تازيون خبرون

Daily Archives: March 21, 2016

سني ليون جو خواب نيٺ ساڀيان، رئيس ۾ شاهه رخ خان سان گڏ ڊانس ڪندي

ممبئي (شوبز نيوز) بالي ووڊ جي بولڊ اداڪارا سني ليون جو خواب نيٺ ساڀيان ٿي ويو ۽ هوءَ شاهه رخ خان سان گڏ فلم رئيس ۾ ڊانس ڪندي، ڀارتي ميڊِيا مطابق ڪنگ خان پنهنجي ايندڙ فلم رئيس ۾ 80ع جي ڏهاڪي واري گاني ليليٰ او ليليٰ تي سني ليون سان گڏ جلوا ڏيکاريندو، ان فلم ۾ شاهه رخ خان جي هيروئن پاڪستاني اداڪارا ماهره خان آهي،جيڪا شاهه رخ سان گڏ مشهور بالي ووڊ فلم قرباني جي گاني ليليٰ او لييٰ کي ڀيٽا پيش ڪندي، جنهن ۾ سني ليون ڊانس ڪندي نظر ايندي، ذريعن مطابق رئيس ۾ ليليٰ او ليٰ کي شامل ڪرڻ بابت فلمسازن شاهه رخ خان سان به صلاح ڪئي آهي ۽ ليليٰ او ليليِٰ لاءِ سني ليون جي چونڊ به شاهه رخ خان جي چوڻ تي ڪئي وئي، ڀارتي ميڊِيا مطابق ڄاڻايل گاني لاءِ ممبئي ۾ هڪ سيٽ به ٺاهيو ويو آهي، جتي ان گاني جي ريهرسل زورن تي آهي، ذريعن مطابق سيني ليون ايندڙ مهيني رئيس لاءِ پنهنجا منظر فلمبند ڪرائيندي ۽ اهو شيڊول ٻن ڏينهن  جو هوندو.001

 

ڳائڻ اسان جي ڪٽنب جي رت ۾ شامل آهي: پرينيتي چوپڙا

ممبئي (شوبز نيوز)  بالي ووڊ اداڪارا پرينيتي چوپڙا چيو آهي ته ڳائڻ سندن ڪٽنب جي رت ۾ شامل آهي، انڊين ايڪسپريس جي رپورٽ مطابق پرينيتي چوپڙا هن وقت پنهنجي ايندڙ فلم ميري پياري بندو جي شوٽنگ ۾ رڌل آهي، جنهن ۾ هوءَ هڪ ڳائڻيءَ جو ڪردار ڪري رهي آهي،ممبئي ۾ هڪ ايوارڊ شو جي تقريب دوران ميڊيا سان ڳالهائيندي سندس چوڻ هو ته سندس ڪٽنب ايندڙ فلم ۾ سندس ڳائڻ جي حوالي سان تمام گهڻي جوش ۾ آهي، واضح هجي ته پرينيتي جي سئوٽ پريانڪا چوپڙا به بالي ووڊ ۾ ڪامياب اداڪاره سان گڏ ڪامياب ڳائڻي پڻ بڻجي چڪي آهي، پرينيتي جو چوڻ هو ته منهنجي ڪٽنب ۾ سڀ تمام گهڻو خوش آهن ته اسان ڳائي به سگهون ٿيون، مونکي لڳي ٿو ته ڳائڻ اسان جي رت ۾ شامل آهي،ان سوال ته ڇا هوءَ به پريانڪا جيان پنهنجو ميوزڪ البم آڻيندي؟ هن چيو ته هوءِ في الحال فلمن ۾ ئي ڳائيندي ۽ هن ڻ حوالي سان اڳتي لاءِ ڪجه به ناهي سوچيو.001

 

ٽي ٽوئنٽي ورلڊ ڪپ ۾ پاڪستان جو اڄ نيوزيلينڊ سان ٽڪر،عماد وسيم ۽ خالد لطيف کي کيڏائڻ جو امڪان

موهالي (اسپور ٽس نيوز) آءِ سي سي ورلڊ ٽي 20 ۾ پاڪستان کي پنهنجي ٽئين گروپ ميچ ۾ اڄ  اڱاري تي نيوزيلينڊ جي چيلينج  کي منهن ڏيڻو پوندو، جنهن  لاءِ قومي ٽيم ۾ ٻه تبديليون ڪرڻ جو امڪان ڏيکاريو پيو وڃي،اها ميچ مصنوعي روشنين ۾ پنجاب ڪرڪيٽ ايسوسيئيشن اسٽيڊيم موهالي ۾ کيڏي ويندي ۽ پاڪستاني وقت مطابق شام 7 وڳي شروع ٿيندي، ڀارت هٿان مات کانپوءِ گرين شرٽس کي سيمي فائينل جي ڊوڙ ۾ رهڻ لاءِ اها ميچ کٽڻ تمام ضروري آهي، پاڪستان ايونٽ ۾ اڪيلي ميچ بنگلاديش  خلاف کٽي آهي، جڏهن ته نيوزيلينڊ جي ٽيم پنهنجون شروعاتي ٻئي  ميچون کٽي گروپ ۾ ٽاپ پوزيشن تي آهي، بليڪ ڪيپس پهرين ميچ ۾ ڀارت ۽ ٻئي ۾ آسٽريليا کي مات ڏني. پاڪستاني ٽيم پنهنجي چوٿين ۽ آخري گروپ ميچ 25 مارچ تي آسٽريليا خلاف موهالي ۾ کيڏندي،سڀاڻڪي ميچ لاءِ قومي ڪرڪيٽ ٽيم ۾ ٻح تبديليون ڪرڻ جو امڪان آهي، ذريعن مطابق اوپنر شرجيل خان جي جاءِ تي خالد لطيف ۽ وهاب رياض جي جاءِ تي عماد پسيم کي ٽيم ۾ شامل ڪرڻ جو امڪان آهي.001

 

قومي ٽيم کي ڀارت هٿان مات ملڻ کانپوءِ پي سي بي نئين ڪوچ جي ڳولا شروع ڪري ڇڏي

ڪولڪتا (اسپورٽس نيوز)  ٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ ورلڊ ڪپ ۾ قومي ٽيم کي ڀارت هٿان مات ملڻ کانپوءِ پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ نئين ڪوچ جي ڳولا شروع ڪري ڇڏي آهي، ذريعن مطابق پي سي بي چيئرمين شهريار خان ڪولڪتا ۾ ايگزيڪيوٽو ڪميٽي جي چيئرمين نجم سيٺي سان ملاقات ڪئي، جنهن دوران قومي ٽيم لاءِ نئين ڪوچ جي مقرري تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي وئي، ذريعن مطابق ملاقات ۾ قومي ٽيم جو اڳوڻو ڪپتان وسيم اڪرم به موجود هو، واضح هجي ته شهريار خان گذريل ڏينهن پنهنجي بيان ۾ چيو هو ته شاهد آفريدي ٽي ثوئنٽي ورلڊ کانپوءِ ڪپتان نه رهدنو، جڏهن ته هيڊ ڪوچ وقار يونس جي مستقبل جو فيصلو به ٽي ٽوئنٽي ورلڊ ڪپ کانپوءِ ڪيو ويندو پر هاڻ لڳي ٿو ته پي سي بي پنهنجو فيصلو مٽائي نئين ڪوچ جي ڳولا شروع ڪري ڇڏي آهي.001

 

سنڌ جي رت ۾ رچي ويل ڪجهه مثالي ڪردار: تصوير سنديلو

عوامي آواز ۾ عباس جلباڻي کانپوءِ فهميده حسين جو مضمون انهن ماڻهن تي شايع ٿيو جن سنڌ کي پنهنجي ڌرتي ۽ سنڌي ٻولي کي پنهنجي ٻولي طور هنئين سان هنڊايو ۽ ساهه ۾ سانڍايو آهي. اهي ماڻهو جن جا ابا، ڏاڏا يا وڏا ٻاهران آيا ۽ هتي اچي سنڌ کي پنهنجو ڪيو ۽ پنهنجي پونئيرن کي سنڌي سيکاري، پڙهائي ۽ مثالي سنڌي ٿي رهڻ لڳا آهن. انهن ٻاهران آيل غير سنڌين جا ڪجهه اهڙا مثال موجود آهن جيڪي هڪ مثالي سنڌي جو درجو رکن ٿا.

