪري رهيون آهن، تحريڪ انصاف سربراهه عمران خان به سپريم ڪورٽ جي فيصلي کي قبول ڪندي وزيراعظم نوازشريف کان ٻيهر استعيفيٰ جو مطالبو ڪري ڇڏيو آهي، ڪجهه اڳواڻ چئي رهيا آهن ته سپريم ڪورٽ جو فيصلو نوازشريف جي حق ۾ آهي ته ڪجهه وري عمران خان جي حق ۾ قرار ڏئي رهيا آهن، مطلب ته ٻئي پارٽيون فيصلي تي خوش نظر اچي رهيون آهن پر پيپلزپارٽي هن ڀيري ن ليگ کان ٿورو وڌيڪ ئي ڪاوڙيل نظر اچي رهي  آهي، جنهن سبب وزيراعظم کان فوري طور استعيفيٰ جو مطالبو ڪيو  آهي، ق ليگ اڳواڻ چوڌري  شجاعت حسين جي رهائشگاهه تي ڪجهه ڏينهن چار پارٽين جو اجلاس ٿيو هو ، ايتري قدر جو جماعت اسلامي جي امير سراج الحق جي قيادت چوڌري شجاعت سان ملاقات ڪئي هئي، جنهن بعد هڪ گڏيل پريس ڪانفرنس ۾ وزيراعظم کان  به استعيفيٰ جو مطالبو ڪيو ويو هو، تحريڪ انصاف سربراهه عمران خان چئي رهيو آهي ته پاناما فيصلو تاريخي هو، جيڪو صدين تائين ياد رکيو ويندو. عمران خان ته اهو به چيو هو ته تاريخ ۾ پهريون ڪنهن وزيراعظم خلاف ڪارروائي ٿي رهي آهي، جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته  پيپلزپارٽي جي  حڪومتي دور ۾ ته اڳوڻي وزيراعظم يوسف رضا گيلاني کي به هٽايو ويو آهي ته پوءِ آخر ڪهڙي ريت اهو تاريخ ۾ پهريون ٿيو آهي،

هڪ ٻي اڳوڻي وزيراعظم خلاف قانوني ڪارروائي شروع ٿي هئي، وزيراعظم نوازشريف پهريون وزيراعظم آهي جنهن جي خلاف جاچ جو حڪم ڏنو ويو آهي، بهرحال هن وقت پيپلزپارٽي کي به وفاق جون ناانصافيون ۽ زيادتيون ياد اچي ويو آهن، جنهن سبب هڪ ٻه ڏينهن اڳ سڄي سنڌ ۾ بجلي جي اڻ اعلانيل لوڊشيڊنگ، پاڻي جي کوٽ ۽ مسئلن خلاف ڌرڻا هنيا ويا هئا پر ان باوجود ن ليگ جي ڪن تي جونءَ به نه چري هئي، هونءَ ته سنڌ ۾ گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن کان ناانصافيون ٿينديون پيون اچن پر ان باوجود پيپلزپارٽي طرفان  اهڙي نموني احتجاج نه ڪيو ويو هو، جهڙي ريت هن وقت احتجاج ڪيو پيو وڃي، هونءَ ته سنڌ ۾ ڌارين جي لوڌ جو سڀ کان وڏو مسئلو آهي پر ان باوجود ان اهم مسئلي تي پيپلزپارٽي طرفان ڪڏهن به اهڙي ريت احتجاج نه ڪيو ويو  آهي، جهڙي ريت هن وقت ٿي رهيو آهي، جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته سنڌ ۾ اهڙا  ڪيترائي ڪچي جا علائقا آهن جتي بجلي جي سهولت نه هئڻ جي برابر آهي، ايتري قدر جو  ڪيترن ئي ملازمن کي پگهارون به نه ملي رهيون آهن جيڪي روزاني جي بنياد تي احتجاج ڪري رهيا آهن پر انهن جي دانهن ورنائڻ وارو ڪير نه آهي، جڏهن  سنڌ جي استادن پنهنجن مطالبن جي مڃتا لاءِ ڪراچي ۾ احتجاج ڪيو ويو هو ته ان وقت سنڌ حڪومت طرفان انهن استادن تي واٽرڪينن ۽ لاٺي چارچ جو استعمال ڪيو ويو هو، ايتري قدر جو ٻين پارٽين طرفان به احتجاج ڪيا ويا هئا  پر انهن خلاف ڪا خاص ڪارروائي نه ڪئي وئي هئي.

بهرحال هن وقت پيپلزپارٽي وفاق کان تمام گهڻو ناراض نظر اچي آهي، جنهن سبب وزيراعظم نوازشريف کان استعيفيٰ جو مطالبو ڪيو آهي، ڪجهه ڏينهن اڳوڻي صدر آصف علي زرداري طرفان پريس ڪانفرنس ۾ چيو ويو هو ته هنن ن ليگ جو ساٿ ان ڪري ڏنو هو جو کين جمهوريت کي بچائڻو هو، پر هاڻ هو نوازشريف جو ساٿ نه ڏيندا، اهڙي صورتحال باوجود وزيراعظم نوازشريف  هن وقت تائين پيپلزپارٽي سان ڪا خاص ڳالهه نه ڪئي آهي ۽  نه ئي وري هن وقت تائين سمررين پارٽين کي اعتماد ۾ وٺڻ جي ڪوشش نه ڪئي آهي ، جنهن مان لڳي رهيو آهي ته ٻنهي پارٽين  ۾ ويڇا وڌي ويندا. جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته مخالف ڌر جي اڳواڻ خورشيد شاهه ڪجهه ڏينهن اڳ اسيمبلي ۾ چيو هو ته کين خدشو آهي ته اڳوڻي صدر آصف زرداري جي ويجهي ساٿين کي متان طالبان کي وڪرو نه ڪيو وڃي ۽ اهو به چيو هو ته جيڪڏهن سندن هڪ ماڻهو کي ڪجهه به ٿيو ته ان جو ڪيس وفاقي حڪومت تي داخل ڪرايو ويندو. هن وقت جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته پيپلزپارٽي آصف زرداري جي ويجهي ساٿيجي گمشدگين تي نواز سرڪار کان بلڪل ناراض نظر اچي رهي آهي، باقي رهي ڳالهه تحريڪ انصاف جي سربراهه عمران خان  جي ته ان طرفان هن ڀيري ڪو خاص رد عمل نه ڏيکاريو ويو آهي،

پاناما ڪيس جي فيصلي بعد جماعت اسلامي، تحريڪ انصاف ۽ ٻيون کوڙ ساريون جماعتون وزيراعظم نوازشريف کان استعيفيٰ جو مطالبو ڪري رهيون آهن پر ان باوجود ن ليگ اڳواڻ پاناما ڪيس جو فيصلو اچڻ بعد خوشي وچان مٺايون به ورهائي رهيا آهن، هڪ طرف حڪمران جماعت جا ڪارڪن جشن ته ٻي طرف مخالف تنظيمون وزيراعظم نوازشريف کي فوري طور وزيراعظم جي عهدي تان استعيفيٰ جو مطالبو  ڪندي نظر اچي رهيون آهن، تحريڪ انصاف سربراهه عمران خان ته وزيراعظم نوازشريف ۽ اڳوڻي صدر آصف علي زرداري کي ڪرپٽ چئي ڇڏيو آهي، ايتري قدر جو  آصف علي زرداري بابت بيان ڏيندي اهو به چيو آهي ته آصف زرداري ڪرپٽ آهي پر منافق نه آهي، جماعت اسلامي جي امير سراج الحق به وزيراعظم کي عهدو ڇڏڻ جي صلاح ڏني آهي ۽ چيو آهي ته پاناما ڪيس جي فيصلي بعد وزيراعظم نوازشريف صادق ۽ امين ناهي رهيو، جنهن سبب کيس عهدي تي نه رهڻ گهرجي، هڪ ٻه ڏينهن اڳ لاهور ۾ به ميڊيا سان ڳالهائيندي سراج الحق چيو ته نون ليگ اڪثريت  ۾ آهي، ڪنهن ٻئي کي به وزيراعظم بڻائي سگهجي ٿو، جي آءِ ٽي جي جاچ مڪمل ٿيڻ تائين وزيراعظم کي استعيفيٰ ڏيڻ گهرجي، جاچ مڪمل ٿيڻ بعد ڀلي ٻيهر وزيراعظم ٿئي جنهن تي ڪنهن کي به اعتراض نه هوندو.

هاڻ ڏسڻو اهو آهي ته تحريڪ انصاف، پيپلزپارٽي ۽ ٻيون جماعتون پاناما فيصلي تي وزيراعظم کي استعيفيٰ ڏيڻ لاءِ راضي ڪري وٺنديون يا وري ماضي جهڙي ريت ڌرڻن ۽ احتجاجن واري سياست شروع ڪئي وئي هئي، اهڙو عمل ٻيهر شروع ڪيو ويندو، بهرحال هن وقت سڄي ملڪ صرف هڪ بحث ٿي رهيو آهي اهو پاناما ئي آهي، هن ڀيري تحريڪ انصاف بدران پيپلزپارٽي نواز ليگ تي ٿورو وڌيڪ ڏمريل نظر اچي رهي آهي، سڀ کان وڏي ڳالهه اها آهي جو هن ڀيري وزيراعظم نوازشريف پيپلزپارٽي کي پرچائڻ جي ڪا به ڪوشش نه ڪئي آهي ۽ نه ئي پيپلزپارٽي جي احتجاجن بابت ڪو خاص بحث ڪيو ويو آهي. رهي ڳالهه وفاق طرفان سنڌ ٿيندڙ زيادتين جي ته اهو ڪا نئين ڳالهه نه آهي، گذريل ڪيتري ئي عرصي کان قومپرست ڌريون احتجاج به ڪري رهيون آهن پر انهن جي احتجاجن تي ڪو به ڌيان نه ڏنو ويو هو، هاڻ صرف فرق ايترو آهي جو پيپلزپارٽي  وفاق جي ناانصافين جو راڳ ڳائي رهي آهي، ڪجهه ڏينهن اڳ اسيمبلي ۾ وڏي وزير سيد مراد علي شاهه صرف وفاق کي گيس بند ڪرڻ جي ڌمڪي ڏني هئي ته ان وقت نواز ليگ اڳواڻ خاموش ٿي ويا هئا، ان مان صاف ظاهر آهي ته وفاق سنڌ کي ڪيترا حق ڏئي رهيو آهي، معدني وسيلن جي ڦرلٽ بابت صرف سنڌ جي ڪامورن کي ئي خبر آهي پر افسوس جو اهو اعليٰ ايوان ۾ ان بابت آواز نه اٿاريندا آهن، جيڪڏهن سنڌ جا وزير چاهين ته وفاق ڪڏهن به سنڌ جي حصي جو پاڻي، بجلي ۽ گيس روڪي نه ٿو سگهي ۽ سنڌ کي سمورا حق ملي ويندا.

Sahibalisindhi@gmail.com

 

دادو ۾ پي ٽي آءِ جو جلسو، ۽ تبديل سياسي صورتحال: سيد شفقت حسين

پاڪستان تحريڪ انصاف چيئرمين عمران خان22 اپريل تي دادو ۾ هڪ وڏو عام جلسو ڪيو، سنڌ جي اڳوڻي وڏي وزيرلياقت علي جتوئي دادو جي جلسي ۾ با ضابطا طور تي نه صرف اعلان ڪيو آهي پر گذريل 10 سالن جي وڏي عرصي دوران حڪومتن کان پري رهڻ ۽ نواز شريف پاران مسلسل نظرانداز ڪرڻ بعد هن پي ٽي آءِ ۾ شموليت ڪرڻ سان گڏ پنهنجي پارٽي عوامي اتحاد پارٽي کي به پي ٽي آءِ ۾ ضم ڪيو ۽ وڏو جلسو رکرائي پنهنجي سياسي طاقت جو ڀرپور مظاهرو ڪيو آهي،

پي ٽي آءِ سربراهه عمران خان دادو جي جلسي ۾ پهچڻ لاءِ لاڙڪاڻي جي موهن جي دڙي جي ايئرپورٽ کان شاندار استقبال ڪرڻ لاءِ لياقت علي جتوئي ساٿين سان گڏجي هزارين ڪارڪنن لاڙڪاڻي کان زبردست ريلي جي صورت ۾ دادو جلسي گاهه تائين وڏي شان مان سان آندو ويو، مختلف شهرن ۾ قائم ڪيل استقباليه ڪيمپن ۾ موجود لياقت جتوئي جي ساٿين پاران عمران خان کي زبردست طريقي سان ڀليڪار ڪندي سنڌي ٽوپي اجرڪن جا تحفه  ڏئي گلن جي ورکا ڪئي وئي، سنڌ جي مهمان نوازي ۽ ثقافت کي پڻ اجاگرڪيو ويو، هر هنڌ پي ٽي آءِ جا پينا فليڪس، جهنڊا، بينر لڳل هجڻ ڪري دادو ۾ ڄڻ ڪا اليڪشني ماحول پيدا ٿي ويو هجي،

لياقت علي جتوئي کي گذريل هڪ ڏهاڪي دوران پ پ پ کان ملندڙ سياسي ناڪامي، عام اليڪشن سميت بلدياتي چونڊن ۾ بري شڪست ملڻ بعد کيس ڪيترائي ويجها دوست به سياسي وفاداريون مٽائي  کائنس دور ٿي چڪا، گذريل هڪ سال اڳ پي ايس 76 جي صوبائي سيٽ تي ضمني اليڪشن ۾ لياقت جتوئي پاران اليڪشني بائيڪاٽ ڪرڻ کانپوء سندس جي سياسي طاقت کي تمام وڏو ڌڪ رسيو، جنهن بعد ڪجهه عرصي کان پوِء جتوئي برادران بابت افواهه هئا ته  پ پ پ ۾ شموليت ڪندا، پر شايد ٽاسڪ ۽ ڳالهين ۾ تضاد هجڻ ڪري اهڙو فيصلو نه ٿي سگهيو، ڪجهه ئي عرصي بعد اڳوڻوسينيٽر صداقت علي جتوئي اسلام آباد ۾ پي ٽي آءِ سربراهه عمران خان سان ملاقات ڪري پنهنجي ڀاء لياقت علي جتوئي جي پي ٽي آءِ ۾ شموليت جي راهه هموار ڪئي، هڪ طرف پاناما ڪيس بابت فيصلن اچڻ بعد پهريون ڀيرو پاڪستان تحريڪ انصاف پاران دادو ۾ سياسي ميدان سجايو ويو جتي دادو جي سياسي پچ تي ڪپتان عمران خان نه صرف سياسي ڇڪا هنيا آهن پر دادو جي سياست ۾ وڏي تبديلي آڻي ڇڏي آهي،

سياسي حلقن موجب دادوتاريخي حوالي سان ويٽنام طور مشهورآهي، دادو پ پ پ جو مضبوط قلعو رهيو آهي،جتي پ پ هميشه راڄ ڪندي رهي آهي، اهڙي هنڌ عمران خان جو جلسو شاندار ۽ ڪامياب ٿيڻ تي” دادو ۾ جادو“ واري ڳالهه کي ورجائي ڇڏيو آهي، دادو ۾ جتوئي ڀائرن پاران وڏي جلسي رکرائڻ ۽ پي ٽي آءِ جا جهنڊا ۽ بينر لڳڻ کان پوء پيپلز پارٽي ۽ انهن جي سياسي حلقن تي وڏوسياسي اثر انداز ٿيو آهي، هڪ طرف پي ٽي آءِ جو جلسي ۾ عمران خان نواز شريف جي پاناماڪيس کي سندس ئي خلاف قرار ڏيندي وزارت عظمي تان استيفي جو مطالبوڪيو آهي، جلسي دوران هن الله تعالي کان دعا گهري آهي ته آصف علي زرداري جهڙو سياستدان نه بڻائي،

سياسي حلقن ۾ پاناما ڪيس واري فصلي بعد پي ٽي آءِ پاران ملڪ جو پهريون سياسي جلسو دادو۾ ٿيو جتي عمران خان گرما گرمي ۾ گو نواز گو ۽ آصف علي زرداري تي تيز ۽ تکا ڇوهه ڇنڊيا ويا،