ورهاڱي کانپوءِ 1948ع ۾ هندستان جي رياست پٽيالا مان آيل ڪجهه مهاجر خاندانن کي اسان جي ڳوٺ حڪيم سنديلو ۾ هندن جي لڏپلاڻ کانپوءِ سندن خالي پيل گهر حوالي ڪيا ويا.

ملان دوست محمد ڪمبوهه ته مون به ڏٺو هو پر ان جي وڏي پٽ حاجي محمد صديق پوءِ محنت ۽ خدمت ۾ وڏو نالو ڪمايو، حاجي صديق جي اولاد جنهن اسان جي ڳوٺ ۾ جنم ورتو تن جي سنڌي ٻولي ۽ لهجو ٺيٺ سنڌي ٿي ويو. هو 68 سالن کان اسان جي ڳوٺ ۾ ئي آباد آهن پر روزگار ۽ ڪاروبار سانگي شهرن ۾ رهن ٿا. هو عيد براد توڙي مرڻي پرڻي ڳوٺ ايندا رهن ٿا. حاجي محمد صديق ۽ سندس پونئيرن ڳوٺ کي ايئن پنهنجايو آهي جيئن ڳوٺ قائم ٿيڻ کان رهندڙ سنديلن. حاجي محمد صديق آيو ته پنهنجي والد سان هندستان مان هو پر هن ڳوٺ توڙي ڳوٺ جي ماڻهن جون ايتريون مددون ڪيون جو سندس ڪردار هن ڳوٺ واسين تي غالب ٿيندو ويو. ڳوٺ ڏي ايندڙ رستا ٺهرائڻ ۽ انهن تي مٽيون وجهرائڻ سندس مشغلو هو. هو ٻئي جي ڪم اچڻ وارو ماڻهو هو. هن جي هڏ ڏوکي هجڻ واري طبيعت مونکي ڏاڍي وڻندي هئي. هو سڌو ۽ کرو ماڻهو هو، جي ڪنهن کي گهٽ وڌ به ڳالهائي وجهندو هو ته ڪير مٿس چڙ نه کائيندو هو. هن مضمون جي لکڻ جو مقصد عباس جلباڻي ۽ فهميده حسين جي ڳالهين کي اڳتي وڌائڻ آهي ته غير سنڌين سنڌي بڻجي ڪهڙا ڪهڙا ڪم سرانجام ڏنا آهن. پر مان ته اهو چوندس ته جيڪي ڪم هندستان مان آيل حاجي محمد صديق اسان جي ڳوٺ ۾ ڪيا سي اتان جا اصلوڪا ماڻهو به نه ڪري سگهيا. منهنجي پنجون نمبر ڀاءُ سجاد سنديلو جيڪو هاڻي نواب شاهه يونيورسٽي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر آهي، تنهن هاير ايجوڪيشن ڪميشن جي اسڪالر شپ پاس ڪئي، کيس نيڌر لينڊ ۾ ميٿ ميٽڪس ۾ پي ايڇ ڊي ڪرڻ لاءِ وڃڻو هو پر قانوني گهرجن موجب کيس 65 لکن جو باند ڏيڻو هو. منهنجو والد قربان سنديلو حاجي صديق ڪمبوهه وٽ ويو ته حاجي صديق پنهنجي زمين گروي رکڻ لاءِ دل کولي ها ڪئي. جڏهن جڊيشل مئجسٽريٽ ڏوڪري وٽ حاجي صديق جي زمين 65 لکن عيوض گروي ٿيڻ جي لک پڙهه ٿي وئي ته بابا ان سيٽلر سنڌي سان ڀوڳُ ڪندي چيو ته حاجي جي منهنجو پٽ واپس نه آيو ته تنهنجي ٻني ته وئي. جنهن تي حاجي صديق ٽهڪ ڏيندي چيو ته قربان مون ٻني توکي ڏني آ هاڻي تنهنجو پٽ واپس اچي يا نه… هي هڪ سيٽلر سنڌي جي سخاوت هئي جنهن جي آڌار هڪ اهل سنڌي شاگرد يورپ مان ڊاڪٽريءَ جي ڊگري وٺي موٽيو. پر ان جي برعڪس اهي اصلوڪا سنڌي به آهن جن جي اندر مان ساڙ، حسد ۽ اڻ سهپ اڃا تائين نه نڪتي آهي.

2008ع ۾ مون وٽ ڊي پي او لاڙڪاڻو سلطان خواجا اچڻو هو پر ان کي ويهارڻ لاءِ ڳوٺ جي اصلوڪي سنڌي پنهنجي اوطاق ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو. سيٽلر ۽ اصل سنڌي جي ان رويي مان توهان چڱي ريت اندازو لڳائي سگهو ٿا. هڪ ڀيري ڳوٺ جو ٽرانسفارمر سڙي ويو. نئين ٽرانسفارمر لاءِ چندو گڏ ڪرڻ باوجود پئسا کٽي پيا هئا، مان حاجي صديق جي گهر ويس ۽ کيس ٻڌايو ته باقي 13 هزار کٽن ٿا تون ڏي ته پوءِ چندو ڪري توکي واپس ڪندس، حاجي صديق 13 هزار ته ڏنا پر چيائين ڳوٺ وارا پئسا ڪونه ڏيندئي جو منهنجو قرض لاهي سگهين ۽ پوءِ ٿيو ته ايئن ئي ته ٽرانسفارمر لڳڻ کانپوءِ ڪنهن به پئسا ڪونه ڏنا ۽ حاجي صديق ڪڏهن به مونکان پئسا ڪونه گهريا. ننڍا هياسين ته هڪ ڀيري منهنجو ڏاڏو ڏاڍو پريشان هو، زرعي بئنڪ کان ڀاڻ جي مد ۾ پئسا ورتل هئا جيڪي مقرر تاريخ تي واپس نه ٿيڻ تي ڏنڊ پوڻو هو. مقرر تاريخ به ويجهي هئي، پر حاجي محمد صديق 14 هزار اوڌر ڏئي ڏنڊ کان بچايو. حاجي صديق جو خاندان جڏهن ڳوٺ آيو ته رڳو کيس گهر ئي مليو هو رهڻ لاءِ، پر پوءِ هن جفاڪش ماڻهو محنت ڪري 280 جريبن تائين زمين وڌائي، زيتونن جا باغ لڳايا، ڳوٺ جي ماڻهن لاءِ هارپي سان گڏ باغن ۾ روزگار جا موقعا پيدا ٿيا. هن زمينن مان وڌيڪ اپت وٺڻ جا نوان طريقا متعارف ڪرايا، ماڻهن کان سندس ڪڻڪ ۽ سارين جا ڀلا فصل ڏسي رڙ نڪري ويندي هئي ته صديق جو فصل ته ڏسو. حاجي صديق ساڳئي زمين ۾ سال ۾ 4 فصل پوکڻ جو ڪامياب تجربو ڪيو.  يعني سارين لهڻ کانپوءِ گوگڙو، پيز ۽ سورج مکي جا فصل. هن کي زراعت جي ڊگري ته نه هئي پر زراعت کاتي وارا آفيسر اڄ به اسان جي ڳوٺ اچي ڳوٺ ۾ سندس فصل ڏسندا آهن. ٿيندڙ ڀلن فصلن پٺيان وڌيڪ هر ڏيڻ، وقت تي پوکي ڪرڻ ۽ ججهي مقدار ۾ ڀاڻ ۽ دوائون ڏيڻ وارو حاجي صديق وارو فارمولو آهي. جيڪو هاري استعمال ڪندا اچن ٿا. حاجي صديق جي پيڙهي ۾ سول جج ذوالفقار ڪمبوهه به پنهنجي پيءُ وانگر ڳوٺ وارن جي وس آهر مدد ڪندو رهي ٿو. ڳوٺ جي ديدار شيخ ۽ شمن شيخ جن کي اجها نه هئا تن کي سرون، سريو ۽ سيمنٽ پنهنجي پئسن سان وٺي ڏئي پنهنجي پيءُ واري ٻين جي ڪم اچڻ واري جذبي جو ورجاءُ ڪيو آهي. نوان آيل سنڌي پنهنجي ڪردار، محنت خدمت ۽ ملڪيت ۾ ڳوٺ جي پراڻن سنڌين کان 68 ورهين ۾ ايترو ته اڳتي نڪري ويا آهن جو اويل سويل، اوکي سوکي ۾ ماڻهو مدد لاءِ هنن ڏي واجهائيندا ۽ هٿ وڌائيندا آهن. ذوالفقار ڪمبوهه ڳوٺ جي سنديلن حافظ بچل، فخرالدين ۽ هدايت کي سرڪاري نوڪريون به وٺي ڏنيون آهن. جيتوڻيڪ حاجي صديق کي ڌاڙيلن ٻه ڀيرا ۽ سندس پٽ محمد رفيق کي هڪ ڀيرو اغوا ڪيو، سندن ملڪيتن تي قبضي جي ڪوشش ڪئي وئي پر هنن پنهنجو ڳوٺ نه ڇڏيو آهي ۽ ڳوٺ جي ڪم اچي رهيا آهن.