پي ٽي آءِ جي دادو واري جلسي ملڪي سطح جي سياست ۾ وڏي اهميت ڏني پئي وڃي،  دادو جي پي ٽي آءِ واري جلسي جا تجزيا تبصرا ۽ بحث مباحثه پڻ سياسي حلقن ۽ صحافي اينڪرن ۾  پڻ چهچٽو شروع آهي، ڇو جو پ پ پ حڪومت دوران دادو جهڙي ويٽنام شهر ۾ مخالف پارٽي جو جلسو ممڪن ته ٿي سگهي ٿو پر ايڏي وڏي جلسي ٿيڻ جي توقع تمام  گهٽ هئي، جهڙي طرح لياقت جتوئي دادو جي جلسي ۾ ”جادوگري جا جوهر“ ڏسيا آهن، اهڙي جلسي ٿيڻ کان پوء پ پ پ جي چونڊيل نمائندن ۽ اڳواڻن تي وڏو وزن ڪرائي وڌو آهي،

دادو جي تازي سياسي صورتحال تبديل ٿيندي پئي وڃي، پ پ جي حلقن ۾ اندروني اختلافن هجڻ ڪري پ پ جا پراڻا ورڪر به دل شڪسته جو شڪار ٿي رهيا آهن، لياقت جتوئي جهڙي حريف سياستدان دادو جي سياست ۾ پي ٽي آء جي انٽري لڳائڻ بعد هڪ دفعو ٻيهر پنهنجي سياست کي سرگرم ۽ تيز ڪري ڇڏيو آهي، تيزسياسي مهم دوران ڪيترن ئي ماڻهن ۽ پ پ پ جي ويجهن ماڻهن لياقت جتوئي سان ملاقات ڪندي پي ٽي آءِ ۾ شموليت اختيار ڪئي آهي، دادو ۾ پي ٽي آءِ جي وڏي جلسي ٿيڻ بعد هينئر تائين پ پ جي چونڊيل ايم پي ايز يا ايم اين ايز پاران پي ٽي آءِ جلسي جوڪو رد عمل ظاهر ڪيو ويو آهي ۽ نه ئي وري پارٽي اختلافن جي خاتمي جي ڪا حڪمت عملي ڪئي وئي آهي،

گذريل 10 سال پ پ وارن جا سياسي عتاب برداشت ڪندڙ لياقت جتوئي پنهنجي سياسي مهارت سان اندروني طور تي پ پ جي اهم اڳواڻن سان رابطن کي تيز ڪيو آهي، جو ڪنهن به وقت پ پ دادو ضلعي مان صفايو ڪرڻ جو به امڪان ٿي سگهي ٿو، پ پ ضلعي دادو جي ٻن اهم اڳواڻن پير مظهر الحق ۽  رفيق احمد جمالي جي ٻن ڌرين ۾ سالن کان هلندڙ ذاتي اختلافن سبب کڻي ائين چئجي ته پهريون ڀيرو پي ٽي آءِ کي دادو ۾ وڏي جلسي ڪرڻ جو موقعو ڏنو ويو آهي، جتي لياقت جتوئي پ پ وارن 10 سالن جي سياسي ڪاوڙ جي ڪسر پڻ ڪڍي ڇڏي آهي،

2018 جي عام اليڪشن ايتري ته پري ناهي پر هڪ ئي سال مس اٿس، پي ٽي آءِ جي جلسي کان پوء دادو ضلعي جي تبديل ٿي ويل سياست جا نتيجا ايندڙ عام اليڪشن ۾ ضرور ظاهر ٿيندا، عام ماڻهن سميت نوجوانن ۾ نئين سياسي هوا گهلڻ سان سياسي تبديلي جي امڪانن کي به رد نه ٿو ڪري سگهجي، پ پ کي پي ٽي آء سنڌ ۾ اگر ٽف ٽائيم ڏئي سگهي يا نه اها الڳ ڳالهه آهي پر دادو ضلعي ۾ پي ٽي آءِ پ پ پ کي ٽف ٽائيم ڏيڻ جي اصل موڊ ۾ آهي، هڪ طرف پ پ پ قيادت اگر پ پ دادو جي اڳواڻن ۾ اختلاف نبيري نه سگهي ته شايد پ پ ٽڪيٽ هولڊرن جي ڊگهي قطار به جهڪي ٿي سگهي ٿي، سياسي وفاداري مٽائڻ جهڙيون سندن مٿان تهمتون ۽ داغ به لڳڻ جا امڪان آهن، ۽ پارٽي اڳواڻ باضابطا اختلافن کي ختم نه ڪيو ويو ته پوءِ ايندڙ اليڪشن ۾ پ پ پ وارا هڪ ٻئي جون تنگون ڇڪڻ ۾ لڳي ويندا، اهڙي نموني سان سڄو سياسي فائدو پاڪستان تحريڪ انصاف اڳواڻ لياقت علي جتوئي کي حاصل ٿي سگهي ٿو..

 

تو پڄاڻان سپرين: ماھم سنڌي / ميرپورخاص

اسانجي جنم ڀومي سنڌ جيڪا شاندار تھذيب، ثقافت، ٻولي، صوفي ازم، سيڪيولرزم،  عدم تشدد ، مذھبن جي برابري ، انسانيت جي اونچائي ۽ ڀائيچاري جي حوالي سان سڃاتي وڃي ٿي ۔  انھي سنڌ  اندر  سائين جي ايم سيد بابت اسان سڀ گھڻي کان  گھڻا بھادري ۽ عقلمندي جا مثال  ، پھاڪا ۽ چوڻيون توڙي شاعريون  ۽ مضمون ٻڌنڌا  ۽ پڙھندا پيا اچون .  ڪو ورلي به اھڙو ليکڪ سنڌ جو نه ھوندو جنھن سيد جي ڪردار جي واکاڻ پنھنجي  قلم جي ذريعي نه ڪئي ھجي . سيد بابت مضمون سنڌ جي تاريخ جا اڻ کٽندڙ سلسلا آھن . ائين چئجي ته سيد سنڌ جو آئينو آھي ته غلط نه ٿيندو . ڪنھن ليکڪ ائين به چيو ھيو ته سيد ھر موضوع مذھب،  قوميت،  ٻولي ، آزادي جي جدوجھد  ۽ عشق بابت ايڏو ته جاکوڙيو آھي جو سيد جي ھر ھڪ جاکوڙ تي اڄوڪن شاگردن کي الڳ الڳ مضمون تي ڊاڪٽريٽ جي ڊگري وٺڻ گھرجي . ھي ھڪ حقيقت تي مبني ڳالھ آھي ته ڪنھن به وقت سان تعالق رکندڙ ڪوئي پھاڪو ھجي ، ڪائي چوڻي يا ڪنھن شاعر جي ذھن ۾ جڙندڙ ڪي شاعري جو مصرائون ھجن ، اُھي سڀ ان دؤر جي عڪاسي ھونديون آھن . اسين جئين ته جٿ به شاھ عبدالطيف جي شاعري يا کڻي نالو به ٻڌون ته ھڪدم اسان سميت ٻيا به سمجھي ويندا ته اھو سنڌ سان تعلق رکي ٿو ، اھو سنڌ جو لال لطيف سنڌ ديس کي  پوري عالم  سميت دعا ڪندڙ صوفي بزرگ آھي  . ڌرتي جي پنھنجي  بھادر ۽ بردبار ڪردارن  سان سُڃاڻ  ۽ قومي  ليڊرن  جي وري پنھنجي ڌرتي جي نالي سان  سڃاڻپ ھڪ انتھائي خاص  ۽  لازم ملزوم وارو رشتو  آھي  ،  اھي ھڪٻئي سان سڃاتا وڃن ٿا . جئين اسين مھاتما گانڌي جو نالو ٻڌون ته ھڪدم ھندوستان جو پسمنظر ذھن ۾ جڙڻ لڳندو آھي ،  خميني جو نالو ٻڌنڌي ئي ايران طرف اسانجون خيالي نظرون وينديون آھن . خليل جبران جو نالو ايندي ئي لبنان جا سھڻا منظر ۽ ان جي نيسان واري گُل ٽڙڻ جي موسم دل ودماغ کي معطر ڪرڻ لڳي ويندي آھي .  فيڊرل ڪاسترو ،  لينين ،  نيلسن منڊيلا ، ڪارل مارڪس ،  چي گويرا ۽ نه ڄاڻ ٻيا ڪيترائي اھڙا ڪردار آھن جيڪي اڄ اسان جي وچ ۾ موجود ناھن پر اسين جڏھن به نالو ٻڌون ته اتي جي ملڪ ۽ ڌرتي جو نقشو جڙي پوندو آھي . اسين سنڌ جي نالي اڪثر اھو چوندا رھون ٿا ته اھا شاھ لطيف ، سچل ، قلندر ،  صوفي عنايت شھيد ،  دودي سومري ، راجا ڏاھر ،  ھوشو شيدي  جي ڌرتي آھي . ان جو سادو مطلب اھو آھي ته اھي اھڙيون ته شخصيتون ھيون جن تي ھڙئي سنڌي قوم کي اڄ به فخر آھي . اھڙي طرح مائي بختاور ھجي ، ٿرپارڪر جي مارئي ھجي ،  روپلو ڪولھي ھجي ، سيد صبغت الله شاھ سورھيه بادشاھ ھجي ،  انھن جا نالا کڻندي اسين اندر ۾ اھا خوشي محسوس ڪريون ٿا جيڪا پنھنجائپ جي ھوندي آھي جنھن تي فخر ڪري ڳاٽ اونچو ڪري سگھجي .

17 جنوري 1904ع تي سن  شھر ،  ضلعي دادو سنڌوءَ  جي ساڄي ڪپ تي  سائين جي ايم سيد (غلام مرتضي شاھ سنائي ) جو جنم  ، ان بعد ان جي سحر انگيز شخصيت اڄ به اھڙو ئي فخر ھر سنڌي کي ڏياري ٿي جنھن کي پنھنجي ڌرتي سان لڳاءُ آھي  . ان جي حيثيت اسان وٽ پيغمبر سنڌ واري آھي . اسين ان کي جديد سنڌي قومپرستي جو باني پڻ سمجھون ٿا . سائين جي ايم سيد جو جوش ۽ ولولو ، ان  جي سياسي ڏاھپ ،  ان جي دور انديشي ،  ان جي  ادبي پرک ،  ان جون مذھبن جي ٽڪراءُ بابت سمجھاڻيون ۽ ان جي  گھڻ  رخي شخصيت سنڌ لاء سڀاڳي ئي رھي آھي . اڄ سائين جي ايم سيد جي 22ھين ورسي آھي  . ان کي ھن دنيا مان رخصت ٿئي پورا 22 سال گزري ويا آھن . ان جي رخصتي 91 سالن جي ڄمار ۾ 25 اپريل 1995ع تي ٿي ھئي . سائين جي ايم سيد جو وڇوڙو بيشڪ اسان لاء وڏو ھاڃو آھي ان جي جڳھ ڪير والاري نه سگھندو . سائين جي ايم سيد جي وجود جو رُعب ۽ اثر ئي پنھنجو ھيو جو مخالف به سندن تعريف سوا نه رھي سگھندا ھئا . اڄ به اھا ڳالھ ھر ڪو مڃي ٿو  ته 1944ع ۾ جيڪر سيد صاحب مسلم ليگ سنڌ جو صدر ٿي ، پاڪستان جو بل سنڌ اسيمبلي مان پاس ڪرائڻ لاء ڪوششون نه وٺي ھا ته ، اڄ تائين اھو بل ڪاغذ جو  ٽڪرو ٿيو پيو رُلندو ھجي ھا .

سائين جي ايم سيد جو جسماني وڇوڙو ھڪ وڏو قومي ھاڃو آھي ، جنھن جو اسانکي اڳ کان وڌيڪ ھاڻي  احساس آھي . سائين جي ايم سيد جي  جسماني خاموشي بعد ڄڻ اڄ به ان بعد يتيم ٿيل سنڌي قوم اڃا تائين ڪو بلند آواز اٿاري نه پئي سگھي . سيد صاحب پنھنجي پاڻ ۾ ھڪ ھلندڙ ڦرندڙ جدوجھد ھئي ھڪ تحريڪ ھئي  ،  ھڪ ٻرندڙ مشعل ھئي ، ھڪ اميد ھئي . جئين جو سائين جي ايم سيد موڪلاڻي ڪري سَن جي سونھري زمين  تي سنڌو جي ساڄي ڪپ جي ڀر ۾ ،  سنڌ جي پاڪيزه مٽي کي چادر جيان اوڙھي وڃي آرامي ٿيو آھي ، ان بعد ان جي لفظن ۽ ان جي سياسي توڙي اخلاقي تحريڪ ڄڻ ته ماٺيڻي پئجي وئي آھي . جئين جو ڪو وقتائتي طوفان سمنڊ جي ڇولين مان سڪون ڪڍي انھن کي گجگوڙ تي اٿاري ڇڏي ٿو ۽ طوفان جي واپسي بعد ساڳي ئي ساگر  منجھ چپ چاپ ٿي ويندي آھي ، تئين ئي سيد جي موڪلائڻ بعد سنڌ وياڪل ٿي پئي آھي . ڪو به ماڻھو سدا جئيڻو ۽ رھڻو ناھي ۽ اسين به ائين سمجھون ٿا ۽ سيد لاء اھي لفظ پر اميد ٿي چونداسين ته