ساڳئي ئي ڳوٺ جو ٻيو سيٽلر حافظ محمد بخش ڪمبوهه آهي جيڪو 30 ورهيه اڳ لڏي اچي ڪراچي آباد ٿيو. مونکي ذوالفقار ڪمبوهه ٻڌايو ته حافظ جي پٽ اياز ڪمبوهه ڪراچي يونيورسٽي ۾ سنڌي شاگردن جي داخلا لاءِ بند پيل در کولرائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هو سنڌي شاگرد سٿ جو صدر به رهيو ۽ سنڌي شاگردن جي مفاد لاءِ جھدوجهد هلائي. جنهن جي نتيجي ۾ ڪراچي يونيورسٽي ۾ اڍائي سئو سنڌي شاگردن جي داخلا جا در کليا آهن.

هاڻي اوهان پراڻي ۽ نئين سنڌي بابت پاڻ اندازو لڳايو ۽ فيصلو ڪريو. هي نوان آيل سنڌي پراڻن سنڌين لاءِ ڪيڏا ڪارآمد ۽ ڪم وارا آهن. هو جيڪي ڪنهن به لساني تنظيم جو حصو نه بڻيا آهن جيڪي سنڌي ڳالهائن ٿا ۽ سنڌ کي پنهنجو ديس سمجهن ٿا، اسان کي اهڙن ماڻهن ڏانهن پنهنجا رويا ۽ رجحان تبديل ڪرڻا پوندا. نئين سر سوچڻو پوندو ۽ سمجهڻو پوندو ته ڪير هن ڌرتي ۽ قوم جي فائدي ۽ ڪير نقصان لاءِ ڪم ڪري رهيو آهي، نقصان ڏيندڙن ۾ اسان جا پنهنجا به شامل رهيا آهن، جن لاءِ ابراهيم منشي چيو آهي ته:

مون پڪ سڃاتا پنهنجا ها، ڌارين سان گڏ ڌاڙي ۾

عوامي آواز جي ٿورن سان…

 

مدي خارج رسمون ۽ تباهه ٿيندڙ زندگيون: علي وقاص سنديلو

قديم دور کان وٺي مرد، عورت کي قرباني ۽ مفاد طور استعمال ڪندو رهيو آهي، هڪ پاسي اڄ جي ترقي يافته ملڪن ۾ عورتن کي آزادي مليل آهي، عورتن کي سماجي آزادي کيس مڃتا، پيار جو احساس ڏيارڻ سان گڏ سندن معاشي، سياسي، سماجي مسئلن جي حل لاءِ رٿائون جوڙيون وينديون آهن، عورتن جي تحفظ لاءِ قانون جوڙيا ويندا آهن، سماج ۾ عورتن جي عزت، برابري، تحفظ ۽ سماجي سجاڳيءَ لاءَ جاڳرتا پيدا ڪئي ويندي آهي، عورتون پنهنجي مرضي مطابق زندگي گذارڻ جون حقدار آهن، پنهنجي خاندان جي اهم فيصلن ۾ عورتن جي راءِ کي به شامل ڪيو وڃي ٿو، عورتن جي راءِ کي اهميت ڏني وڃي ٿي ، اسلام توڙي عالمي قانون عورتن کي برابري جا حق ڏنا آهن ته ٻئي پاسي پاڪستان جي معاشري ۾ عورت جي مرضي جي ڪابه گنجائش ناهي، عورت جي خودمختياري کي ڪابه حيثيت نٿي مڃي وڃي.

سنڌ جي عورت کي صدين کان شعوري طور غلام بڻايو ويو آهي، عورتن کي مدي خارج رسمن جي ور چاڙهيو ويو آهي، اڄ جي ترقي يافته دور ۾ سنڌي عورتون پٺ تي پيل نظر اچي رهيون آهن، عورتون پراڻين ريتن رسمن ۽ پابندين مان آزاد نه ٿي سگهيون آهن، اسان جي سنڌي سماج ۾ سنڌي عورتن لاءِ ڪهڙي تبديلي آئي آهي ؟؟ سنڌ ۾عورتن جي پڙهڻ جي شرح 25 سيڪڙو آهي ۽ 75 سيڪڙو عورتون پڙهڻ کان محروم آهن. 25 سيڪڙو پڙهيل عورتن کي به اها آزادي ناهي ته هو پنهنجي مرضي جي تعليم ۽ هنر جي چونڊ ڪري سگهن يا پنهنجي وڏن پاران مڙهيل فيصلن خلاف ڳالهائي سگهن،  اسان جي سڀني شعبن تعليم، صحت، ثقافت، ڪاروبار جو 100 سيڪڙو ئي مردن جي هٿن ۾ آهي،  سٺي زندگي گذارڻ لاءِ، ٻارن کي تعليم جي زيور سان ليس ڪرڻ ۽ ان جي بهترين تربيت سان گڏ گهر جي معاشي مسئلن جي حل لاءِ انتهائي ضروري آهي ته ڇوڪرين جي تعليم تي توجهه ڏني وڃي، جيڪڏهن عورت پڙهيل لکيل با شعور هوندي ته هو پنهنجي ايندڙ نسل جي پالنا بهتر نموني ڪري سگهندي ۽ معاشري کي بهتر انسان ڏئي سگهندي پر هتي ائين ٿيندو آهي ته ڇوڪرين کي پڙهائڻ بجاءِ کين گهريلو ڪمن ڪارن ۽ پوءِ گهٽ عمر ۾ ئي شادي جي ٻنڌڻ ۾ ٻڌو ويندو آهي جنهن بعد ڇوڪري جي سموري زندگي عذاب ۾ تبديل ٿي ويندي آهي. گهٽ عمر جي شادي ڇوڪرين کان ان جا سمورا حق، رانديون، صحت، تعليم، محفوظ زندگي ۽ پنهنجي مرضي سان جيئڻ جو حق کسي ٿي ان جي صحت برباد ٿي وڃي ٿي ۽ اهو سڀ رڳو غلط روايتن جي ڪري ٿي رهيو آهي، افسوس جي ڳالهه اها آهي ته ڌيئرن سان ظلم ۽ ستم ۾ سندن والدين برابر جا شريڪ هوندا آهن جو ڌيئرن جي نه ٻڌندي سندس زندگي جا اهم فيصلا اهي پاڻ ڪندا رهندا آهن ۽ ڌيءُ کي ذهني ۽ جسماني تشدد ذريعي خاموش رکيو وڃي ٿو، ڌيئرن کي پئسن عيوض ڪنهن  به پوڙهي کي وڪرو ڪري ڇڏين ٿا، پئسا وٺي ڪنهن به موالي کي وڪرو ڪري ڇڏين ٿا، ٻنيءَ جو سودو ڪري به عورتن کي وڪرو ڪيو وڃي ٿو، پيءُ يا پٽن جي ڏوهن جو ڪفارو به عورت ادا ڪري ٿي.