وٺي ھر ھر جنم وربو مٺا مھراڻ ۾ ملبو

پر ان جي باوجود به سيد جي نظريي کي ڪو اھڙو جانشين نه پيو ملي جيڪو ان کي اڳتي ھلي کڻي سگھي ، اھا ڳالھ صبر ڪرڻ کان گھڻو مٿي چڙھيل آھي . سيد جي خاموشي بعد سيد جي پوئلڳن سان ٿيل نانصافين جو ازالو ذري برابر به نه پيو  ٿئي . ھر سنڌي جي اندر ۾ ھڪ آتش فشان پيو ٻري پر اڃا تائين صرف خاموشي سان ٻري پيو ڦاٽڻ جي ھمت ڌاري ئي نه پيو سگھي . اھو سيد ئي ھيو جنھن  شروعاتي حمايت  ته ڪئي پر پوء ، پاڪستان جي 1947ع ۾ آزادي بعد سيد صاحب  جلد ئي ان ڪمزور  ٻه قومي نظرئي تي جڙيل  ٺھراءُ جي سخت مخالفت ڪرڻ لڳو . ڇوته ان ڄاڻي ورتو ته سنڌ جي بقا کي پاڪستان مان سخت  خطرو آھي . ھن ڄاڻي ورتو ته  سنڌ جي شاندار تھذيب ، ان جي جدا آزاد روايتن ،  ان جي اھنسا واري پراڻي ريتن کي  ختم ڪرڻ جي سازش پاڪستان  جي نالي تي ڪئي ويندي . سائين جي ايم سيد بنگال جي 1971ع  ۾ آزادي بعد ڄاڻي ورتو ته سنڌي ، بلوچي ۽ پٺاڻ قومن سان  ھڪ مفاد تحت ٺڳي ڪري پنجابي سرمائيدارن کي نوازيو ويو آھي .  جنھن سبب سائين جي ايم سيد سڌو الڳ رستو ٺاھي پنھنجي قوم جي آزادي لاء ڄڻ ته سر عام جنگ جو طبلو وڄائي ڇڏيو  . 1972ع ۾  قومپرست جماعت جئي سنڌ قومي محاذ  جو بنياد  وڌائين ، جنھن جو متن سنڌي قوم جي ٻڌي ۽ ان جو سياسي روح سنڌين جو ھڪ جڳھ تي گڏجي سنڌ جي مقصدن لاء وڙھڻ ھيو ،  اُھا اڄ ڀاڱن ۾ ورھائجي وئي آھي .  سنڌ کي الڳ وطن ڪرڻ جي نعري ھيٺ سنڌوديش جي تحريڪ ھلائي وئي ،  جيڪا ھاڻي پنھنجو اصل زور وڃائي رھي آھي شايد ان ڪري جو اسان وچ ۾ رھنمائي ڪرڻ وارو سائين جي ايم سيد ڪونھي .  ان جا ڇڏيل پيغام، تقريرون ،  ڪتاب ۽ ان جو ٺاھيل سنڌوديش بابت فڪري ڍانچو اسان لاء ايڏو خاص ناھي رھيو . سيد سان گڏ رھندڙ ان جا سڀئي پوئلڳ ڌار ڌار رستا ڪري پنھنجي اوليتن تي مفادن خاطر وڙھي رھيا آھن  ، جنھن سبب گھڻي ڀاڱي اختلاف پيدا ٿي رھيا  ۽  تحريڪ ۾ اڳوڻو زور ٽٽي ويو آھي . سائين جي ايم سيد جي زندگي دوران ھن  پنھنجي سياسي بصيرت ذريعي سنڌ کي ھڪ اھڙي امن گاھ ٺاھڻ جي ڪوشش ڪئي جنھن جي آزادي تي ڪو مصلحت نه ٿي سگھي .  سائين جي ايم سيد عشق ۽ محبت جي فلسفي کي پڻ ڏاڍو ڳايو آھي . ھن مزاجي کان ويندي حقيقي عشق کي پنھنجي سمجھ موجب سمجھائڻ جي وڏي ڪوشش ڪئي ھئي . سائين جي ايم سيد موجب جڏھن عشق جي ٻالڪپڻ ۽ جواني ھجي ٿي ته اھو ھڪ فرد تائين ھوندو آھي ،  پر بلوغت بعد عشق فرد نه بلڪه قوم ۽ قوم جي مجموعي مفادن سان منسلڪ ٿي وڃي ٿو  . پوء عشق ڌرتي،  پنھنجي ماڻھن ۽ پنھنجي قومي ورثي ۽ ٻولي سان ٿي ويندو آھي . سائين جي ايم سيد انھن موضوعن تي وڏي تحقيق ڪري بحث ڇيڙيا جن تي اڄ اسين لفظ ڳالھائڻ کان به ڊڄي ٿا پئون . سائين جي ايم سيد  سنڌ ۾ وسيلن جي ڦرلُٽ ، ڌارين جي آبادڪاري ،  مڪمل خودمختياري ، ٻولي جي اصل اھميت ،   ڪلچر ، پاڻي چوري جو تحفظ سميت ھن سنڌ جي ھر ان مسئلي تي کُلي ڳالھايو به ۽ جدوجھد به ڪئي جيڪي ان وقت ۾ پيش آيا پئي . ھڪ ليڊر ۽ رھنما پنھنجي ايندڙ ڪئي نسلن لاء مشعل راھ ڇڏي وڃي ٿو ۽ اھي ھدايتون ڇڏي وڃي ٿو جيڪي صدين تائين پيون سبق ڏينديون آھن . اڄ سنڌ جي قومپرست سياست ۽ ان جو جماعتون جيڪي  گھڻيون تڻيون سائين جي ايم سيد جي نظرئي ھيٺ ٺھي ان کي پنھنجو سياسي ابو تسليم ڪري رھيو آھن ، اڄ انھن جو پاڻ ۾ تضاد ۽ ھڪ مسئلي تي گڏ ٿي نه بيھڻ ھڪ پريشان ڪندڙ ڳالھ آھي.اڄوڪي دور ۾ ائين پيو ڏسجي ته ڪا به تحريڪ ايڏي زور آور ناھي جو نئي طريقي سان پنھنجي مقصد خاطر وڙھي . بلڪه اڄ اُھي سڀ پنھنجي ئي سنڌ ۽ سنڌين کي بس بچائڻ ۾ پورا آھن . ڇا اھا ھڪ قسم جي  ڪمزوري نه چئبي ؟ قومپرست ڪارڪن روز مختلف جڳھين تان کنڀجيو وڃن ٿا ۽ سڄي جدوجھد ان ۾ ھوندي آھي ته شل جئيرو انھن کي واپس موٽائي سگھون . خفيه ايجنسيون ۽ سنڌ دشمن قوتون ڪنھن ۾ به ھٿ وجھڻ کان ڪيٻائين ئي نٿيون ۽ پنھنجي مَن مستي تحت انھن جا  مزاڪ جاري آھن. ڪيترائي قومپرست ڪارڪن چيچري ماريا وڃن ٿا ، گھٽين ڳلين تان بلڪه تعليمي درسگاھن تان اُھي گُم ڪيا پيا وڃن پر سندن ڪير واھر وسيلو پڇاڻي وارو ناھي . جيڪا سنڌ گئس ڪمائي  وفاق ڏي آمدني  اماڻي ٿي ان وٽ نه گئس آھي ،  نه پاڻي ، نه ئي بجلي . سنڌ ته پوئين دور ۾ به ايڏي ڏکي نه ھئي جيتري ھاڻ آھي . اسين اڄ ايڏا مجبور آھيون جو پنھنجي ترقي جي نا ، بلڪه بقا جي،  پنھنجي قوميت جي جنگ انھن ڌارين سان پيا وڙھون جيڪي ھتان جا ڪڏھن ھئا ئي نه ،  پر چالاڪين سان ھاڻ سنڌ ۾ بادشاھت پيا ڪن . اسين ايڏا بي وس آھيون جو پنھنجي قوميت کي بچائڻ لاء اڄ اعلان ۽ ميڙاڪا پيا ڪريون ته مھرباني ڪري آدمشماري ۾ پاڻ کي سنڌي لکرايو ، ان جو مطلب ڇا ٿيو؟ اھو ئي ته اسان کي اھو خطرو آھي ته ڪٿي اقليت ۾ تبديل نه ٿي وڃون . اسانکي کٽڪو آھي ته  اردو ڳالھائيندڙ مھاجر ۽ ٻيا افغاني پٺاڻ ايترا وڌي ويا آھن جو سنڌ ڌرتي تي انھن جي اڪثريت ٿي وئي ھوندي. سائين جي ايم سيد پنھنجي جاکوڙ جيڪا شروعاتي طور مسلمانن جي قوم جي آزادي جي جدوجھد ھئي . جنھن ۾ سائين جن شريڪ ٿيو پر وقت ان کي سڀئي سبق پڙھائي ڇڏيا ته ڪئين آزادي بعد پنجابي سامراج سنڌ ۽ سنڌ جي ھر حق مٿان مسلط ٿيل آھي . سائين جي ايم سيد وڏو خدشو ظاھر ڪيو ھيو ته جيڪي اوھان اڄ انھن طالبانن کي پناھون ڏئي گھرايو پيا سي سڀاڻي وڏا نانگ بڻجي اوھان جا ٻچا پڻ کائي ويندا . سچ پچ ته اھي وڏا نانگ ٿي سنڌ ۾ ڦھلجي سنڌ جي امن کي وڏو ڇيھو رسائي رھيا آھن .  پنھنجي ڦڻن جي زھر سان ڪڏھن شڪارپور ، ڪڏھن جيڪب آباد ،  ته ڪڏھن سيوھڻ ۾ قلندر جي نگري  کي ڏنگي رت ھاڻو ڳاڙھو پيا ڪن  ۔   دشمنن  جي ھڪ ڌماڪي سان اسانجي صوفي ڌرتي رت ۾ رنگجي ماتم ڪرڻ لڳي وڃي ٿي . اڄ سنڌ جا ڌڻي ھوندي به سنڌي ٻين جي رحم وڪرم تي محتاج آھن  . سنڌ جي روايت اپنائيندي جڏھن صوفي راڳن تي رقص ڪيو پئي ويو ته سيوھڻ اندر ٿيل ڌماڪي 80 کان مٿي ماڻھن کي کاڄ بڻائي ڇڏيو ۽ دشمنن اھو واضح ڪيو ته سنڌ کي اسين پنھنجي دھشت ۾ پورو جڪڙي چڪا آھيون . سنڌ اندر ذوالفقار آباد ۽ بحريه ٽائون نالي اھڙا رھائشي علائقا جڙجي رھيا آھن جن ۾ سنڌين جي مخالف ويھي موجون ڪندا . سنڌو جو پاڻي جنھن تي اڳ ئي اھڙي رٿابندي ڪيل آھي جو پاڻي سنڌ جي حصي ۾ صفا گھٽ اچي ٿو ۽ وچ واٽ تي چوري ٿيو وڃي ان تي ڪالاباغ وٽ ڊئم اڏي ، سنڌ کي سڪائڻ جي سازش پٺي پويان جاري آھي . اين ايف سي ايوارڊ ذريعي  رڳو مفاد پنجاب جي حصي ۾ آھي . سي پيڪ جي اھم راھداري منصوبي تحت به سنڌ کي ڪو خاص فائدو نه ڏنو ويندو . وفاق ۽ وفاقي ادارن ۾ سنڌ جي اڌ کان گھٽ نمائندگي موجب به ان جون مخصوص سيٽون به انھن کي ناھن مليل ۽ ھو پنھنجي حق کان به محروم آھن .  انھن سڀني مسئلن تي  اڄ احتجاج  ته ٿئي پيو ڌرڻا ۽ نعرا ته لڳن پيا پر ڪو به مسئلو نيست نابود ٿي راھ تان ھٽجي نه سگھيو آھي .

سائين جي ايم سيد پنھنجي حياتي دوران قومي تحريڪ ۾ انھن ان وقت  جيڪي مسئلا موجود ھيا ان   مسئلن تي کلي ڳالھيائين ۽ جڏھن ڏٺائين ته پنجابين کان سواء دوکي جو ڪجھ نه ورندو ته نيٺ پوء سنڌو ديش جي تحريڪ شروع ڪيائين جنھن ۾ سڄو خاڪو ٺاھي ،  سڄي رٿابندي ٿيل ھئي ته سنڌي ڇو ۽ ڇا لاء پنھنجي سنڌ کي الڳ وطن ڪري ڌارين بدران ڌرتي ڌڻين جي حڪمراني چاھين ٿا . سائين موجب “سنڌ جي غلامي جو باعث پاڪستان جو نظريو آھي . انھي دوکي کان ٻاھر نڪري سنڌي قوم کي ضرورت آھي ته پاڻ کي قومپرستي جي رنگ ۾ رڱي ڇڏين “ . پر اھو سائين جي ايم سيد جو ڏٺل خواب ۽ اھا پرجوش تحريڪ اڄ ماٺيڻي آھي . اڄ اھا تحريڪ ڄڻ ڪو ڪنھن موسمي لٽ اندر دٻجي وئي آھي .  ڪنھن تيز ھوا جي جھونڪي بعد اجھامندڙ وسامندڙ ان ڏيئي جھڙي آھي ، جيڪا اھا ڪوشش نٿي ڪري ته ڪو پنھنجي شعلن سان دشمنن کي ساڙجي ، پر اھا  ئي ان جي جدوجھد ھوندي آھي ته بس پاڻ بچائي سگھان ، پنھنجو جئيندان قائم رکي سگھان . ڪيڏي نه ڏک جي ڳالھ چئبي جو سنڌ جي نياڻي ڊاڪٽري پڙھندڙ نورين لغاري تي اڄ دشمنن جا زھر ڀريا لفظ ايڏو اثر ڪري ويا جو ھو پاڻمرادو انھن سان شامل ٿيڻ لاء نڪري پئي آھي ۽ ھو بي ڏوھ انسانن کي مارڻ لاء جتن ڪندي ٿي وتي  . سائين جي ايم سيد بعد  سيڪيولر سنڌ ھڪ طرف ان جھڙي عظيم ھستي کي ڳولھي پئي ٻي طرف بلڪل ماٺيڻي ۽ ھنسا جي ھيٺ جبر ۽ انتھاپسندي ڀوڳي پئي. اڄ  ورسي سنڌ جي سيد کي بس ايترو ئي پيغام ڏينداسين  ته تو پڄاڻا سپرين  سنڌ سوکي نه آھي .

mahamsindhi05@gmail.com

 

تلور کان پاناما تائين!: وسعت الله خان

1960ع جي ڏهاڪي تائين هڪ عام پاڪستاني جي ويجهو سعودي عرب جو تعارف مقدس جڳهه جي نگهبان ملڪ وارو هو. عام ماڻهو رياض کان واقف نه هو، بس مڪي ۽ مديني کي سڃاڻندا هئا. متحده عرب امارات، قطر، ڪويت ۽ بحرين جهڙن نالن کان اُن زماني جو ڪو پڙهيل لکيل پاڪستاني واقف هوندو هو ته جيتوڻيڪ ايران ۽ ترڪي سان گڏ ثقافتي ۽ تاريخي رشتن جو خوب سرڪاري ۽ غير سرڪاري چرچو هلندو هو. جڏهن 1970ع ڏهائي ۾ نار جي ملڪن ۾ نئين سر تعمير جو عمل شروع ٿيو ۽ پاڪستان کان افرادي قوت انهن ملڪن ۾ روزگار حاصل ڪرڻ لڳو ۽ نار جي ملڪن جي فوج جي تربيتي سهولتن ۾ پاڪستان اهم ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو ته روايتي علائقائي رشتن جو مدار به آهستي آهستي بدلجڻ لڳو.

آڪٽوبر 1973ع جي عرب اسرائيل جنگ کانپوءِ شاهه فيصل ۽ وري شاهه خالد کان ڀٽو صاحب جو ذاتي قرب ۽ احترام جي رشتي قائم ٿيڻ سان اوڀر پاڪستان جي عليحدگي سان متاثر ٿيندڙ اولهه جي پاڪستاني معيشت کي هڪ زبردست نفسياتي ۽ مالي سهارو مليو ۽ ائين بجيٽ خسارو گهٽ کان گهٽ رکڻ ممڪن ٿي سگهيو.

پاڪستاني سياست ۾ پهريون ڀيرو سعودي عرب سان خصوصي تعلق جي اهميت ان وقت سامهون آئي، جڏهن مارچ 1977ع جي عام چونڊن ۾ ڌانڌلي جي الزامن سبب مخالف ڌر جي نو پارٽين قومي اتحاد جي پليٽ فارم تان ڀٽو مخالف تحريڪ شروع ڪئي.

ڌرين جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ايتري قدر وڌي وئي جو هڪ ٻئي جي شڪل ڏسڻ جهڙا به نه رهيا ته اسلام آباد ۾ مقرر سعوي سفير رياض الخطيب جي شٽل ڊپلوميسي ڪم ڏيکاريو ۽ پي اين اي، ڀٽو صاحب سان ڳالهين لاءِ راضي ٿيو پر هُن جو ميوو ضياءَ الحق کڻي ويو. ضياءَ الحق اسلامائيزيشن جو منصوبو شروع ڪيو ته سعودين پاران هن جي لاءِ پسنديدگي شروع ٿي. ديواني ۽ فوجداري قانون کي اسلامي دل ۾ وجهڻ جي ڪم ۾ سعودي حڪومت ۽ علماءَ پاران ضياءَ الحق جي ڀرپور مدد ڪئي. اُهي ئي حدون ۽ قانون جيڪي سعودي عرب ۾ لاڳو هئا، پاڪستان ۾ به لاڳو ٿي ويا. سعودي عرب ڀٽو کي ڦاسي ڏيڻ جو مخالف هو پر ڦاسي وري به ٿي پر ضياءَ الحق سان ڇڪتاڻ ان لاءِ اختيار نه ڪئي وئي، ڇو ته سعودي عرب پاڪستان جي جوهري پروگرام ۾ دلچسپي رکندو هو ۽ وري ڀٽو جي ڦاسي جي اَٺن مهينن کانپوءِ افغانستان ۾ سوويت فوجين جي اچڻ سان سمورو نقشو ئي بدلائي ڇڏيو.

افغان مجاهدين جي تربيت ۽ تياري جي لاءِ هڪ آمريڪي ڊالر جي بدلي سعودي عرب به هڪ ڊالر ڏن ڏنو. ان سان گڏوگڏ سوويت ڪفر سان مهاڏو اٽڪائڻ جي لاءِ نظرياتي افرادي قوت کي مسلسل پهچائڻ جي لاءِ سعودي ۽ خليجي نجي ۽ سرڪاري تعاون سان مسجدن ۽ مدرسن جو ڄار وڇايو ۽ هم خيال مجاهدين ۽ مذهبي ۽ سياسي گروهن جي لاءِ مالي امداد ڪو به مسئلو نه رهيو. ان دوران ايران ۾ شيعا انقلاب اچي چڪو هو. تنهن ڪري پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ ان جغرافيائي ثقافتي ۽ تاريخي پنجوڙ مان به آزاد ٿي ويو، جيڪو هينئر تائين ايران سان ويجهڙائپ جو جواز فراهم ڪري رهيو هو. پنڊوليم پوري طرح سان خليج ڏانهن جهڪندو ويو ۽ پاڪستان جي سبز نظرياتي نقشي ۾ سعودي سبز به شامل ٿيندو ويو. دفاعي، نظرياتي ۽ سياسي لحاظ کان ٻئي ملڪ هڪ جان ۽ ٻه دليون نظر اچڻ لڳا.