اڄ به عورت جو سماجي قتل ٿئي ٿو، عورت کي قيدين جيان چار ديواري جي اندر رکيو وڃي ٿو، عورت جي ڪنهن به قسم جي فيصلي تي توجهه نٿي ڏني وڃي، ان جي شادي ان جي مرضي مطابق نه ڪرائي ان جي راءِ نٿي ورتي وڃي ۽ سندس خواهشن ۽ خوابن کي جيئري ئي دفن ڪيو وڃي ٿو، سندس صلاحيتون ٻاهر اچڻ کان پهريان ئي ختم ٿي وڃن ٿيون ۽ قابليت کي نظرانداز ڪيو وڃي ٿو، مٿن جسماني توڙي ذهني تشدد ڪيو وڃي ٿو، انهن جي زندگين جا فيصلا اهي پاڻ نه پر انهن جا مرد ڪن ٿا، سندن مستقبل ڪاري اونداهه طرف ڌڪيو وڃي ٿو، پٽن جي خوشي ڏسندي ڌيءُ کي مٽاسٽا ۾ ڏنو وڃي ٿو، ڀوتارن، وڏيرن، پيرن ۽ ملن جا فيصلا عورت تي مڙهيا وڃن ٿا، سندس خوابن کي ڪچليو وڃي ٿو، مٽاسٽا جهڙين مدي خارج رسمن سبب عورتن جي زندگين سان رانديڪن جيان کيڏيو وڃي ٿو، جيڪڏهن عورت دانهن ڪري ته ڪهاڙيون کڄي وڃن ٿيون ۽ جيڪڏهن دانهن نه ڪري ته سندس زندگي هڪ قيد مان نڪري ٻي قيد ۾ داخل ٿي وڃي ٿي ۽ سندس آواز هميشه لاءِ ٻيهر دٻجي وڃي ٿو ۽ هڪ ٻئي ظلم جو سلسلو جو شروع ٿي وڃي ٿو. سنڌي عورت مٿان مرد جي غلاميءَ جي ڪاري رات جو قهر اڃا تائين جيئن جو تيئن جاري آهي.

دوزخ جي دونهين ۾ ساهه پنندڙ سنڌي عورت ڄمڻ کان وٺي پنهنجي چاهتن جي قرباني ڏيندي رهي ٿي، جيتوڻيڪ اسلام عورت کي اعليٰ درجو ڏنو آهي، اسلام ۽ عالمي قانون موجب به عورت مرد برابر آهي، تنهن باوجود سنڌ جي عورتن جي دل، دماغ، جذبن، احساسن، خواهشن سميت صلاحيتن تي به ڄمڻ کان وٺي مرڻ تائين مردن جي حڪمراني رهي ٿي. عورتن کي مدي خارج رسمن جي ور چاڙهڻ بند ڪيو وڃي، تعليم ذريعي بهتر معاشرو جڙي سگهي ٿو، عورت کي تعليم جي آزادي ڏيارڻ لاءِ عورتن جي حقن لاءِ ڪم ڪندڙ تنظيمن کي پوري طرح فعال بنائڻ جي ضرورت آهي، عورتن کي پنهنجي حقن بابت آگاهي لاءِ عورتن جي تعليم انتهائي ضروري آهي ۽ تعليم يافته عورتن کي اڳتي اچڻ جي ضرورت آهي،  قوم جي ترقي جو راز تعليم آهي، معاشري جي هر مرد کي گهرجي ته هو پنهنجي نياڻين کي تعليم ڏياري سندن ضرورتون پوريون ڪري، انهن سان برابري جو سلوڪ ڪري، کين پنهنجي زندگي جا اهم فيصلا ڪرڻ جي اجازت ڏني وڃي، عورتن کي سندن قابليت ۽ ۽ صلاحيتن کي ظاهر ڪرڻ جو موقعو ڏنو وڃي، عورتن جي حقن جي لتاڙ بند ڪئي وڃي، حڪومت کي گهرجي ته عورتن جي حقن جي خلاف ورزي ڪندڙن خلاف قانونن تي عملدرآمد ڪرائي جيئن عورتن کي جيئڻ جو حق ملي سگهي.

sandiloav@gmail.com

 

 

 

فضيلا جي بازيابي لاءَ ڪيتريون فضيلائون يتيم ٿينديون….؟

ٺل جي فضيلا سرڪي لاءِ شڪارپور پوليس پاران گهوٽڪي جي آفتاب ڪالوني ۾پوليس مقابلو اڃا تائين شڪي بڻيل آهي ۽ مختلف سوال برقرار آهن ته جيڪڏهن فضيلا سرڪي بابت اطلاع تصديق جوڳا نه هئا ته آپريشن ڇو ڪيو ويو، جنهن ۾ معصوم ٻارڙي سميت 3 ماڻهو مارجي ويا ۽ ٽن پوليس اهلڪارن سميت 4 ڄڻا زخمي ٿيا، هوڏانهن آپريشن ۾ فضيلا جي نه ملڻ، اهلڪارن جي زخمي ۽ ٻارڙي جي مارجڻ واري ظاهري ناڪامي بعد پوليس جي حيرت جو مثال ڏسو ته ايس ايس پي گهوٽڪي ثاقب سلطان ۽ ايس ايس پي ناصر آفتاب گذريل رات ساڍي 11وڳي پوليس مقابلي ۾ مارجي ويل معصوم ٻارڙي شاهزيب چنا جي گهر پهتا، جتي واقعي تي افسوس جو اظهار ڪندي وارثن مان ڪنهن هڪ نوجوان کي نوڪري ڏيڻ جو اعلان ڪيو،

شاهزيب جي والد امير بخش چنا ٻنهي ايس ايس پيز کي روئيندي دانهن ڏني ته منهنجو پٽ گولي لڳڻ بعد وچ رستي تي تڙپندو رهيو، پر ڪنهن به اهلڪار کيس کڻي اسپتال نه پهچايو، ايس ايس پي شڪارپور امير بخش چنا کي خاطري ڪرائي ته اهلڪارن کان ٿيل ان ڪوتاهي جي انڪوائري ڪرائي ويندي، ايس ايس پي گهوٽڪي  کيس پنهنجي آفيس اچن جو چيو ۽ مدد جي خاطري ڪرائي،

پوليس جي مقابلي ۾ مارجي ويل عبدالحق عرف هڪڙو لولائي ۽ سانوڻ لولائي جا وارث به سراپا احتجاج آهن، گذريل رات لولائي برادري جي عورتن ۽ مردن پاران خان ڳوٺ وٽ باءِ پاس تي 5 ڪلاڪن تائين ڌرڻو هڻي روڊ بلاڪ ڪيو ويو هو، جنهن بعد اي ايس پي عمران کوکر پهچي خاطري ڪرائي هئي ته صبح تائين گرفتار ڪيل ماڻهو نه رڳو آزاد ڪرايا ويندا، پر ٻن ڄڻن جي مارجڻ ۾ ملوث ماڻهن خلاف ايف آءِ آر داخل ڪئي ويندي، اي ايس پي جي خاطرين تي عمل نه ٿيڻ بعد ڳوٺ حاجي سچل لولائي جي رهواسي عورتن ۽ مردن پاران حاجي سچل، عبدالرحيم، سانول، غلام حسين، شهزادو ۽ سونو لولائي جي اڳواڻي ۾ احتجاجي مظاهرو ڪيو ويو، جنهن ۾ مارجي ويل سانوڻ لولائي جي 6 ورهين جي پٽ عبدالرزاق ۽ 4 ورهين جي ساجد لولائي به شرڪت ڪئي،

سنڌ پوليس جي تاريخ به حيرت جوڳي آهي، دل چوين ته معاملي کي منٽن ۾ حل ڪن جي موڊ نه هجين ته ڀلي ورنهن گذري وڃن ڪيس کي هٿ ناهي لائڻو، اهڙي طرف معصوم نينگري فضيلا سرڪي جو مثال سڀني جي اڳيان آهن جنهن کي ورنهن گذري ويا پر پوليس نياڻي کي ڳولي نه سگهي آهي، بس رڳو سياستدانن ۽ وڏيرن جي چئوگرد ڦيراٽين ۾ پوري هجي ٿي، فضيلا سرڪي جي بازيابي تائين ڪيتريون فضيلائون يتيم ٿينديون اهو ته الله ڄاڻي،، باقي جي ڪڏهن ڪو قدرتي معجزو ٿي پوي ته ٻئي ڳالهه آهي باقي فضيلا سرڪي جي بازيابي هاڻي خواب بڻجي وئي آهي جيڪا پوليس جي ناڪامين جي تاريخ ۾ هڪ باب لکي ويندي.

 

ملڪ جي تبديل ٿيندڙ سياسي اٿل پٿل : صاحب خان ڀٽي

هڪ دفعو ٻيهر پرويز مشرف جو چرچو ملڪ اندر وڏي زور شور سان ٿي رهيو آهي، ڪجهه پارٽيون ته پرويز مشرف جي پرڏيهه وڃڻ خلاف احتجاج ڪري رهيون آهن. ڪجهه ساڃاهه وند ته پرويز مشرف جي پرڏيهه وڃڻ جو الزام وفاقي حڪومت تي لڳائي رهيا آهن. جن جو چوڻ آهي ته پرويز مشرف وفاق جي آشيرواد سان دبئي ويو آهي. جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته هي اهو ئي پرويز مشرف آهي، جنهن وزيراعظم ميان محمد نوازشريف جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪيو هو ۽کيس جيل ۾ وڌو هو، ته پوءِ اهو ڪهڙي طرح ان شخص کي اجازت ڏئي سگهي پيو، جنهن مٿان غداري سميت ٻيا ڪيس هلندا هجن. پرويز مشرف ته عدالت کان بيماري جو بهانو ڪري پرڏيهه هليو ويو پر سياسي تنظيمن ۾ هڪ دفعو ٻيهر ان معاملي تي ويڇا وڌندي نظر اچي رهيا آهن. نواز ليگ جا اڳواڻ پرويز مشرف جي پرڏيهه وڃڻ واري معاملي تي ميڊيا سان ڳالهائندي به پريشان نظر اچي رهيا آهن، جنهن مان لڳي پيو ته ان معاملي سندن مٿان ڪيترو پريشر وڌو آهي. اڳوڻو صدر آصف علي زرداري به ملڪ کان علاج لاءِ ٻاهر آهي ته ٻي طرف وري پيپلزپارٽي جا ڪجهه اڳواڻ به پرڏيهه ويل آهن. اڳوڻي صدر آصف علي زرداري جو ويجهو ساٿي نثار مورائي ته گرفتار ٿيل آهي. جنهن تي پڻ ڪيترائي الزام لڳايا پيا وڃن. ڊاڪٽر عاصم وارو معاملو اڃان ختم ئي نه ٿيو هو ته مٿان وري نثار مورائي ۽ عزير بلوچ جي گرفتاري به سامهون آئي، جن وڏا انڪشاف به ڪيا آهن، جيڪي اڳتي هلي پيپلزپارٽي لاءِ مشڪلاتون کڙيون ڪندا. پيپلزپارٽي جي چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري ته مشرف جي پرڏيهه وڃڻ خلاف ملڪ ۾ احتجاجي مظاهرن جو اعلان ڪيو ۽ لاهور ۾ احتجاج به رڪارڊ ڪرايو ويو. پيپلزپارٽي وارن جنهن ڏينهن کان احتجاج ڪيو آهي تنهن ڏينهن کانئن تمام گهڻا سوال ڪيا پيا وڃن، جن جو جواب ڏيڻ سندن لاءِ وڏو چيلينج بڻجي ويو آهي. وفاقي گهرو وزير چوڌري نثار به اڳوڻي صدر آصف علي زرداري جي گاڊ آف آنر بابت بيان ڏنو ويو. پر افسوس جي ڳالهه آهي ته پرويز مشرف کي پرڏيهه تمام گهڻو وقت گذري چڪو آهي پر اڳوڻي صدر آصف علي زرداري جو هن وقت تائين ڪو به بيان ناهي اچي سگهيو، صرف بلاول طرفان بيان جاري ڪيا پيا وڃن.

مارچ مهيني جون جيڪي ڪيتريون ئي اڳڪٿيون ڪيون ويون ، جن مان اهو اندازو لڳايو ويو هو ته شايد انهن جو اشارو جمهوريت جي ريل کي پٽڙي تان لاهڻ ڏانهن هجي. پر اڃا اهو نظر نه پيو اچي، پر شايد اڳتي هلي اهڙيون پيدا ٿي وڃن، جنهن بابت چوڻ وقت کان اڳ هوندو. پر ماضي ۾ وزيراعظم نوازشريف جي اهڙي حالت ٿي وئي هو جو هو عمران خان جي ڌرڻي کان به گهٻرائجي ويو هو ۽ پريشان نظر اچي رهيو هو، تنهن وقت به پيپلزپارٽي طرفان اها خاطري ڪرائي وئي ته ڪجهه به ٿي پئي هو جمهوريت کي ڊي ريل ٿيڻ نه ڏيندا. پيپلزپارٽي طرفان اهو بيان به ڏنو ويو هو ته هو نواز ليگ جي حڪومت نه پر جمهوريت کي بچائي رهيا آهن. ڪجهه عرصي کان پو ءِ عمران خان جو ڌرڻو شادي تي وڃي ختم ٿيو ۽ اها شادي به گهڻو دير تائين قائم نه رهي سگهي ۽ عمران خان اڀرندڙ پارٽي کي به ٿوري بريڪ لڳي وئي جيڪا هن وقت تائين لڳل آهي. عمران خان جي اها ڪوشش آهي ته هڪ دفعو ٻيهر وري پارٽي کي اڀارڻ لاءِ قدم کڻي پر شايد اهو هاڻ ممڪن نه ٿي سگهي.