جيتوڻيڪ ڀٽو صاحب سان سعودي شاهي خاندان جا خاص لاڳاپا هئا پر بينظير ڀٽو جو وزيراعظم ٿيڻ اهڙي گرمجوشي پيدا نه ڪري سگهيو. جيتوڻيڪ هن جو متبادل متحده عرب امارات جي شڪل ۾ موجود هو. متحده عرب امارات جي ڪمپنين پاران بينظير ڀٽو جي دور ۾ صنعت جي شعبن ۾ سرمائيڪاري شروع ڪئي ۽ اڄ اماراتي ڪمپنيون ٽيلي مواصلات، بينڪاري جي شعبن ۾ اهم حيثيت رکي ٿي.

دبئي ۾ اقتدار کان معزول بينظير ڀٽو جو گهر ٺهيو ۽ اڄ به عملي طور لڳندو آهي ته ڪراچي سان گڏوگڏ دبئي سنڌ جو ٻيو گادي وارو هنڌ آهي. ان پوري عرصي ۾ پاڪستان کان ٻاهر جيڪڏهن پاڪستانين سڀ کان وڌيڪ ملڪيت ڪنهن ملڪ ۾ خريد ڪئي ته اهو ملڪ امارات آهي. سعودي عرب کانپوءِ متحده عرب امارات ٻيو نار وارو ملڪ آهي، جتي سڀ کان وڌيڪ پاڪستاني ڪارڪن موجود آهن ۽ پاڪستان کي هر سال اُتي رهندڙ پرڏيهي ناڻو اماڻين ٿا، ان جو اڌ انهن ٻن رياستن کان ايندو آهي.

جيتوڻيڪ پاڪستان جي اندروني سياست ۾ اماراتي ڪردار به وڌندو هو. جنرل پرويز مشرف ۽ بينظير ڀٽو وچ ۾ اين آر او جي بنياد تي سمجهوتو به امارات ۾ طئي ٿيو. جنرل مشرف کي صدارت کان هٽائڻ کانپوءِ بنا ڪيس پاڪستان کان خيريت سان 18 آگسٽ 2008ع تي ٻاهر وڃڻ جي ضمانت ڏيڻ وارن ملڪن ۾ آمريڪا ۽ برطانيا سان گڏوگڏ اماراتي اسٽبلشمينٽ به ٻڌائي پئي وڃي.

پرويز مشرف جو هڪ گهر جيڪڏهن لنڊن ۾ آهي ته ٻيو دبئي ۾ ۽ پاڪستان ته خير هن جو آهي ئي آهي. ڪجهه مهينا پهرين مشرف صاحب هڪ پاڪستاني ٽيليويزن چينل کي انٽرويو ڏيندي اهو اعتراف به ڪري چڪو آهي ته هن لنڊن ۽ دبئي ۾ جلاوطني کانپوءِ جيڪي گهر خريد ڪيا، ان جي رقم هن جي ويجهي دوست مرحوم شاهه عبدالله پاران فراهم ڪئي وئي. بقول جنرل صاحب ايتري ته ويجهڙائپ هئي جو جيڪڏهن شاهه عبدالله ڪڏهن سگريٽ نوشي جو شوق ڪندو هو ته صرف مون سان گڏ.

انهيءَ شاهه عبدالله جو احسانمند نواز شريف به آهي، جنهن کي عبدالله پاران پنهنجي دوست مشرف جي چنبي مان 10 ڊسمبر 2000ع جي رات شاهي طياري ۾ ويهاري رفيق الحريري ۽ سعودي انٽيليجنس چيف شهزاده مقرن بن عبدالعزيز جي ذريعي معاهدو ڪرائي ننڍي ۽ وڏي ميان صاحب کي جده جي سرور پيلس ۾ ورهين تائين رکيو. (هونئن هي فيصلو نواز شريف جي جده روانگي کان ٽي مهينا پهرين قطر جي گادي واري هنڌ دوها ۾ اسلامي سربراهه ڪانفرنس جي موقعي تي شاهه عبدالله ۽ پرويز مشرف جي وچ ۾ مبينه طور تي زباني طئي ٿيو هو.) ۽ هن کان گهڻو اڳ جڏهن پاڪستان پاران مئي 1998ع ۾ ايٽمي ڌماڪو ڪيو ته سعودي عرب بين الاقوامي اقتصادي ٻوجهه ورهائڻ ۾ پنهنجي دوست نواز شريف جي چڱي خاصي مدد ڪئي.

هن کان اڳئين سال جنرل مشرف پاران ڪارگل جو ايڊونچر ڪيو ته ان ڪمبل مان جان ڇڏائڻ ۾ به سعودي عرب ڀرپور مدد ڪئي ۽ جڏهن وزيراعظم نواز شريف صدر ڪلنٽن سان ملڻ لاءِ چار جولاءِ 1999ع تي واشنگٽن پهتو ته سعودي سفير شهزاده بندر بن سلطان پاران هن کي بليئر هائوس تائين ڇڏيو ۽ نواز شريف جي ڪلنٽن سان باضابطا ملاقات کان اڳ پاڪستاني موقف ۽ خدشن جي وڪالت ڪري ڪلنٽن جي دل نرم ڪئي.

وري به شاهه عبدالله جي هڪ دوست 12 آڪٽوبر تي هن جي ٻئي دوست جون ٻوريون ۽ بستر گول ڪرڻ کان پاسو نه ڪيو پر سعودين کي اهڙي اندروني تبديلين جي باري ۾ ڪڏهن به ڪو خاص فڪر نه رهيو. ڇو ته پاڪستان ۾ جيڪو به جنهن جاءِ تي ايندو پهرين ته هو رياض ئي ويندو.

وقت گذرڻ سان گڏوگڏ پاڪ عرب ڀاءُ ڀاءُ ۾ ٽيون خليجي ملڪ قطر به شامل ٿي ويو، جڏهن سوا سال پهرين قطر کان 16 ارب ڊالر جي ايل اين جي درآمد ڪرڻ جو معاهدو طئي ٿيو ته عام تاثر اهو ئي هو ته قطر سان اقتصادي نوعيت جو لاڳاپو آهي، وري ڀلو ٿئي پاناما پيپرز ڪيس جو، جنهن سان گلو خلاصي جي ڪوشش ۾ شريف خاندان کي اهو تاثر ڏيڻو پيو ته صرف سعودي سان ئي نه بلڪه قطري شاهي خاندان سان به سڳن ڀائرن جهڙا لاڳاپا آهن. سعودي عرب ته نواز شريف کي ٽيون ڀيرو اقتدار ۾ اچڻ تي ڏيڍ ارب ڊالر جي سلامي ڏني هئي پر قطري شاهي خاندان ته شريف خاندان جو ڪاروباري پارٽنر به نڪري آيو ۽ اهو به اڄ کان نه بلڪه 30-35 ورهيه پهرين کان.

جڏهن شريف برادران جي والد پاران اڳوڻي قطري وزيراعظم شيخ حماد بن جاسم الثاني جي والد کي 12 ملين درهم ڪچي رسيد تي سرمائيڪاري جي لاءِ ڏنا ۽ ان جي بدلي شيخ حماد پاران لنڊن ۾ شريف خاندان کي چار فليٽ ڏنا. رهيو ان ٽرانزيڪشن جو رڪارڊ ته عدالت کي اهو ٻڌايو ويو ته جنرل مشرف جي تختي اونڌي ڪرڻ جي مهم جي نتيجي ۾ هڪ ظلم اهو ٿيو ته شريف خاندان جو 40 سالا ڪاروباري رڪارڊ ضايع ٿي ويو. هاڻ رڳو ان خط تي اعتبار ڪيو وڃي جيڪو قطري شهزادي پاران عدالت جي لاءِ لکيو هو.

(ان خط تي مون کي اهو سادو ڪاغذ ياد اچي ويو، جيڪو ٻار ڊرائينگ ٽيچر کي اهو چوندي ڏنو ته سائين هي ڊرائينگ ڏسو، ڳئون گاهه چري رهي آهي. استاد پڇيو ته هن ۾ گاهه ڪٿي آهي پٽ؟ ٻار چيو ته گاهه چري وئي آهي سائين!! ۽ ڳئون ڪٿي آهي پٽ؟ اهو ته گاهه چري هلي وئي سائين).

اڄ تصوير هيئن آهي ته پاڪستاني اسٽبلشمينٽ ۽ سعودي فوجي اسٽيبلشمينٽ جا سڌا سنوان لاڳاپا آهن. پاڪستان جيتوڻيڪ يمن جي جنگ ۾ موثر ڪردار ادا نه پيو ڪري پر جنرل ريٽائرڊ راحيل شريف سميت 34 رڪني مسلمان عسڪري اتحاد جو حصو ضرور آهي. متحده عرب امارات ۽ نواز شريف حڪومت جي وچ ۾ بظاهر ڇڪتاڻ آهي پر زرداري خاندان ۽ اماراتي خاندانن ۾ پهرين جهڙي گرمجوشي برقرار آهي.

جيتوڻيڪ خليجي ملڪن ۾ پاڪستاني ڪارڪنن سان ڪو بهتر سلوڪ نٿو ڪيو وڃي پر پاڪستاني تلور بهرحال پاڪ خليج تعلقات جو هڪ اهم ۽ اولين ستون آهي، ڇو ته ايوب خاني دور ۾ پهرين تلور آيو وري عرب شيخ پاڻ ئي هلي آيا، ائين قطرو قطرو بڻجندو ويو.

خليجي ملڪ پاڪستان جي اندروني سياست تي نه صرف سڌو سنئون بلڪه حمايت يافته مذهبي تنظيمن ۽ علماءَ جي ذريعي به بنا سبب جي اثرانداز ٿيندا آهن. گذريل 40 ورهين دوران پاڪستان ۽ خليجي اسٽيبلشمينٽ جي ويجهڙائپ سان پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي ننڍيون وڏيون سماجي ۽ سياسي تبديلي آيون. عوامي سطح تي سڀ کان واضح تبديلي ته خدا حافظ کان الله حافظ ۾ بدلجي ويندو. 1990ع جي ڏهاڪن تائين امن امان جي بحالي جي لاءِ فوج يا نيم فوجي ادارا جيڪي آپريشن ڪندا هئا، انهن آپريشنن جا نالا جبر الٽر، آپريشن سرچ لائيٽ، آپريشن فيئر پلي، آپريشن مڊ نائٽ جيڪال وغيره هوندا هئا. هاڻ آپريشن راهِ حق، راهِ راست، ضربِ عضب ۽ رد الفساد هوندا آهن.

سياست ۾ هي تبديلي آئي آهي ته افغان مجاهدين کي هڪ تارازي ۾ تورڻ جو مسئلو هجي يا سويلينز فوج جي يا فوج سويلينز کي ٻڌي اڻ ٻڌي ڪري رهي هجي، آمدني کان وڌيڪ خرچ تي پرده پوشي جي لاءِ ڪنهن شهزادي جو خط درڪار هجي يا ڪنهن کي ڪنهن جي خلاف تحريڪ هلائڻ کان پري رکڻو هجي يا حمايت تي راضي ڪرڻو هجي، جڏهن سموريون اندروني ڪوششون ناڪام ٿي وينديون آهن ته وري ڪيس خليجي جرڳي جي اڳيان ويندو آهي ۽ ائين وري سڀ هڪ ڀيرو ٻيهر کلي خوش ٿي رهڻ لڳندا آهن.

پر هاڻ هڪ فرق پيدا ٿي رهيو آهي. شروع جي 30 کان اڳ پاڪستاني پاور پاليٽڪس ۾ توازن ۽ ثالثي جي لاءِ آمريڪي ڪردار نمايان هوندو هو، ايندڙ 30 سالن جي دوران خليجي ڪردار آمريڪا جي جاءِ ورتي آهي ۽ هاڻ چين جو زمانو شروع ٿي چڪو آهي. ٻار هونئن ئي بنا ڪنهن سرپرست جي پنهنجا مسئلا پاڻ حل ڪرڻ جي قابل ناهن هوندا، جڏهن هوندا، تڏهن ئي وڏا ٿيندا نه.

 

ڇا نورين لغاري واقعو سنڌ ۾ انتهاپسندي جي تصديق آهي…….!!: اشرف نوناري

سنڌ دنيا جو اهو واحد خطو آهي جيڪو صدين کان مذهبي انتهاپسندي، فرقيواريت ۽ لساني دهشتگردي سميت هر قسم جي تعصب پرستي خلاف مسلسل جهيڙيندو پيو اچي، اسان سنڌي هميشه ان خوشفهمي ۾ رهندي سالن کان ائين چوندا پيا اچون ته اسان سچل، سامي ۽ شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي صوفي ازم واري فڪر ۽ فلسفي جا وارث آهيون ۽  سنڌ اندر ڪنهن به صورت ۾ مذهبي انتها پسندي جي ڪابه گنجائش ناهي پر حقيقت ان جي ابتڙ آهي جو سنڌ جي نياڻي نورين لغاري جي دارالخلافت پهچڻ کان ويندي عيسائين جي مذهبي ڏينهن ايسٽر تي خودڪش حملو ڪرڻ واري اعتراف سنڌ جي صوفي ازم واري دعويٰ کي رد ڪندي تصديق ڪري ڇڏي ته سنڌ هن وقت مذهبي انتها پسندن جي لپيٽ ۾ اچي وئي آهي، سنڌ جا ماڻهو باغين سان شامون ملهائڻ، سنڌ فيسٽيول، لاهوتي، صوفي ۽ ثقافتي ميلا ملهائڻ ۾ پورا آهن پر ان باوجود سنڌ اندر مذهبي انتهاپسندي تيزي سان وڌندي پئي وڃي ڇاڪاڻ جو اڄ جڏهن نورين لغاري وارو معاملو سامهون آيو آهي ته ڄڻ پيرن هيٺان زمين نڪري وئي هجي، ڇنڇر 15- اپريل تي لاهور جي پنجاب هائوسنگ سوسائٽي واري علائقي مان نورين لغاري جي بازياب ٿيڻ، سندس دهشتگرد مڙس محمد علي طارق جي مارجڻ، داعش پنجاب جي امير ۽ ڪمانڊر عظيم عرف ابو فوجي جي فرار ٿيڻ  ۽ لاهور ۾ دهشتگردي جي ڪوشش کي ناڪام بڻائڻ هڪ وڏو تاريخي الميو آهي، انهي واقعي جي ٻن ڏينهن کانپوءِ سومر 17- اپريل تي پاڪ فوج جي ترجمان ميجر جنرل آصف غفور  پريس بريفنگ ڏني جنهن جي ٽن ڪلاڪن کانپوءِ ساڳئي ڏهاڙي لمس يونيورسٽي ڄامشوري ۾ نورين واري معاملي تي ڪوٺايل گڏجاڻي کانپوءِ لمس جي وائيس چانسلر پروفيسر نوشاد احمد شيخ وضاحت ڪندي چيو ته لمس جي استادن، آفيسرن، ملازمن، شاگردن توڙي شاگردياڻين جو مذهبي دهشتگرد تنظيم داعش سان ڪوبه تعلق ناهي، نورين لغاري جيڪو ڪجهه ڪيو اهو سندس ذاتي عمل هو،

نورين لغاري جي انهي عمل جو لمس يونيورسٽي سان ڪو تعلق ناهي، نه ئي لمس ۾ داعش جو ڪو وجود آهي ، جڏهن ته ان گڏجاڻي  ۾ نورين واري معاملي تي ڪاميٽي جوڙي وئي ان جي رپورٽ اچڻ کان اڳ  ئي لمس يونيورسٽي جي وي سي لمس ۾ داعش جو وجود نه هجڻ  جي اکيون ٻوٽي تصديق ڪري ڇڏي، دولت اسلاميه عراق شام (داعش) جيڪا عرب ملڪن سان تعلق رکندڙ دنيا جي خوفناڪ مذهبي دهشتگرد تنظيم آهي  جنهن دنيا جي امن ۽ سلامتي کي خطري ۾ وجهي ڇڏيو آهي، داعش شام، عراق، لبيا، يمن، افغانستان کانپوءِ دنيا جي ٻين ملڪن سان گڏو گڏ پاڪستان ۾ پڻ پنهنجا پير مضبوطي سان کوڙي ڇڏيا آهن، القائده، طالبان، ٽي ٽي پي، سجنا گروپ ۽  جيش محمد سميت ڪيترين ئي مذهبي انتها پسند تنظيمن پنهنجي وجود کي ديني مدرسن کان ظاهر ڪرايو جنهن لاءِ سنڌ جي لبرل ۽ سيڪيولر سوچ رکندڙ سنڌين مطالبا ڪيا ته مدرسا انتها پسندي ۾ ملوث آهن ان لاءِ مدرسا بند ڪيا وڃن پر ڪيڏي نه حيرت جي ڳالهه آهي ته داعش جهڙي خطرناڪ تنظيم صوفين جي سر زمين ڄامشوري جهڙي سيڪيولر سوچ رکندڙ شهر جي مادر علمي مان پنهنجو وجود ظاهر ڪرايو اهو به  اهڙو جو سنڌ ڄائي نورين لغاري نه رڳو  خلافت جي شهر پهچڻ تي پنهنجي خاندان کي خوشخبري وارا ميسيج ڪيا، نورين لغاري 10 فيبروري تي لياقت يونيورسٽي مان گم ٿي، 25 فيبروري ۾ سندس گمشدگي جو ڪيس داخل ٿيو، انهي دوران ڊي آءِ جي حيدرآباد ۽ ايس ايس پي حيدرآباد پريس ڪانفرنس ڪندي چيو هو ته نورين جو لاڙو مذهبي جنونيت طرف هو، امڪان آهي ته هن داعش ۾ شموليت اختيار ڪئي آهي،

سن 2015 ع ۾ افغانستان ۾ داعش جي موجودگي ۽ وڌندڙ سرگرمين کانپوءِ ان وقت جي سنڌ جي انتظامي سربراهه آءِ جي سنڌ پوليس غلام حيدر جمالي جي حوالي سان پرنٽ توڙي اليڪٽرانڪ ميڊيا ۾ هڪ خبر شايع توڙي نشر ٿي، جنهن ۾ سنڌ پوليس جي ڪائونٽر ٽيررزم ڊپارٽمينٽ طرفان سنڌ ۾ داعش جي نيٽ ورڪ جي تصديق ڪندي داعش سان تعلق رکندڙ 53 دهشتگردن جي  لسٽ جاري ڪئي وئي، رپورٽن موجب عبدالله يوسف عرف عبدالعزيز عرف ثاقب جي سربراهي ۾ سنڌ ۾ داعش جو نيٽ ورڪ ڪم ڪري رهيو آهي، جنهن جي فنڊنگ سعودي عرب مان ٿئي ٿي  انهي رپورٽ ۾ ڪراچي سان واسطو رکندڙ طيب ۽ علي رحمان انجنيئر  پڻ ان گروپ ۾ شامل آهن، جنهن جو واسطو ڪوٽڙي سان ٻڌايو ويو هو،  اهڙي انڪشاف ۽ داعش جي موجودگي جي تصديق ان وقت ئي سنڌ جي پرامن ۽ سيڪيولر سوچ رکندڙ عوام کي لوڏي ڇڏيو هو ڇو جو داعش جي سنڌ ۾ موجودگي نه رڳو ملڪ پر دنيا جي امن ۽ سلامتي لاءِ وڏو خطرو بڻيل آهي،  سنڌ پوليس جي سنڌ ۾ داعش جي موجودگي واري بيان کانپوءِ  سنڌ پوليس جي ترجمان داعش بابت ٽي وي چئنلن جي رپورٽن ۽ اخباري بيانن کي رد ڪندي ترديد ڪئي ته سنڌ پوليس  سنڌ ۾ داعش جي موجودگي ۽ 53 داعش ڪارڪنن جي ڪا به لسٽ جاري ناهي ڪئي، جڏهن ته ساڳئي  ڏينهن 14 آڪٽوبر 2015  اربع واري شام  وفاقي گهرو وزير چوڌري نثار  علي خان پاران پنجاب  هائوس ۾ ڪيل پريس ڪانفرنس دوران هڪ سوال جي جواب ۾ چيو  ته پاڪستان ۾ داعش جو ڪو به وجود ناهي، هن اعتراف ڪندي چيو ته پاڪستان ۾ 40 کان وڌيڪ مقامي ۽ بين الاقوامي دهشتگرد گروپ موجود آهن، انهن مان ڪنهن به هڪ جو داعش سان رابطو ٿي سگهي ٿو، يا ته ٻيون مذهبي وڙهاڪ تنظيمون داعش جو نالو استعمال ڪري سگهن ٿيون پر پاڪستان ۾ داعش جي موجودگي جا ڪي به اطلاع ناهن، جهڙي طرح 2015ع  ۾ آءِ جي سنڌ سنڌ ۾ داعش جي موجودگي جي تصديق ڪندي داعش جي سهولتڪارن جي لسٽ جاري ڪئي ان بعد بنا ڪنهن جاچ جي وفاقي گهرو  وزير ترديد ڪئي،  اهڙي طرح لمس يونيورسٽي جي وي سي پڻ بنا ڪنهن جاچ جي پنهنجي جان ڇڏائڻ لاءِ لمس ۾ داعش جي موجودگي کي پير ٻڌي رد ڪري ڇڏيو، جڏهن ته نورين ڪيس جي جاچ آفيسر ايس ايس پي حيدرآباد عرفان بلوچ جو چوڻ آهي ته نورين  لمس يونيورسٽي ۾ مذهبي انتهاپسندي جي تبليغ ڪندي ساهيڙين کي پاڻ جهڙو بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي رهي، هن پنهنجين ساهيڙين کي  جهادين سان رابطي جو ٻڌائڻ سميت اهو پڻ چيو ته هوءَ به جهاد ڪرڻ چاهي ٿي،

نورين لغاري جا اهڙا انڪشاف توڙي ميڊيا ۾ آيل خبرون سنڌ ۾ مذهبي انتهاپسندي ۽ دهشتگرد تنظيم داعش جي موجودگي جي تصديق ڪن ٿيون، نورين لغاري جي اهڙي انتهاپسند سوچ توڙي مشعال خان جي انتهائي بيدردي سان ٿيل قتل واري واقعي مان ظاهر ٿو ٿئي ته ملڪ جي اعليٰ تعليمي ادارن کي داعش جي سوچ شڪست ڏئي رهي آهي، مدرسن ۾ پڙهندڙ خطابين کانپوءِ اعليٰ  تعليمي ادارن جي سيڪيولر سوچ رکندڙ نوجوانن کي انتها پسند سوچ يرغمال بڻائي رهي آهي، دنيا پئي چيو ته داعش کي ڪٿي به خلافت قائم ڪرڻ نه ڏينداسين پر داعش ته صوفين جي سرزمين  سنڌ جي ڄائي  پڙهيل لکيل خاندان  سان تعلق رکندڙ نورين لغاري جهڙي ڇوڪري جي ذهن ۾ پنهنجي خلافت قائم ڪري ڇڏي آهي، جيڪڏهن اسان کي داعش سميت جيڪي به مذهبي انتهاپسند تنظيمن جي وجود کي پاڙ کان ختم ڪرڻو آهي ته پوءِ اسان پنهنجن تعليمي ادارن توڙي گهرن ۾ انتهاپسند سوچ رکندڙ ڇوڪرن توڙي ڇوڪرين مٿان ڪرڙي نظر رکڻي پوندي، جڏهن ته تعليمي ادارن ۾ هولي توڙي ٻين ڏڻن سميت ثقافتي تهوار ملهائڻ جي اجازت ڏيڻي پوندي ۽ قانون لاڳو ڪندڙن جو ڪردار بهتر ۽ شاگرد دوست بڻائڻو پوندو، جڏهن ته سنڌ جي تعليمي ادارن توڙي درسگاهن مان بنيادپرستي ۽ انتهاپسندي جي رستاروڪ ڪرڻ لاءِ رياستي ادارن ۽ انتظاميه کي پنهنجو ڀرپور ڪردار ادا ڪرڻو پوندو،  سيڪيولر ۽ لبرل سوچ رکندڙ شاگرد تنظيمن کي پنهنجيون سرگرميون شروع ڪرڻ جي اجازت پڻ  ڏيڻي پوندي ته جيئن انتهاپسندانا سوچ کي شڪست  ڏئي سگهجي.

sntmediacellsindh@gmail.com

 

بجلي جو بحران ۽ احتجاج جو فيصلو: صاحب خان ڀٽي

گذريل ڪيتري عرصي کان سنڌ ۾ بجلي جي لوڊشيڊنگ خلاف احتجاج جو سلسلو ٿي رهيوآهي پر صوبائي حڪومت توڙي وفاقي حڪومت بجلي جي اڻاعلانيل لوڊشيڊنگ خلاف اڄ تائين ڪو به نوٽيس نه ورتو آهي ۽ نه بجلي جي بحران جي خاتمي لاءِ ڪي قدم کنيا ويا آهن، پاڻي ۽ بجلي واري وفاقي وزير خواجا آصف بجلي جي بحران جو اعتراف ڪندي چيو آهي ته ڪجهه پلانٽس مرمتي ڪم سبب بند آهن جنهن سبب بجلي جو بحران پيدا ٿيو آهي، اهو ۽ بحران ڪجهه ڏينهن رهي سگهي پر هو ان بحران کي ختم ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪري رهيا آهن، قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻ خورشيد شاهه به بجلي جي بحران جي خاتمي لاءِ قومي اسيمبلي ۾ آواز اٿاريو هو، پر وفاقي سرڪار اڃا به ان ڳالهه تي پير ڄمائي بيٺل آهي ته سنڌ اندر بجلي چوري ٿي رهي آهي، اهو ڪو پهريون ڀيرو نه ٿيو آهي جو وفاقي سنڌ تي اهڙا الزام لڳايا ويا هجن اڳ به اهڙا لفظ استعمال ڪيا ويندا آهن، هن وقت سنڌ ۾ بجلي جو بحران شدت اختيار ڪري ويو آهي، هڪ طرف گرمي آهي ته مٿان وري بجلي جي لوڊيشيڊنگ ۾ اضافو ڪيو ويو آهي، جنهن سبب ماڻهو ٻٽي عذاب ۾ مبتلا ٿي ويا آهن،

هونءَ ته نواز ليگ سرڪار چار سال کان مٿي اقتدار ۾ رهندي صرف اهي ئي دعوائون ڪندي رهي آهي ته هون بجلي جي لوڊشيدنگ جو خاتمو آڻي ڇڏيندا پر هن وقت تائين بجلي جي بحران ته ضابطو نه اچي سگهيو، هونءَ ته اسان جي ملڪ کي قدرت معدني وسيلن سان مالا مال ڪيو آهي پر افسوس جو  انهن قدرستي وسيلن کي استعمال ڪرڻ لاءِ حڪومت ڪي به خاص قدم نه کنيا آهن، هونءَ ته اسان اعلان ته روز ٻڌندا آهيون ته سنڌ مان نڪرندڙ ڪوئلي سان بجلي پيدا ڪئي ويندي پر هن وقت تائين نه ته  بجلي پيدا ٿي سگهي آهي ۽ نه ئي وري بجلي جي لوڊشيڊنگ جو خاتمو اچي سگهيوآهي، ڪجهه وفاقي وزير ته صرف بجلي جي لوڊشيڊنگ جو سبب ڊيمن کي قرار ڏئي رهيا آهن، جن جو چوڻ آهي جيڪڏهن ڊيم هجن ها ته بجلي جي لوڊشيڊنگ نه ٿئي ها، جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته هن ملڪ مان گيس ۽ ڪوئلو نڪري رهيو آهي پر ان باوجود صرف اهو چوڻ ته ڊيم هجڻ ڪري بجلي جو بحران ٿيو آهي، اهو سمجهه کان ٻاهر آهي، جيڪڏهن وفاقي سرڪارڪوئلي مان بجلي پيدا تيار ڪري ها ته اڄ هن ملڪ اندر بجلي جو بحران پيدا نه ٿئي ها ۽ نه اڄ هن ملڪ جو عوام سخت گرمي ۾ پريشان ٿئي ها.

پيپلزپارٽي به ڪڏهن به بجلي جي بحران خلاف ايوان ڀرپور نموني آواز نه اٿاريو آهي پر هڪ ٻه ڏينهن اڳ پ پ چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري ملڪل اندر وڌندڙ لوڊشيڊنگ کي ڏسندي سڄي ملڪ ۾ احتجاج جو فيصلو ڪيو ۽ ڪارڪنن کي سڄي ملڪ ۾ بجلي جي اڻ اعلانيل لوڊشيدنگ خلاف احتجاج جي هدايت ڪئي  هئي، ان سان گڏوگڏ وزيراعظم نوازشريف جي صدارت هيٺ وفاقي ڪابينا جي توانائي ڪميٽي جو اجلاس به ٿيو هو، جنهن دوران وزيراعظم نوازشريف عملدارن تي ڪاوڙ جو اظهار به ڪيو هو، ايتري قدر جو وزيراعظم نوازشريف بجلي جي لوڊشيڊنگ گهٽائڻ لاءِ سمورا وسيلا ڪتب آڻڻ جي هدايت به جاري ڪئي هئي پر افسوس جي هن وقت تائين بجلي جي اڻ اعلانيل لوڊشيڊنگ جو سلسلو ختم نه ٿي سگهي آهي، پاڻي ۽ بجلي بابت مملڪتي وزير عابد شير علي ته سنڌ تي بجلي جي چوري جو الزام لڳائيندو رهيو آهي، ايتري قدر جو هن اڳوڻي صلاحڪار مولا بخش چانڊي کي بخش نه ڪيو هو ۽ ان خلاف به بيان ڏنو هو ته جيڪڏهن مولابخش به بجلي چوري ڪندو ته ان جي بجلي ڪاٽي ويندي، بهرحال هن وقت بجلي جو بحران سڄي ملڪ ۾ سنگين ٿي  ويو آهي، جنهن سبب ماڻهو پريشان ٿي ويا آهن،

مملڪتي وزير عابد شير علي پنهنجي بيانن ۾ چئي رهيو آهي ته انهن علائقن ۾ بجلي جي لوڊشيڊنگ وڌيڪ ڪئي پئي وڃي جتي بجلي جي چوري تمام وڌيڪ ٿي رهي آهي،  عابد شير علي ته سنڌ تي بجلي جي چوري جو الزام به لڳائيندو رهيو آهي، جهن جي جواب  قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻ خورشيد شاهه چيو هو ته بجلي جي چوري پنجاب ۾ ٿي رهي آهي بس فرق ايترو آهي ته اهي ماڻهو وائکا نه ٿي رهيا آهن، هونءَ ته وفاقي حڪومت بجلي جي بحران جي خاتمي جون وڏيون وڏيون دعوائون ڪري رهي آهي پر افسوس جو سنڌ جا ڪيترائي علائقا هن وقت به بجلي جي سهولت کان محروم بڻيل آهن، ڪجهه عرصو اڳ اهو چيو ويو هو ته جن ڳوٺن ۾ بجلي نه آهي، انهن ڳوٺن ۾ بجلي فراهم ڪئي پئي ويندي پر انهن علائقن ۾ بجلي  ته نه پهچي سگهي پر ايترو ضرور ٿيو جو ڪيترن ئي علائقن ۾ بجلي جون رهتون ڄاڻائي انهن جا ڪنيڪشن ئي ڪاٽيا ويا هئا، هن وقت به سنڌ جا ڪيترائي اهڙا شهر آهن جتي بجلي جي فراهم نه ٿيڻ برابر آهي، جن علائقن ۾ بجلي فراهم ڪئي پئي وڃي انهن علائقن اندر  ٽرانسفر به سڙيل آهن، جيڪي تبديل نه پيا ڪيا وڃن، جنهن سبب رهواسي مجبور ٿي احتجاج ڪندا رهيا آهن ۽ اهڙيون خبرون روز ڪنهن نه ڪنهن اخبار ۾ ڇپجنديون رهيون آهن، هن وقت به ملڪ اندر بجلي جي صورتحال بهتر نه آهي، هڪ طرف قهر جي گرمي  آهي ته مٿان وري بجلي جي لوڊشيڊنگ به وڌيڪ ٿي رهي آهي پر حڪومت اهڙو ڪو به قدم نه کڻي رهي آهي جنهن سان بجلي جو بحران جو خاتمي اچي سگهي، هن وقت خاص طور تي سنڌ جي ٻهراڙين علائقن ۾ بجلي جي لوڊشيڊنگ جي وقت ۾ واڌ ڪئي وئي آهي، ڳوٺاڻا احتجاج به رڪارڊ ڪرائي رهيا آهن پر حڪومت انهن جي احتجاج تي ڪو به ڌيان نه ڏئي رهي آهي، جنهن سبب هڪ ته بجلي جي لوڊشيڊنگ ته مٿان وري گرمي جي لهر شهرين جا حال بي حال ڪري ڇڏيا آهن،