ملڪ ۾ ڪهڙي مانڌاڻ هلي رهي آهي، جنهن بابت هن وقت صرف تجزيو ئي ڪري سگهجي ٿو، ڇاڪاڻ ته هن وقت سڄي قوم ڪرڪيٽ جي ڌن ۾ گم آهي، هر طرف ڪرڪيٽ جو ذڪر آهي، پرويز مشرف جو معاملو هجي يا وري ايم ڪيو ايم ۾ پيدا ٿيل ڏڦيڙ، عوام جو سمورو ڌيان ڪرڪيٽ تي آهي. هر هڪ جي وات مان اهو ٻڌڻ ۾ پيو اچي ته ڌوني ڪئين کيڏندو، ٽي ٽوئينٽي ورلڊ ڪپ ڪير کٽندو، بس هر طرف ڪرڪيٽ جا مداح نظر اچي رهيا آهن، ڪنهن کي به ملڪي سياست ۾ ٿيل تبديلين بابت ڪو به فڪر ناهي. ڇو ته گذريل ڪيتري عرصي کان بدامني جي ور چڙهيل هئي جنهن هاڻ وڃي سک جو ساهه کنيو آهي. ڪرڪيٽ راند ۾ گم ٿي ويل عوام کي شايد تڏهن ملڪي سياست ڏانهن ڌيان ٿيندو،جڏهن ٽي ٽوئنٽي ورلڊ ڪپ پڄاڻي تي پهچندو ۽ تڏهن ئي ملڪ ۾ ايتري تبديلي اچي چڪي هوندي جنهن بابت ڪنهن شايد سوچيو ئي نه هوندو. هر ٽي وي چنيل ۽ هر هڪ اخبار صرف پرويز مشرف واري مامري تي ڀري پئي آهي. جنهن ۾ پرويز مشرف جا سمورا ڪرتوت لکيا پيا هئا. سندس غداري ڪيس کان ويندي ٻين ڪيترن ئي ڪيسن بابت به وڏا وڏا آرٽيڪل لکيل هئا. ٻڌڻ ۾ آيو ته پرويز مشرف رات جي اونداهي ۾ جڏهن دبئي وڃي رهيو هو ته کيس چيلهه جي به تڪليف وسري وئي هئي ۽ هن دبئي پهچندي ئي پنهنجي پارٽي جو اجلاس سڏايو هو. جنهن ۾ پارٽي پاليسين سميت مختلف معاملن تي بحث ڪيو ويو. ڀلي کڻي پرويز مشرف پارٽي جا اجلاس گهرائي پر کيس پنهنجي صحت تي به ڌيان ڏيڻ گهرجي.ڪجهه ماڻهن کي اهو اعتراض آهي ته پرويز مشرف عدالتن ۾ اڄ تائين پيش ناهي ٿيو پر هو ملڪ جي مختلف شهرن ڏانهن سفر ڪندو رهندو آهي. شايد انهن ماڻهن کي اها خبر ئي ناهي ته پرويز مشرف ڪيترائي ڀيرا چئي چڪو آهي ته هو ڪنهن کان به ڊڄڻ وارو ناهي، سندس طبيعت خراب آهي جنهن سبب هو صرف عدالت کانسواءِ هر هنڌ وڃي سگهي ٿو. ماڻهن جو اعتراض پنهنجي جڳهه ته پر شابس هجي پرويز مشرف جي وڪيل کي جيڪو عدالتن کي منهن ڏئي ويٺو آهي ۽ ججن کي ايترو ته مطئمن ڪري ڇڏيو اٿس جو هو پرويز مشرف جي پيشي بابت پڇندا ئي ناهن ڀلي کڻي ڪهڙو ڪيس هجي. جن ڪيسن مان پرويز مشرف آجو ٿي چڪو آهي انهن ڪيسن جي ٻڌڻي به شايد ئي پرويز مشرف ويو هجي. يا وري ائين به ٿي سگهي ٿو ته ڊاڪٽرن کيس عدالتن کان وڃڻ کان روڪي هجي ۽ اهو مشورو ڏنو هجي ته ڪجهه به ٿي پئي هو عدالت نه وڃي نه ته سندس حالت اڃا وڌيڪ خراب ٿي ويندي؟ پرويز مشرف جو احتساب ته الائي ٿي يا نه پر هڪ ڳالهه صاف ظاهر آهي ته پيپلزپارٽي جو احتساب سنڌ ۾ نيب چڱي ريت ڪري رهي آهي. اهڙو احتساب نه شايد ئي ڪڏهن ڏٺو يا وري ٻڌو هجي. ڊاڪٽرعاصم سميت آصف علي زرداري جي ويجهن دوستن جي گرفتاري بعد جنهن ريت احتساب ٿي رهيو آهي شايد اهڙو احستاب اسان کي پنجاب ۽ ڪي پي ڪي ڏسڻ وٽان ملي، ڇو ته انهن صوبن ۾ ته سمورا چوڌري ۽ خان صاحب کير سان ڌوتل آهن ۽ انهن ڪک به ڪنهن جو نه کنيو هوندو. نيب ۽ ايف آءِ کي به گهرجي ته پ پ سان گڏ نواز ليگ جي ڪرپٽ وزيرن خلاف پنجاب ۾ ڪارروايون ڪري ته جئين ڪا گلا شڪوا رهجي نه وڃي.

ماضي ۾ اهي چوٻول هئا ته پرويز مشرف ايم ڪيو ايم کي سنڀالڻ وارو آهي، جنهن تي هڪ ٽي وي چينل جي اينڪر پرسن اڳوڻي صدر پرويز مشرف کان انٽرويو به ورتو هو ۽ جنهن ۾ هن مشرف کان سوال ڪيو هو ، جنهن تي مشرف کيس کلي اهو جواب ڏنو هو ته اهي صرف افواهون آهن. ان ڳالهه کي به تمام گهڻو وقت گذري چڪو آهي، هاڻ جڏهن ايم ڪيو ايم ڏڦيڙ پئجي ويو آهي ۽ سينيئر اڳواڻ به پارٽي ڇڏي رهيا آهن، ڪجهه ته ملڪ کان ٻاهر هليا ويا آهن، جن جي ڏيهه اچڻ جا ڪي به آثار نظر نه پيا اچن. پرويز مشرف به ملڪ کان ٻاهر هليو ويو آهي ۽ اهو ٻاهر وڃي ڪهڙي کچڙي ته پچائي اهو وقت ئي ٻڌائندو ، رهي ڳالهه ايم ڪيو ايم جي ته متحده سربراهه تاسيسي ڏهاڙي تي پنهنجو آواز فون تي ڪارڪنن کي ٻڌائي انهن کي تمام گهڻو خوش ڪري ڇڏيو آهي. جنهن بعد ڪارڪنن هڪ دفعو ٻيهر ساهه پئجي رهيو آهي. انيس قائم خاني به پريس ڪانفرنس ۾ چيو آهي ته هو روز پريس ڪانفرنسون ڪندا پر وڪيٽون روز نٿا ڪرائي سگهن. تنهن ڪري وڪيٽون آهستي آهستي ڪرنديون. هڪ طرف فاروق ستار ايم ڪيو ايم جي ڪارڪنن کي اڪيلو سر سنڀالي رهيو آهي ته ٻي طرف وري مصطفيٰ ڪمال به پنهنجا ڪمال ڏيکارڻ کان رڪجي ناهي رهيو، راءِ جا الزام ته ايم ڪيو ايم تي اڳ لڳائي چڪو آهي ۽ جلد سنڌ جي دوري تي به نڪرندو، مشرف جو پرڏيهه وڃڻ ۽ ايم ڪيو ايم ۾ ڏڦيڙ به هڪ سڪي جا 2 پاسا لڳي رهيا آهن، هر هڪ اهو سوچڻ تي مجبور آهي ته ڇا پرويز مشرف ڏيهه اچي پنهنجي پارٽي اي پي ايم ايل کي سنڀاليندو يا وري ڏيهه ۾ رهي ٻين سياستدانن وانگر بيان پيو جاري ڪندو. آرمي چيف جي رٽائمينٽ ۾ اچي ڪجهه مهينا بچيا آهن، شايد ان کان اڳ سمورا مسئلا حل ٿي وڃن، جيڪڏهن مسئلا حل نه به ٿيا ته اهو سوال هر هڪ جي ذهنن تي آهي ته مستقبل ۾ ڇا ٿيندو؟ جنهن بابت شايد ڪنهن کي به خبر نه هجي. آرمي چيف جنرل راحيل شريف اڳ ئي اهو اعلان ڪري چڪو آهي ته هو رٽائرمينٽ جي مدي ۾ واڌ نه ڪرائندو. رهي ڳالهه ايم ڪيو ايم جي ته ان تي به تمام گهڻا بحث ڇڙي ويا آهن. هڪ طرف ايم ڪيو ايم قيادت تي راءِ جو ايجنٽ هجڻ جو الزام آهي ته ٻي طرف وري دهشتگرد تنظيم جو ليبل به لڳائڻ جي ڪوششن ۾ سندس پارٽي جا باغي اڳواڻ رڌل آهن. مصطفيٰ ڪمال ۽ انيس قائم خاني ته دهشتگردي ۾ ملوث ايم ڪيو ايم جي ڪارڪنن جي عام معافي جو به مطالبو ڪري چڪا آهن. ايم ڪيو ايم قيادت به گذريل ڏينهنپنهنجي طاقت جو مظاهرو ڪري چڪي آهي. جنهن مان لڳي پيو ته مصطفيٰ ڪمال کي وڪيٽون ڪرائڻ ۾ اڃا وڌيڪ وقت لڳي سگهي ٿو.