موسميات کاتي طرفان به موسم گرم رهڻ جو امڪان ظاهر ڪيو ويو هو  پر ان باوجود بجلي جي لوڊشيڊنگ جو وقت گهٽائڻ لاءِ صوبائي توڙي وفاقي حڪومت ڪو به عملي قدم نه کڻي سگهي آهي، هڪ ته سنڌ جي ٻهراڙين ۾ سخت گرمي آهي ته مٿان وري بجلي جي بحران سبب منجهند جي وقت بجلي جي بندش کي به منهن ڏيڻو پئي ٿو. هاڻ جڏهن ملڪ اندر بجلي جو بحران وڌي ويو آهي ته تڏهن بلاول ڀٽو زرداري به سڄي ملڪ ۾ بجلي جي لوڊشيڊنگ خلاف احتجاج جو سلسلو ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي جنهن بعد لڳي رهيو آهي ته هن سخت گرمي جي موسم ۾ وفاقي حڪومت بجلي جي لوڊشيڊنگ جي خاتمي لاءِ ڪو نه ڪو قدم ضرور کڻندي،  جيڪڏهن هن وقت به بجلي جي بحران جي خاتمي لاءِ ڪي خاص قدم نه کنيا ويا ته بجلي جو بحران اڃا وڌيڪ ٿي سگهي ٿو،ان جي لاءِ  حڪومت کي وڌيڪ پلانٽس قائم ڪري بجلي جي بحران تي جلد ضابطو آڻڻو پوندو، باقي رهي ڳالهه بجلي جي چوري جي ته بجلي صرف سنڌ نه سڄي ملڪ ۾ چوري ٿي رهي آهي ۽ اهڙو بيان قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻ خورشيد شاهه به ڏنو آهي، هاڻ ڏسڻو اهو آهي ته نوازليگ سرڪار  ڪهڙي ريت بجلي جي بحران کي منهن ٿي ڏئي.

sahibalisindhi@gmail.com

 

 

ڀُٽو : امر ۽ عوامي سياست ماٺي: امتياز  عالم

هماليا بند وهايا هئا يا نه، پر سوليءَ چڙهي 38 سال گذرڻ باوجود اڄ به لکين اکيون هن لاءِ روئن ٿيون. ڀلي رجعتي قوتون هن جو نالو ڪهڙي به نموني ميسارين، پر سندن مرد مومن جنرل ضياءُ الحق لاءِ دعا گهرڻ وارو شايد ڪو ملي. جن ججن هن جو عدالتي قتل ڪيو، تن جو فيصلو اڄ به اسان عدالتي تاريخ جي چهري تي بدنم داغ آهي. جيڪو ڌوپجي ئي نه ٿو بهرحال ڀٽو تاريخ ۾ اَمرُ ٿي ويو آهي. ڇا ته دور هو، پنجاههُ سال اڳ 1967ع ۾ هن فوجي آمريت کي لت هڻي هن پاڪستان پيپلزپارٽي جو بنياد وڌو ته 1968ع ۾ پاڪستان جي تاريخ جي سڀ کان وڏي عوامي تحريڪ جنم ورتو. ڀٽو جيڪو اڳ ئي عوام جي نظرن ۾ اچي چُڪو هو، هو اولهه پاڪستان ۾ ان عوام اڀارُ جو وڏو اڳواڻ ٿي سامهون آيو، زمين تي پير رکيائين ته عوام کيس ڪلهن تي کڻي ورتو. روايتي سياست پاسو اٿلايو ۽ عوامي تحريڪن مان اڀري آيل انقلابي ۽ سڌاراپسند ماڻهو عوامي خوابن جي تعبير لاءِ ميدان ۾ لهي پيا. ڪهڙا ڪهڙا نه ماڻهو هئا، جيڪي سياست جي آسمان تي ستارن وانگر چمڪيا، ڊاڪٽر مبشر حسن، شيخ رشيد، معراج محمد خان، حفيظ پيرزادو، محمد علي قصوري، مختيار رانا، حيات محمد شيرپائو ۽ اهڙا سوين ماڻهو جيڪي ذاتي مفادن کان مٿانهان ٿي پاڪستان کي عوامي جمهوري بڻائڻ واري عزم سان ڀٽو جا همسفر ٿيا، اهو دور، دنيا ۾ انقلابي تحريڪن جو دور هو.

ويٽنام ۾ آمريڪي سامراج کي شڪست ملي، ايشيا، آفريڪا ۽ لاطيني آمريڪا ۾ سماجي آزاديءَ واريون تحريڪون عروج تي هيون، نوجوان هٿن ۾ انقلابي ڪتاب کنيو پراڻي استحصالي نظام ۽ جبر ۽ غلاميءَ کان بيزاري ظاهر ڪندي سڄي دنيا ۾ روڊن تي هئا. پاڪستان ۾ به ايئن ئي ٿيو. شاگرد ٻاهر نڪتا ته مزدور ۽ هاري به هٿوڙا ۽ ڏاٽا هٿن ۾ کڻي ميدان ۾ لهي پيا. ڏهن سالن جي ايوبي آمريت جي خلاف ڪهڙا جمهوري ۽ انقلابي مطالبا هئا جيڪي سامهون نه آيا، ووٽ جو حق، جمهوريت ۽ انساني حق، عورتن جي آزادي، صوبائي خودمختياري، ثقافتي ۽ شناختي خوداراديت، مزدورن ۽ هارين جا معاشي حق، جاگيردار ۽ دلالن واري سرمائيداريءَ جو خاتمو ۽ سوشلزم سان ٺهڪندڙ آجپي وارو منشور، اهو دور هو، هوچي منِ، مائوزي تنگ، ڪاسترو، پيٽرس لمبا، نيلسن منڊيلا، سوئيڪارنو، امليڪار ڪيبرال، آلندي، ياسر عرفات ۽ جديد عوامي تاريخ جي معمارن جو، ڀٽو به انهن جي جلون سان سرشار نظر ايندو هو، ان عالمي انقلابي اُڀارَ ۾ ڪهڙا ڪهڙا نه شاعر، اديب، موسيقار، فلم ساز ۽ انقلابي فڪر کڻي سامهون آيا جو تاريخ انهن تي فخر ڪرڻ بنا رهي نه ٿي سگهي. اسان وٽ به انهن جي ڪمي نه هئي، جوش مليع آبادي، فيض احمد فيض، استاد دامن، حبيب جالب، احمد نديم قاسمي، اجمل خٽڪ ۽ ٻيا اڻ ڳڻيا ليکڪ ۽ مصنف جن ظلم ۽ استعمال کان پاڪ سماج ۽ عوام جي حڪمرانيءَ جا گيت ڳايا.

ڀٽو ۾ جتي بي شمارُ حيران ڪندڙ خوبيون هيون، اتي گهڻيون گهٽتايون به هيون پر ان جو ڪاميابيون ۽ ڪارناما ۽ خوبيون هن جي ڪمزورين ۽ ڪوتاهين کان تمام گهڻيون هيون. پاڪستان جي تاريخ ۾ هن کان وڏو سياستدان اڃان تائين پيدا ناهي ٿيو ۽ هن جا همعصر به ڇا ته زبردست ماڻهو هئا، مولانا ڀاشاني، شيخ مجيب الرحمان، خان عبدالولي خان، غوث بخش بزنجو، مفتي محمود، غلام غوث هزاروي، مولانا مودودي، افضل بنگش، سي آر اسلم، ميجر اسحاق، رسول بخش پليجو ۽ گهڻا ئي ٻيا به.

1970ع وارين چونڊن ته تاريخ ئي ڄڻ تبديل ڪري ڇڏي. پراڻي سياست جا بت ڊهي پيا، پر آمريت ۽ رجعت واريون قوتون عوام جو مينڊيٽ قبولڻ کان انڪاري ٿيون ته رت جون نديون وهي ويون ۽ جنرل يحييٰ خان جي آمريت کي اهڙي شڪست ٿي جو اوڀر پاڪستان آزاد بنگلاديش بڻجي ويو، ۽ اولهه پاڪستان هڪ جمهوري ملڪ طور سامهون آيو. جيڪي ماڻهو اڄ به ڀٽو کي پاڪستان جي ٻه اڌ ٿيڻ جو ذميوار قرار ڏين ٿا، سي اهي ئي آهن جيڪي جنرل يحيٰ خان جي خوني ٽولي سان گڏ هئا ۽ اوڀر پاڪستان تي فوج ڪشيءَ جا حامي. مجيب الرحمان ۽ ڀُٽي جي وچ ۾ ڪيئي قسم جا آئيني منصوبا غور هيٺ هئا، جي فوج ڪشي نه ڪئي وڃي ها ۽ ملڪ جي ٻنهي پاسي جي عوامي مينڊيٽ کي تسليم ڪيو وڃي ها ته ڪو نه ڪو جمهوري رستو نڪري اچي ها، پوءِ ڀلي اهو هڪ نيم وفاق يا پرامن ۽ دوستاڻي علحدگيءَ جي صورت ۾ ئي نڪري اچي ها، پر فوجي حل تي اصرار ڪيو ويو. ڀُٽي تي اهو اعتراض ته واري سگهجي ٿو ته هو ان فوج ڪشيءَ خلاف سينو تاڻي نه بيٺو. توڙي جو اولهه پاڪستان ۾ به شاگردن سياسي ڪارڪنن ۽ مزدور اڳواڻن کي ڪوڙا هنيا ويا هئا ۽ کين جيلن ۾ وڌو ٿي ويو. جڏهن ڀُٽي صاحب کي ڀڳل ٽٽل ۽ شڪست کاڌل پاڪستان جي واڳ سنڀالڻ لاءِ آندو ويو ته هن پاڪستان کي پيرن تي بيهاري ڪمالُ ڪري ڏيکاريو. 90 هزار فوجي ۽ سول قيدين جي ڀارتي قيد مان باعزت واپسي ٿي ۽ شملا معاهدو ٿيو، جنهن ۾ ڪشمير ٻطرفو مسئلو هئڻ کي تسليم ڪيو ويو.

ڀُٽي صاحب قومي اتفاق راءِ سان 1973ع جو آئين ڏنو جمهوريت ۽ وفاقيت جو رواج وڌو، زرعي سڌارا آندا، مزدور دوست پاليسي ڏني، سول ۽ انتظامي سڌارا آندا سرڪاري شعبي ۾ لاتعداد منصوبا شروع ڪيا، بندرگاهه، اسٽيل مل، هيوي مڪينڪل ڪمپليڪس وارو آرڊيننس فيڪٽري، پاڻيءَ جا وڏا منصوبا روڊ رستا، يونيورسٽيون، ڪارخانا، آرٽ ڪائونسلن ۽ نه ڄاڻ ڇا ڇا آهي، جيڪو هن نه ڏنو ۽ ٽين دنيا کي متحد ڪيو.

آرگنائيزيشن آف اسلامي ڪانفرنس جو بنياد وڌو، ايٽمي طاقت حاصل ڪئي، ۽ عوامي سلامتيءَ جو نظريو ڏنو، جيڪو اڳتي هلي پاڪستان لاءِ عوامي سلامتيءَ بدران فوجي سلامتيءَ جو نظريو بڻجي ويو، ڀُٽي جي سڀ کان وڏي خامي هن جي آمراڻي روش هئي ۽ ساڄي ڌر جي مذهبي قوتن سان ٺاهه ڪرڻ باوجود ملان، ملٽري ۽  بازار جي سازش کان محفوظ رهي نه سگهيو. ۽ اهو سڀ ڪجهه هو پنهنجي يارنهن سالن جي سياسي زندگيءَ ۾ ڪري سوليءَ تي چڙهي ويو.

جنهن شان سان هو مقتل گاهه ڏانهن ويو، سو شانُ آزاديءَ کانپوءِ گهٽ ئي نظر آيو، هزارين لکين ڀٽا پنهنجو ڀٽو بچائڻ لاءِ نڪتا ۽ سالن جا سال قيد ۽ بند جون صحوبتون برداشت ڪندي گل جي خوشبوءَ وانگر پاڻ پنهنجي پيغام تان فدا ٿي ويا.

جنرل ضياءُ الحق جو دور وحشت جو اهڙو خوفناڪ دور هو جو وڏا وڏا نالا ڀڄي ويا ۽ قومي اتحاد جا نَوَ ستارا جنرل ضياءُ الحق جي سياسي حرم ۾ شامل ٿي خوارُ ٿيا، جڏهن جمهوريت جي بحاليءَ جي تحريڪ شروع ٿي ته بيگم نصرت ڀٽو سامهون آئي، ۽ پوءِ بينظير ڀٽو قيادت سنڀالي مَٿن مورثي سياست جو الزام هڻڻ آسان آهي پر ڀٽو خاندان آئين جي بالادستي ۽ عوام جي حڪمرانيءَ لاءِ جيڪي ڪجهه ڪيو، ڪو ان جو مثال ته پيش ڪري. بينظير ڀٽو سميت سمورو ڀٽو خاندان جمهوري ۽ عوامي مزاحمت ۾ ڪم آيو، سياسي وارثيءَ جو حق جي ڪنهن ادا ڪيو ته اها صرف بينظير ڀٽو هئي پر هاڻي دور تبديل ٿي چڪو هو،  سوشلسٽ بلاڪ سوويت يونين جي خاتمي سان گڏ ختم ٿي ويو ۽ سرد جنگ جي خاتمي تي هڪ سپر پاور جو هڪ هٽيءَ وارو نظام دنيا تي مڙهيو هيو، بينظير ڀٽو، ڀُٽي جي نظريي کي، نين حالتن جي مطابق بڻايو ۽ ان جي آمراڻن پاسن کي رد ڪندي هڪ جمهوري انسانيت دوست، امن پسند ۽ سماجي آزاد خياليءَ جو نظريو اختيار ڪيو.

نظريي جي هيءَ سياسي جدوجهد وڌيڪ صبر واري ۽ ڊگهي هئي ۽ هن ٻن آمريتن کي شڪست ڏني، هن جي ٻنهي حڪومتن کي ضياءَ جي آمراڻي باقيات ۽ آمريت پسند قوتن هلڻ نه ڏنو، پيپلزپارٽي جيڪا پنهنجو پراڻو نظريو وڃائي چُڪي هئي، تنهن کي بينظير ڀٽو هڪ روشن خيال، عوام دوست نظريو ڏنو، ۽ هن مذهبي انتهاپسندي ۽ دهشتگرديءَ خلاف نظرياتي ۽ فڪري محاذ جوڙي پ پ  کي هڪ نئون نظرياتي بنياد فراهم ڪيو، برطانيا جي نئين ليبر پارٽي وانگر هن هڪ اصلاحي سوشل ڊيموڪريسيءَ لاءِ راهه هموار ڪئي ۽ انتهاپسنديءَ خلاف هڪ ترقي پسند پاڪستان جو جهنڊو بلند ڪندي هوءَ مذهبي انتهاپسندن، دهشتگردن ۽ آمراڻين قوتن جي ڳٺ جوڙ خلاف ٿي بيٺي ۽ مزاحمت جي ميدان ۾ شهادت ماڻيائين. ڀُٽن جو ڇا ته سحر آهي، جيڪو اڄ به عوام جي دلين ۾ آهي، پر ڀُٽن جي سياسي روايت هاڻي ماٺي ٿي وئي آهي. هر حالت ۾ اقتدار ۾ اچڻ ۽ هر قيمت تي اقتدار ۾ رهڻ واري روش پيپلزپارٽي کي ان جي عوامي حمايت کان محروم ڪري ڇڏيو آهي.

آصف علي زرداري جيڪو هڪ نهايت هوشيار ۽ چالاڪ سياستدان آهي، تنهن طاقت ۽ اميري جي ڍانچن کي پنهنجي سياست جو محور بڻائي ڇڏيو آهي، هو عبوري جمهوري دور کي ڪاميابيءَ سان اڳتي وڌائڻ ۾ به ڪامياب رهيو ۽ هن صدارتي محل مان اختيار پارليامينٽ ۽ صوبن کي منتقل ڪيا پر پيپلزپارٽيءَ جي عوامي سڃاڻپ کي ڊاهي ويٺو. هاڻي جڏهن سماجي ۽ طبقي يا قوت ۽ امير ۽ غريب وچ ۾ تضاد اڃا به وڌي ويو آهي، ۽ امير پنهنجون شاندار آباديون قائم ڪري زندگيءَ جا مزا ماڻي رهيا آهن، غريبن جو ڪو حال ڀائي ڪونهي تڏهن پيپلزپارٽي فقط سنڌ جي وڏيرن جي پارٽي بڻجي وئي آهي، اها جمهوري انساني آزادين، عورتن ۽ اقليت جي حقن لاءِ آواز ته اٿاري ٿي پر عوام جي معاشي ۽ سماجي خواهشن کان منهن موڙي چڪي آهي. اهڙي صورتحال ۾ نوجوان بلاول ڀٽو زرداري ڪري ته ڇا ڪري اهڙي ناني جي عوامي سياست ۽ سوشل ڊيمو ڪريسيءَ جو رستو اختيار ڪري يا پنهنجي والد محترم جي فقط اقتدار جي سياست جو خوبصورت ۽ بيوس مُهرو بڻجي وڃي، ڪاش آصف زرداري پٺتي هٽي ها ۽ پٽ کي اڳتي اچڻ ڏئي ها، هو جيڪڏهن بلاول کي اڳتي اچڻ ڏئي ۽ هن کي پنهنجو رستو وٺڻ ڏئي، جيئن بينظير ڪيو هو ته پوءِ ڏسو ته اهو خال ڪيئن ڀرجي ٿو، جيڪو خود پيپلزپارٽي پيدا ڪيو آهي، هڪ ڀيرو پيپلزپارٽي چونڊن واري تڪ تي پنهنجي عوامي سياست جي معيار  کي بحال ڪري ۽ پنهنجون ٽٽل عوامي پاڙون بحال ڪري وٺي ته پوءِ شطرنج جي راند به کيڏي سگهجي ٿي ۽ زرداري صاحب کان وڌيڪ شطرنج جو رانديگر ٻيو ڪهڙو رانديگر هوندو. ڏسجي ته پ پ خاتمي ڏانهن وڌي ٿي يا عوامي بحاليءَ ڏانهن پر ان جي ڳچيءَ ۾ پيل سنڌ ۾ خراب حڪمرانيءَ وارو ڳُٺ ڪير لاهيندو؟ هڪ دوست ڇا ته ڀيٽ ڪئي آهي ته بينظير ڀٽو کي هڪ عظيم پيءُ جي شهادت جو ورثو مليو ۽ بلاول کي عوامي سياست جي خاڪ تي تعمير ٿيل محل، ڇا هو عوام کان لاتعلقي جي محلن مان نڪرڻ جي جرئت ڪندو؟ پيپلزپارٽيءَ جو مستقبل غير يقيني سهي پر ڀٽو هميشه اَمر رهندو.

 

حقن جي ڄاڻ ۽ اهميت کان ڏور بيٺل سنڌ جا ماڻهو! : نسرين الطاف

انساني حق Human rights آزادي ۽ حقن جو اهو نظريو جنهن کي حاصل ڪرڻ لاءِ هر فرد حقدار آهي، انهيءَ نظريي ۾ اهي سڀئي جز شامل آهن، جنهن تحت دنيا ۾ رهندڙ هر فرد بنيادي ضرورتن ۽ سهولتن جو حقدار آهي. انسانن جا بنيادي حق حاصل ڪرڻ لاءِ ڪنهن به خطي يا معاشري ۾ اخلاقيات، روايتن ۽ سماجي عملن جو مضبوط هجڻ تمام ضروري آهي. انساني حقن جي نظريي کي انهيءَ ڪري يا ته معاشرتي طور تي عوامي راءِ ۽ قومي ۽ بين الاقوامي قانونن سان ڳنڍيو ويو آهي، جيڪڏهن انسان جي تعريف ڪجي ته انسان هڪ وسيع مضمون آهي ۽ ان لاءِ مختلف رايا آهن. اهو هڪ معاشرتي جانور Social Animal آهي ۽ هو معاشري جو لازمي جز آهي. انسان جي زندگي گڏيل تعاون جي محتاج آهي، ڪو به ماڻهو هن دنيا ۾ اڪيلو زندگي نه ٿو گذاري سگهي.
جهڙي طرح انساني حقن جي اهميت انساني زندگيءَ جي خاتمي کانپوءِ به محدود حد تائين باقي رهي ٿي، انساني حق ته انساني زندگي جي ان دنيا ۾ اچڻ سان ئي لاڳو ٿي وڃن ٿا. انساني حقن مان مراد آهي ڪنهن فرد کي زندگي، آزادي، برابري ۽ عظمت ڏيڻ. انسانن کي ڪا به رياست جيئڻ جا اهي سڀئي حق ڏيڻ جي مجاز آهي جيڪي انسان ان دنيا ۾ لهڻي ٿو. رياست جيڪڏهن انساني حق ڏيڻ ۾ ڪا به ڪوتاهي ڪري ته ڪو به ماڻهو آئين جي دفعه 32 يا 226 تحت سپريم ڪورٽ يا هاءِ ڪورٽ سان رجوع ڪري سگهي ٿو. 1993ع ۾ جيڪا انساني حقن جي تعريف ڪئي وئي، اها هڪ جامع تعريف هئي ۽ ان طريقي سان سڀئي نظريا ۽ حق اڳيان رکي انهن کي انسانن لاءِ استعمال ڪرڻ جو پابند بڻايو ويو. جيستائين بين الاقوامي دستاويزن جو سوال آهي، اقوام متحده کي چارٽر، انساني حقن جو عالمگيري اجراءَ شهري يا سياسي حقن جو بين الاقوامي منشور يا معاشي، سماجي ۽ ثقافتي يا قانوني بالادستي Rule of law جو احترام ڪيو وڃي، اتي هڪ عام انسان کي حقِ زندگي، حقِ حفاظت، عورت ۽ مرد ۾ برابريءَ جو حق، عورتن جا حق، ٻارن جا حق، زندگيءَ جي هر شعبي ۾ بنا ڪنهن فرق ۽ متڀيد جي برابريءَ جا حق. حق حرمت، عظمت وقار، اظهار جي آزاديءَ جو حق، مذهب جي آزاديءَ جو حق، اقليتن جي مفادن جي تحفظ جو حق، ثقافت زبان ۽ تهذيب تمدن جي تحفظ جو حق، نقل و حرڪت، حق گڏجاڻيون، حق خاندان، ذاتي زندگيءَ جي تحفظ جو حق، قانوني چاره جوئي ۽ داد رسيءَ جو حق، تعليم جو حق، نمائندگي جو حق، ووٽ جو حق، حڪومت جي چونڊن جو حق، بهتر سهولتن ۽ بهتر معيار زندگيءَ جو حق، آلودگيءَ کان پاڪ ۽ صاف هوا، پاڻي ۽ زندگيءَ جي بنيادي سهولتن جو حق، ٻيلن جهنگلن ۽ ڪائنات ۾ رهندڙ هر ساهواري جا حق ٿين ٿا، جن کي عوام کي ڏيڻ اسٽيٽ ۽ رياست تي حڪومت ڪندڙن جي ذميواري آهي ته اهي ان زمين تي رهندڙ هر ساهواري کي ڏين، جيڪي اهي حق کڻي انسان ٿين ٿا. بين الاقوامي طور تي انساني حقن جو چارٽر ته ٺهي ويو پر ڇا انهن چارٽرن تي اسان وٽ عمل ٿي رهيو آهي؟ اچو ته جائزو وٺون ته اسان جي اسٽيٽ يا رياست انسان کي انهن جا حق ڏيڻ ۾ ڪيترو ڪامياب ٿي آهي؟ قدرت جي هن وسيع ڪائنات ۾ الله تعاليٰ هر انسان کي آزاد فضائن ۾ ساهه کڻڻ ۽ پنهنجي مرضيءَ سان ساهه کڻڻ جو حق ڏنو آهي ۽ آزاديءَ جو احساس ڏيارين ٿا اهي حق جيڪي ان کي ڄمڻ سان ملن ٿا.
تعليم جو حق: اها هڪ حقيقت آهي ته تعليم انسان جي ٽين اک آهي. جن قومن پنهنجي من مان خودغرضي، لوڀ لالچ ڪڍي علم ۽ تعليم کي سڀ کان وڏي دولت سمجهيو، انهن دنيا ۾ بلند مقام حاصل ڪيو. ڪنهن قوم کي تباهه ڪرڻو آهي، توهان ان جي تعليم کي تباهه ڪيو، اها قوم پاڻ ئي تباهه ٿي ويندي. سنڌ جا ٻهراڙيءَ وارا علائقا هونءَ ته ڪيترن ئي بنيادي مسئلن جي ور چڙهيل آهن، اتي رهندڙ ماڻهو حقن کان محروم آهن، پر اهي تعليم جهڙي حق کان به محروم آهن. ڳوٺ ۾ رهندڙ ماڻهن ۾ تعليم جي تمام گهڻي کوٽ آهي، جنهن ڪري سنڌ جي 75 سيڪڙو آبادي پنهنجي حقن جي ڄاڻ نه ٿي رکي. تعليم، سماجي تبديلي آڻڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪري ٿي، پر جتي علم جي روشني نه پهچندي، اتي ماڻهن جا ذهن ۽ دماغ ڪٿان روشن ٿيندا؟ انهن وٽ بهتريءَ جي لاءِ سوچڻ جو دڳ ڪڏهن به اونداهين کانسواءِ ڪجهه نه هوندو ۽ اهي ماڻهو پنهنجا بنيادي حق ڪٿان حاصل ڪندا.
اسان وٽ هر سسٽم صرف لاڳو ڪرڻ جي حد تائين آهي، باقي ان تي ڪم ٿئي، اهو شايد ممڪن نه آهي. انهيءَ ڳالهه جو به جائزو وٺڻ ضروري آهي ته اسان وٽ ڇوڪرين جي تعليم ته پري پر ڇوڪرن لاءِ به تعليم کي ضروري نه ٿو سمجهيو وڃي، آخر اسان جي ماڻهن ۾ شعور ڪڏهن ايندو؟ جو هو سمجهن ته تعليم اسان جي نسلن لاءِ ضروري آهي، پر اها سوچ تڏهن تبديل ٿيندي جڏهن اتان جا چڱا مڙس ضروري سمجهندا ته انسان ۾ شعور اچڻ لاءِ تعليم ضروري آهي، پر انهن کي اها به خبر آهي ته تعليم حاصل ڪندڙ پنهنجي شعور سان ڳالهائيندو ۽ پنهنجا حق سمجهندو. انسان جي شعور جون دريون کولي ئي تعليم ٿي، بس سنڌ جي ان بنيادي حق کان ماڻهن کي پري رکو باقي حقن جي، جهالت جي ڪري ته انهن کي خبر پوندي ۽ نه هو گهرندا.
اڄ جي سنڌ جنهن خطرناڪ صورتحال کي منهن ڏئي رهي آهي، ان کي غلاميءَ کانسواءِ ٻيو ڪو نالو ڏئي نه ٿو سگهجي، اها صورتحال هڪ ڏينهن يا هڪ سال ۾ پيدا نه ٿي آهي. سنڌ کي هٿ سان انهن مسئلن ڏانهن ڌڪيو ويو آهي. سنڌ جي ماڻهوءَ کي حق نه ملڻ ۾ نه رڳو هڪ قوت نه پر متحرڪ قوتون، گروهه شامل آهن. هن اسٽيٽ کي آڱرين تي هلائڻ وارا اهي ماڻهو آهن جن وٽ انسان ۽ جانورن ۾ ڪو فرق نه آهي. اظهار جي آزاديءَ کي اسان وٽ دٻايو ٿو وڃي يا وري جيڪو ڳالهائي ٿو ان کي وقتي فائدا ڏئي خاموش ڪرايو ٿو وڃي. آئون سمجهندي آهيان ته ماڻهن کي حقن جي ڄاڻ ڏيڻ، انهن ۾ سجاڳي پيدا ڪرڻ ۾ اليڪٽرانڪ ميڊيا ۽ پرنٽ ميڊيا وڏو ڪردار ادا ڪري سگهي ٿي. اسان وٽ چئني پاسي اخبارن رسالن چئنلن جي يلغار آهي، پر پوءِ اڄ به عام ماڻهوءَ ۾ اهو شعور نه آهي جيڪو هو اخبارن کي پڙهي چئنلن کي ڏسي حاصل ڪري- يا ته ميڊيا پنهنجي ڳالهه ماڻهن تائين ان طريقي سان نه ٿي پهچائي، جنهن طريقي سان پهچائڻ گهرجي يا ته اسان وٽ ماڻهو ايترا بيحس ٿي ويا آهن جو هو نه ٿا چاهين ته انهن جي زندگيءَ ۾ ڪا تبديلي اچي ۽ هو پنهنجن حقن پٽاندڙ زندگي گذاري سگهن. افسوس اسان جو ليکڪ، دانشور به انهيءَ طريقي سان نه پيو لکي جنهن سان ماڻهن ۾ سجاڳي اچي. ان جو قلم به اڄ پنهنجن مفادن کي نظر ۾ رکي لکي ٿو. نه ڄاڻ جو اسان وٽ بي حسي ايتري وڌي وئي آهي جو هر ماڻهو سمجهي ٿو ته مون کي فردي فائدو ٿئي، اجتماعي حقن ۽ فائدن جي ڪا اهميت ڪانهي.
هڪ انسان ٻئي جا زوري حق ڦٻائڻ جي چڪر ۾ آهي. ڏاڍو، ڪمزور تي حاوي آهي. اسٽيٽ کي هلائيندڙ زورآور انساني حقن کي نه ڪجهه سمجهن ٿا ۽ نه انسانن کي ڪنهن خاطر ۾ ٿا آڻين. اسان وٽ پيدا ٿيندڙ ائين ئي حقن کان وانجهيل پنهنجي زندگي پوري ڪن ٿا.