 

 

عوامي طاقت کان محروم عوامي حڪمران!: شفيق شاڪر

پاڪستان ۾ ڊگهي عرصي کان اهو بحث سياسي ورڪرن،سول سوسائٽي،صحافين ۽ وڪيلن جي محفلن  ۽ مجلسن جو مرڪزي موضوع رهندو پيو اچي جتي عام تاثر اهو پاتو ٿو وڃي ته هن ملڪ ۾ ڪڏهن به جمهوري ادارن کي آزاديء سان ڪم ڪرڻ ۽ انهن کي مضبوط ٿيڻ جو موقعو نه ڏنو ويو آهي.انهيء جمهوريت دشمن روين ۽ سياسي حڪومتن جي خلاف ٿيندڙ سازشن لاء ذميدار جي طور“ اسٽيبلشمينٽ ”جو نالو استعمال ٿئي ٿو جنهن مان مراد عام طور تي مليٽري بيوڪريسي ورتي وڃي ٿي توڙي جو سول بيوڪريسي پڻ اسٽيبلشمينٽ جو اهم ۽ وڏوحصو آهي.ان ۾ ته ڪو شڪ ئي ناهي ته پاڪستان ۾ شروع کان وٺي اڄ تائين ڪو حقيقي جمهوري عوامي راڄ  ڪڏهن به قائم نه ٿي سگھيو آهي بلڪه جائزو ورتو وڃي ته هتي رياستي ليول تي سدائين اهڙيون پاليسيون ۽ فيصلا نافذ رهندا پيا اچن جن جو مقصد عوام کي جاهل،ڪمزور۽ غلام بنائي رکڻ ئي رهيو آهي. جنهن جو پهريون بنياد ٻن معيارن وارو تعليمي نظام ۽ ٻيو بنياد هڪ عام ماڻهوء جي حڪومتي يا رياستي اختيار تي پهچ نه هئڻ آهي.

هاڻي جڏهن جمهوريت خلاف اسٽيبلشمينٽ جي ڪيل سازشن ۽ ناڪاري روين جي ڳالھ ڪئي وڃي ٿي ته سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته آمريتن کي ڇڏي سياسي حڪومتن کي جيڪو موقعو مليو انهيء دوران انهن انهن ٻنهي اهم بنيادن کي درست ڪرڻ لاء سنجيدگيء سان ڪو ڪم ڪيو؟بدقسمتيء سان ان جو جواب تمام مايوس ڪندڙ آهي.جناب زيڊ اي ڀٽو جي ڪجھ محدود جزوي مثبت قدمن کان سواء پاڪستان جي پوري جمهوري تاريخ ۾ ان معاملي ۾ اونده نظر اچي ٿي.جيڪڏهن انهن سياسي حڪمرانن جي مجبورين ۽ سندن خلاف سازشن جي ٿيوريز کي گھڻي حد تائين صحيح به مڃون تڏهن به اهو سوال ته وري به قائم رهي ٿو ته ڇا انهن سياسي حڪمرانن ان ڏس ۾ ڪو هڪڙو قدم به اڄ تائين اڳتي وڌايو آهي؟ ڪٿي ڪو تبديليء جو نشان به نظر آيو آهي؟انهيء جو مطلب اهو ٿيو ته سياسي حڪمرانن جي نيت ۽ سوچ به ساڳي رهي آهي جيڪا اسٽيبلشمينٽ يا آمرن جي رهي آهي.اڪثر اهي اسٽيبلشمينٽ سامهون پنهن جي بيوسين جا داستان ٻڌائي صرف عوام کي مطئمن ڪرڻ جا جواز پيدا ڪندا  رهياآهن.

هڪ ننڍڙو مثال وٺو. لوڪل باڊيز کي اختيار ۽ وسيلا مهيا ڪرڻ به عوام کي رياستي اختيار ۽ فيصلن ۾ شريڪ ڪرڻ جو هڪ اهم ذريعو آهي پر اڄ تائين سياسي حڪومتن ڪڏهن به انهن عوامي ادارن کي نه ته مظبوط ڪيو،نه اختيار ۽ مالي وسيلا مهيا ڪيا ۽ نه ئي انهن ادارن جي اهميت کي دل سان تسليم ڪيو،ان معاملي ۾ اهي آخر اسٽيبلشمينٽ سامهون مجبور ڪيئن آهن؟ اهڙا ٻيا به کوڙ سارا عوامي ڀلائيء ۽ بهتريء جا منصوبا آهن جن کي عمل ۾ آڻڻ لاء اهي ڪنهن به طرح مجبور ۽ لاچار ناهن.ته چئبو ته معاملو يا مرض اهو ناهي جيڪو عام طور تي ماڻهن کي ٻڌايو وڃي ٿو،اهي سڀ ڪنهن مرض جون علامتون يا سمٽمز آهن ،برابر بيوڪريسي اوهان جي حڪمن تي پوريء طرح عمل نٿي ڪري،اسٽيبلشمينٽ برابر اوهان جون ٽنگون ڇڪيندي رهي آهي،قومي سلامتيء جي معاملن ۾ اوهان تي پورو ڀروسو نٿو ڪيو وڃي.اوهان کي پنهن جو جائز مقام نٿو ڏنو وڃي،اهي سڀ ڳالهيون صحيح آهن پر آخر ايئن ڇو ٿو ٿئي؟انهي ڪري جو اوهان عوامي نمائندگيء جون دعوائون ڪرڻ باوجود به عوام جا حقيقي نمائندا نه بڻجي سگھيا آهيو.جيڪر اسٽيبلشمينٽ عوام کي هميشه جي لاء جاهل، بدحال ۽ غلام رکڻ چاهي ٿي ته اوهان جي سوچ به ساڳي آهي.صرف عوامي ۽ جمهوري جو ليبل نرڙ تي چنبڙائي ڪو عوامي بڻجي نٿو وڃي،انهيء لاء اڳواڻڻ جون دليون به عوامي دلين سان گڏ ڌڙڪڻ گھرجن،اڳواڻڻ جا ڳوڙها به عوام جي ڳوڙهن سان گڏ وهڻ گھرجن،جن اسپتالن ۾ عوام جو علاج ٿئي ٿو عوامي اڳواڻن جو علاج به انهن اسپتالن ۾ ٿيڻ گھرجي،جن اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ عام ماڻهن جا ٻار پڙهن ٿا ،اڳواڻن جا ٻار به انهن ئي اسڪولن ۾ پڙهڻ گھرجن.عوام ٽريفڪ جي جن سورن مان روز گذري ٿوعوامي اڳواڻن کي به انهن ئي سورن مان گذرڻ گھرجي. هر تجويز جو جواب اهو ايندو ته سيڪيورٽي معاملن جي ڪري ايئن نٿو ڪري سگھجي.اهو ئي جواب ته اوهان جي عوامي هئڻ واري سڄي فراڊ کي ظاهر ڪري ٿو.