ايجنسيون آخر مذھبي انتھا پسندن جي سرپرستي ڇو ٿيون ڪن؟: امير ڀنڀرو

جُھوني سياستدان محمود خان اچڪزئي اسيمبلي فلور تي چيو ته پاڪستان ۾ تيستائين امن نه ٿيندو جيستائين پاڪستان پاڙيسري ملڪن ۾ پراڪسي وار ختم نه ڪندو. پرڏيھي ڪميٽي جي ھڪ حڪومتي ميمبر چيو ته” ھي(مذھبي گروپ)اسان کي ڪھڙا آنا ٿا ڏين جن کي رکيو ويٺا آھيون، دنيا جي جنھن به ملڪ ۾ وڃون ٿا اُتي لشڪرِ طيبا،جماعت الدعوه ۽ جيشِ محمد بابت سوال ٿين ٿا“ نامور صحافي سيرل الميڊا نيشنل ايڪشن پلان جي حوالي سان ٿيل ڪابينا ميٽنگ جو اندروني حوال ڏيندي ”ڊان“ اخبار ۾ رپورٽ لکي ته ”وزير اعليٰ پنجاب شھباز شريف ۽ ڊي جي آءِ ايس آءِ جنرل رضوان اختر تي الزام ھنيو ته اسين جنھن مذھبي دھشتگرد کي گرفتار ڪيون ٿا ته ايجسنيون چون ٿيون ته اِھو اسان جو ماڻھو آھي ۽ ان کي آزاد ڪرائي وڃن ٿيون، ان اسٽوري تي ويچارو سيرل سُورن ۾ پئجي ويو آھي،  ڇاڪاڻ ته ھُن قومي راز جو ڀانڊو ڦاڙي وڌو، ساڳئي نموني محمود خان اچڪزئي تي به سرڪار ڏمرجي پئي، ھن قصي جي پس منظر ۾ وڃڻ جي ضرورت آھي، سرد جنگ دوران آمريڪا پاڪستاني فوج ۽ مذھبي پارٽين  جي اتحاد پي اين اي جي مدد سان ملڪ ۾ شورش ڪرائي، جنھن کي ڊالر تحريڪ به چيو وڃي ٿو، ملڪ جي پھرين چونڊيل وزيراعظم ذوالفقار علي ڀُٽو جو جنرل ضياءُ الحق کان تختو اونڌو ڪرايو، جنرل ضياءُ جعلي ريفرينڊم ذريعي پاڻ اميرالمومنين ٿي ويھي رھيو، ھِن جماعت اسلامي ۽ٻين مذھبي پارٽين کي پاڻ سان ملائي رکيو، ھن آمريڪا ۽ سعودي عرب جي مدد سان پاڪستان ۾ نظام مصطفيٰ ۽ نفاذ شريعت جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ افغان جھاد شروع ڪرايو، پاڪستان مان جھادي گروپس تيار ڪيا ويا ۽ ان دوران لکن جي تعداد ۾ افغان مھاجرين پاڪستان ۾ آيا ۽ انھن جو وڏو تعداد ڪراچي  ۾ ترسايو ويو، روس خلاف جنگ کي عالمن کان فتوائون ڏياري پاڪ جنگ قرار ڏياريو ويو، ٻين لفظن ۾ مذھبي انتھاپسندي جو ٻِج پاڪستان ۾ آمريڪا ڇَٽيو، جڏھن روس ٽُٽي ويو، افغانستان تي طالبانن جي حڪومت قائم ٿي وئي ته آمريڪا به ان جي سرپرستي ڪندو رھيو، جڏھن آمريڪا جو پاڪستان مان ڪم نڪري ويو ته ان ھوائي حادثي ۾ جنرل ضياءُ کي مارائي ڇڏيو،  محترمه بينظير ڀُٽو شھيد کان جنرل حميد گل کي جبري رٽائر ڪرايو، منھنجي خيال ۾ جڏھن آمريڪا طالبان مان ھٿ ڪڍيا ته سعودي ۽ پاڪستان انھن جي پالنا جو عمل جاري رکيو 9/11 کانپوءِ آمريڪا افغانستان تي حملو ڪيو ۽ قبضو ڪري طالبان حڪومت ختم ڪري ڪرزئي کي ويھاريو ۽ پاڪستان تي به دٻاءُ وڌو ته ھُو طالبان، القائدا ۽ ٻين مذھبي گروپس خلاف ڪاروائي ڪري، ان ڏينھن اڄ تائين آمريڪا پاڪستان کان ڊو مور جو مطالبو ڪندي رھي ٿي، پاڪستان جي ھزارين خاطرين باوجود اساما بن لادن ۽ ملا عمر سميت سڀني طالبان ۽ القاعده جي ا ڳواڻن جي پاڪستان ۾ موجودگي رھي آھي، جيڪا امريڪا جي الزامن کي سچ ثابت ڪندي رھي ٿي، حالتن مان محسوس ٿئي ٿو ته سعودي ۽ پاڪستان سان آمريڪا جو اتحاد ۽ دوستي رسمي وڃي بچي آھي ۽ تازو آمريڪي سينيٽ اوباما جي مخالفت باوجود 9/11 جو ڪيس سعودي مٿان داخل ڪرڻ جو فيصو ڏنو، آمريڪا جا پاليل ھي مذھبي دھشتگرد گروپ گذريل پندرھن سالن کان پاڪستان لاءِ به ڏَچو ڪيو ويٺا آھن، دھشتگردي ۽ خودڪش حملن ۾ ھن وقت تائين ھزارين معصوم شھري مري چڪا آھن، گذريل ھڪ ڏھائي کان پاڪستان حالت جنگ۾ آھي، آپريشن ضرب عضب ۽ نيشنل ايڪشن پلان تحت آپريشن جاري آھن، ھن وقت گُڊ يا بيڊ طالبان جي ڳالھه پئي ھلي، پر انڊيا آمريڪا ۽ ٻي عالمي برادري جيش محمد،حقاني نيٽ ورڪ،جماعت الدعوه ۽ ٻين مذھبي انتھا پسند گروپس جي خاتمي جو مطالبو ڪري ٿي، انڊيا ۽ افغانستان جو الزام آھي ته پاڪستان انھن گروپن کي ٻنھي ملڪن اندر پراڪسي وار لاءِ استعمال ڪري دھشتگردي ڪرائي ٿو، ھاڻ ھي سمجھڻ گھرجي ته محمود خان اچڪزئي ۽ سيرل واري اسٽوري آمريڪا، انڊيا ۽ افغانستان لڳايل الزامن جي سچائي ثابت ڪري ٿي پر ان جي توثيق به ڪري ٿي، جڏھن پاڪستان ٻين پاڙيسري ملڪن ۾ دھشتگردي ڪرائيندو ته نتيجي ۾ لازمي طور اُھي به پاڪستان جون حالتون خراب ڪندا، تنھن ڪري پاڪستاني ايجنسين کي گھرجي ته ھُو پاڙيسري ملڪن توڙي عالمي برادري جي اعتماد جي بحالي جي ڪري ملڪ جون اندروني حالتون ٺيڪ ڪرڻ لاءِ حافظ سعيد،مسعود اظھر ۽ ٻين رياستي پيدا ڪيل دھشتگردن جو خاتمو ڪري.

لاهور واقعو ،خدڪشي حملي جي پيرا ڪيڏانهن ويا..؟؟: غلام مصطفيٰ جمالي

پاڪستان جي ڪيترن علائقن ۾ ڏينهون ڏينهن وڏي تيزي سان خدڪش حملن ۾ اضافو ٿي رهيو آهي. سوال اهو آهي ته ڇا پاڪستان هن افسوسناڪ ۽ تباه ڪُن لهر جو رُخ موڙي سگهندو؟ حالت ايتري تيزي سان خراب ٿي رهيا آهن. جن کي ڏسي چئي سگهجي ٿو ته پاڪستاني سرڪار هن لهر کي قابو ڪرڻ ۾ ناڪام ٿي رهي آهي. سمورو پختون علائقو، جنهن ۾ اُتر ڏکڻي سرحدي صوبو ۽ قبائلي علائقا شامل آهن ۽ اُتر بلوچستان جو پختون قبضي وارا علائقا، طالبان جي اثر هيٺ آهن، ايستائين جو پنجاب ۽ سنڌ ۾ به خدڪش بمبار پيدا ٿي رهيا آهن .جنهن جي ڪري پوري ملڪ جو امن هڪ سواليه نشان بڻيل آهي.جڏهن ته انهي دهشتگردي جي حوالي سان ملڪ جي فوج تي هڪ نظر وجهجي ته انهي فوج به وسان ناهي گهٽايو.ڇو ٿه پاڪستان آرمي انهن دهشتگردن جي خلاف جيتري ويڙهه ڪئي آهي.۽انهي ويڙه اندر پنهنجي قوم جي بقا لاءِ. پنهنجا ڪيترائي نواجوان شهيد ڪرايا آهن. اها به سڀني کي خبر آهي.۽ اڃان به پاڪ فوج جا جوان انهي دهشتگردن سان وري رهيا آهن.پر ڪالهه جيڪو لاهور آدمشماري واري وين تي خدڪش حملو ٿيو جنهن ۾ فوجي جوانن سان گڏ آدمشماري وارو عملو موجود هو جنهن ۾ چار فوجي نوجوان شهيد ٿي ويا آهن،۽ آدمشماري واري ٽيم جا پڻ 7 ڄڻا شهيد ٿي ويا آهن ۽ 17 ڄڻا زخمي آهن جن مان ڪيترن جي حالت نازڪ آهي،لاهور اندر خد ڪش حملو ٿيو.ان کي ڏسي ڪري مونکي جرنل راحيل شريف جو اهو بيان ياد اچي ويو.جيڪو جنرل راحيل شريف پنهنجي عهدي تان استيفيٰ کان پهرين ميڊيا تي ڏنو هو.ته ان ۾ جنرل راحيل شريف ويندي ويندي هڪ بهترين ڳالهه ڪئي ته ان وقت تائين فوج ڪجه نه ٿي ڪري جيستائين پاڪستاني عوام اسان سان ملي ڪري انهي دهشتگردن خلاف انهي جنگ ۾ فوج جو ساٿ نه ٿي ڏئي.انهي ڪري مان جرنل راحيل شريف جي انهي ڳالهه مان سورهن آنا مطعمين آهيان.ڇو ته فوج ته ٻاهرين سطح تي دهشتگردن سان وڙهي رهي آهي.جڏهن ته ملڪ جي اندروني علائقي سطح تي هڪ نظر وجهجي ته هر ماڻهو انهي ڳالهه ۾ فوج سان تعاون ۾ رهي ته پنهنجي علائقي اندر ڪنهن مشڪوڪ ماڻهو کي ڏسي يا کيس اهڙي اطلاع هجي ته ڪو ڪنهن لاءِ وڏي سازش ڪري رهيو آهي.ته انهي جو هڪ دم سڪيورٽي عملي کي اعلاع ڏي جئين ڪنهن وڏي واقعي کي روڪي سگهجي.

پر ڏنو وڃي ته پاڪستان اندر انهي ڳالهه جو شعور پاڪستان جي عوام ۾ ذري جيتري جو به ناهي.جڏهن اڃان ڪالهه جي ڳالهه آهي.جڏهن ته پاڪستان جي تاريخ اندر خدڪش حملن تي ويهي لکجي ته شايد ڪيترا پنا ڀرجي وڃن.پر خدڪش حملن جي واقعن جي تاريخ نه کٽندي.لاهور اندر ٿيل خد ڪش حملو جنهن اندر شهيد ٿيلن جو انگ  10 ٻڌايو پيو وڃي.جڏهن ته 17کان وڌيڪ زخمي آهن.جن زخمين مان به ڪيترن  جي حالت ڳتڻي جوڳي ٻڌائي پئي وئي.عيد لاهور ۾ بيديان روڊ جي آدمشماري لاءِ پاڪ آرمي ۽ آدمشماري جي ٽيم کي خدڪش حملي جو نشانو بڻايو ۽ هي خدڪش حملو ان وقت ٿيو جڏهن پوري ملڪ اندر آدمشماري ڪرائي پئي وڃي انڪري هن حملي مان صاف ظاهر آهي ته اهو حملو آدمشماري کي روڪڻ جي هڪ سازش آهي جڏهن ته ڌماڪي ۾ استعمال ٿيندڙ بارود خطرناڪ استعمال ڪيو ويو هو جڏهن ته ڪالهه خد راڻا ثناالله چيو هو ته پاڪستان اندر ٿيندڙ دهشگردي جي منصوبا بندي افغانستان جي علائقي ڪنٽر مان ڪئي وڃي ٿي،.جڏهن لاهور واقعي جي زميواري اڃان ڪنهن به دهشتگرد تنظيم قبول ناهي ڪئي.مان سمجهان ٿو ته هن وقت پاڪستان اندر جيڪا دهشگردي واري صورتحال پيدا ٿي چڪي آهي .انهي ڪري مان سجهان ٿو ته هي اهي عناصر آهن.جيڪي پاڪستان اندر هڪ وڏي فرقيواريت جنگ ڪرائڻ ٿا چاهين.جڏهن ته پاڪستان جيڪو اڳ ئي انتهاپسندي جي گهيري ۾ آهي.ڇو ته ڏٺو وڃي ته پاڪستان اندر فرقيواريت ايتري حد تائين وڌي وئي آهي جو هر ڪو مخالف جماعت جا پير ڪڍڻ ۾ پورو آهي.مان سجهان ٿو ته اهو اسلام ته درس ناهي ڏنو ته اوهان ڪنهن بي گناه کي ويهي ماريو.انهن جو رت وهايو.انهن جي ٻچن کي يتيم ڪيو.جڏهن ته لاهور ۾ بيديان روڊ روڊ ڪو پهريون واقعو ناهي انکان پهرين به لاهور اندر مال روڊ خدڪش حملو ٿيو ان حملي جي زميواري به لشڪر جهنگوي وارن ئي قبولي هئي. سنڌ صوبي توڙي ملڪ جي چئني صوبن اندر نه رڳو دهشتگرد آهن پر ان کان وڌيڪ ڀارتي ايجنسي “را“جا ماڻهو به موجود آهن  جيڪي ملڪ اندر دهشتگردي ڪري رهيا آهن.انهي ڪري شايد پوري قوم انهي ڳالهه تي سوچيندي هوندي ته “را“جي پاڪستان اندر دهشتگردي ۽ انهن دهشتگردي جي واقعن ۾ شامل هجڻ جو ريگٽ ڪيترن ئي ڏينهن کان وٺي ٻڌي رهيا آهيون.پر اڄ تائين انهي “را“خلاف ڪا ڪاروائي ڇو ڪون ڪئي وئي آهي.

لاهور اندر هي خدڪش حملو ٿيو.جنهن جي نتيجي ۾ چار پاڪ فوج جي نوجوان ۾ 6 ڄڻا شهيد ٿي ويا.جيڪڏهن ڏسجي ته اهو سڀ ڪجهه پاڪستان جي امن امان جي بگاڙ جي زميوار صرف ۽ صرف ڀارتي ايجنسي “را“آهي اڄ به پاڪستاني قوم پنهنجي پيارن جا لاش ميڙي رهي آهي.مان ڪالهه کان وٺي مختلف انڊيا جا نيوز چيئلن ڏسي رهيو آهيان ته انهن نيوز چيئلن تي پاڪستان اندر ٿيل خدڪش حملي کي ڪهڙي شڪل ڏئي پيش ڪيو ٿو وڃي.پر مون انڊيا جي ڪنهن به چيئلن تي اها نيوز نه ٻڌي ته پاڪستان ۾ ڪو قهر ڪڙڪيو آهي.سواءِ هڪ ٻه چيلئن جي.جيڪي پڻ اهو ٻڌائي رهيا هئا ته.پاڪستان اندر خدڪش حملي جا ڪارڻ پاڪستان اندر وڌندڙ فرقيواريت آهي.جڏهن ته پاڪستان جي ڀيٽ ۾ انڊيا تي هڪ نظر وجهي ته پاڪستان کان وڌيڪ انڊيا ۾ تمام گهڻي فرقيواريت آهي.ڇو ته انڊيا اندر ڪيترن ئي قسمن جا هندو رهن ٿا.جن جا پاڻ ۾ تمام گهڻا اختلاف آهن.پر اڄ تائين انهن هندن پيٽن تي بم ٻڌي ڪري پنهنجي جا لاش نه ڪرايا.جڏهن ته انهي ڀيٽ اندر پاڪستان ۾ اهو مهينو کالي ناهي جنهن اندر ڪو خدڪش حملو نه ٿيو هجي.هن وقت تائين پاڪستان انهي وڌندڙ خدڪش حملن جي ڪري پنهنجي قوم جو تمام گهڻو نقصان ڪري چڪو آهي.جڏهن ته ڪالهه ٿيل لاهور واقعو به نه پهريون واقعو آهي نه آخري ڇو ته ملڪ اندر اڃان به اهي دهشتگرد موجود آهن.جيڪي پاڪستان جي قوت کي ڪمزور ڏسڻ چاهين ٿا.جڏهن ته انهي وڌندڙ دهشتگردي ملڪي ماحول تي پڻ تمام گهڻا اثارات وڌا آهن.ڪو واپاري پاڪستان اندر کلي واپار نه ٿو ڪري سگهي ڪو شهري شهر مان خريداري نه ٿو ڪري.سگهي.ڪو سياح ملڪ گهمي نه ٿو سگهي. الاءِ ته ملڪ ۾ ڪهڙي ڊپ واري فضا هلي رهي آهي.جنهن پوري عوام کي حراسان ڪري ڇڏيو آهي.آخر پاڪستاني قوم ڪڏهن سک جو ساه کڻندي.۽ ڪڏهن پنهنجي مرضي ۽ آزادي واري زندگي گذاري سگهندي.ڪيڏي نه افسوس جهڙي ڳالهه آهي ته قومن پنهنجي بقا لاءِ ۽ پنهنجي ايندڙ روشن مسقبل لاءِ ڏينهن رات هڪ ڪري اهي منزلون ماڻيون.جن جا انهن خواب ڏٺا هئا ۽ اسين انهي قوم جا هوندي به سسڪين وارو ساه کڻي رهيا آهن.لاهور واقعو آدمشماري کي روڪڻ جي سازش آهي ته پوءِ ڇا ملڪ ۾ اڃان نه اهڙيون سازشون ٿي سگهن ٿيون خاص طور ٿي سنڌ صوبي ۾ جيڪو صوبي سڪيورٽي جي حساب سان ننڌڻڪو بڻيل آهي،ڪالهه سنڌ جي آءِ جي اي ڊي خواجه بيان ڏنو آهي ته سموري صوبي اندر سڪيورٽي جي انتظامن کي سخت ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي وئي آهي جيڪو هڪ سٺو ۽ بهترين عمل آهي پر مان سمجهان ٿو ته ان لاءِ به آءِ جي سنڌ جي انهي بيان کي عملي جامو پارائڻو پوندو ڇو ته سنڌ پوليس جي ڪارگردگي اهڙي سٺي ناهي جنهن جو مثال سيوڻ شريف درگاهه تي ٿيندڙ خدڪش حملو آهي،انڪري آءِ سنڌ کي سنڌ پوليس جي سخت نوٽيس وٺي ڪري هدايتون جاري ڪرڻيون پونديون،