موت جو ڊپ،پنهن جي زندگي بچائڻ جي جدوجهد! پوء هي عام ماڻهو جيڪي روڊن ۽ رستن تي گولين جو نشانو بڻجي وڃن ٿا اهي سڀ جانور آهن؟ انهن جي تحفظ جي بندوبست جو پهرين سوچڻ گھربو هو بعد ۾ پنهن جي سيڪيورٽي ء جو!جيڪر اوهان کي زندگي ايتري ئي پياري آهي ته پوء عوامي سياست جو شوق ڇو؟ وڃي ٻيو ڪو ڌنڌو ڪريو جنهن ۾ جان جو خوف نه هجي! جڏهن عوام جي پئسن جون ڀريون ٻڌي اهي عوامي حڪمران ملڪ کان ٻاهر موڪلين ٿا ته ان وقت انهن کي ته ڪابه مجبوري نه روڪيندي آهي پر جڏهن عوامي ڀلائيء ۽ تبديلين جي ڳالھ ڪبي آهي ته جمهوريت خلاف ظلمن جو داستان کلي پوندو آهي، ڪوئي نٿو چوي ته اسٽيبلشمينٽ يا آمرن جون پاليسيون ڪي عوام دوست رهيون آهن پر اهي ته عوامي نمائندا ئي ناهن،جيڪي عوامي نمائندگي جون دعوائون ڪن ٿا ۽ هر ڀيري عوام کان ووٽ وٺي اقتدار جي ايوانن تائين پهچن ٿا، انهن هيستائين عوام کي ڇا ڏنو آهي، جمهوريت ڪڏهن قائم ئي ناهي ٿي ته سازش ڪهڙي ۽ خطرو ڇاجو؟ جنهن ڏينهن حقيقي جمهوريت قائم ٿي ويئي ته نه ڪا سازش هلي سگھندي ۽ نه ئي ڪو عوام جي حقيقي نمائندن کي ڊڪٽيشن ڏيڻ جي همت ڪري سگھندو.

جمهوريت آئيني آرٽيڪلن ، ترميمن ۽ هيوي مينڊيٽ جي زور تي نه پر عوام کي حڪومتي معاملن، اختيارن ۽ فيصلن ۾ عملي طور تي شامل ڪرڻ سان مضبوط ٿيندي. جڏهن عوام پنهن جي نمائندن تي مڪمل اعتماد ۽ حقيقي محبت ڪرڻ لڳندو ته ڪنهن به سازشيء کي ڪنهن سازش جو موقعو نه ملندو. هاڻي عوام جو اهو اعتماد ۽ محبت صرف خوبصورت نعرن سان ته پيدا نه ٿيندي آهي. انهيء جي لاء عوام جي ليول تي اچي سچائيء سان سوچڻو پوندو آهي،فرسوده نظام ۾ عوام جي خواهشن مطابق تبديليون آڻڻيون پونديون آهن ۽ ماڻهن کي بهترين حڪمراني ڏيڻي پوندي آهي جيئن دنيا ۾ ٿئي ٿو، باقي پنهن جي خلاف ٻين جي سازشن جي طرف آڱر کڻڻ کان پهرين ڪجھ پنهن جي ڪاراڻ طرف به ڏسڻ گھرجي، ٻين جي داٻي ۽ دٻاء جون شڪايتون ڪرڻ کان اڳ پنهن جن روين ۽ حرڪتن جوبه جائزو وٺڻ گھرجي.لالچ، هوس، بدديانتي،تڪبر ، ذاتي مفادن ۽ عوام دشمنيء جي سيڄ تي ويهي اوهان کي جيڪر اهو گمان آهي ته اوهين حقيقي، جمهوري  ۽ عوامي اڳواڻ آهيو ۽ اوهان کي عوامي اڳواڻن وارا سڀ پروٽوڪول،عزت ۽ اختيار به آئيني آرٽيڪلن جي ذريعي ملي ويندا ته اوهان جي اهڙي خوشفهميء تي صرف ماتم ئي ڪري سگھجي ٿو!

 

 

پاڪ-ڀارت ميچ، شاهينن پاران وري به تاريخ جو ورجاءُ

پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم ورلڊڪپ ۾ ڀارت کان هارائڻ جي روايت برقرار رکندي هن ڀيري به هندستان کان هارائي ويو. ايڊن گارڊن ڪرڪيٽ گرائونڊ تي ٿيل ميچ  برسات سبب 20 بدران 18_18 اوورن تائين محدود ڪيو ويو. ڀارتي ڪپتان مهيندرا سنگهه ڌوني ٽاس کٽي پهريان فيلڊنگ جو فيصلو ڪيو. جنهن بعد پاڪستان پهريان بيٽنگ ڪندي مقرر ڪيل 18 اوورن ۾ 5 وڪيٽن جي نقصان تي 119 رنسون ٺاهيون.  پاڪستان پاران شعيب ملڪ 26، شاهد آفريدي 8، شرجيل خان 17 ۽ احمد شهزاد 25، عمر اڪمل  22 رنسون ٺاهي آئوٽ ٿيا.  119 رنسن جي ٽارگيٽ پويان ويندي ڀارتي ٽيم گھربل هدف ويرات ڪوهلي جي شاندار بيٽنگ جي ڪري 17 هين اوور ۾ 4 وڪيٽن جي نقصان تي پورو ڪري ورتو. ويرات ڪوهلي ففٽي هڻڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو. ڪوهلي 37 بالن تي 55 رنسون ٺاهي ناٽ آئوٽ رهيو. ڪپتان ايم ايس ڌوني 13 رنسن تي ناٽ آئوٽ رهيو. ان کان اڳ ڀارت جو آخري بيٽسمين يووراج سنگهه آئوٽ ٿيو. هن 24 رنسون ٺاهيون. هندستان جي پهرين وڪيٽ  14 رنسن تي ڪري جڏهن روهت شرما 10 رنسون ٺاهي محمد عامر جي بال تي آئوٽ ٿي ويو. جڏهن ته محمد سميع هڪٻئي پويان شيکر ڌون ۽ سريش رائنا کي بولڊ ڪيو. شيکر ڌون 6 رنسون ٺاهيون جڏهن ته سريش رائنا ٻُڙيءَ تي آئوٽ ٿيو. پاڪستان پاران محمد سميع 2 وڪيٽون ورتيون، جڏهن ته محمد عامر ۽ وهاب رياض هڪ هڪ وڪيٽ وٺي سگھيا. ويرات ڪوهلي کي شاندار ففٽي هڻڻ تي مين آف دي ميچ قرار ڏنو ويو.

ٻئي طرف وري وومين ورلڊ ٽي 20 جي وڏي مقابلي ۾ پاڪستاني ٽيم ڊڪ ورٿ لوئس ميٿڊ تحت ڀارت کي ٻن رنسن تان شڪست ڏئي ڪاميابي حاصل ڪري ورتي. دهلي جي فيروز شاهه ڪوٽلا اسٽيڊيم تي کيڏيل ميچ ۾ ثنا مير ٽاس کٽي پهريان بالنگ جو فيصلو ڪيو، جيڪو درست ثابت ٿيو. ڀارت جي پهرين وڪيٽ 3 رنسن تي ڪري پئي ۽ ولاسوامي ونيٿا 2 رنسون ٺاهي انعم امين جو شڪار ٿي، ڀارت جو اسڪور 5 تائين پهتو ته اسماويه اقبال هڪ رنس ٺاهيدڙ منڌنا کي پويلين موٽايو، جنهن کانپوءِ ڀارتي ڪپتان ميٿالي راج ۽ هرمن پريت ڪور 29 رنسن جي ڀائيواري قائم ڪري ٽيم جي اسڪور کي 34 تائين پهچايو ته ندا ڊار 16 رنسون ٺاهيندڙ ميٿالي راج کي آئوٽ ڪري ڇڏيو، جڏهن ته هرمن پريت ڪور به 16 رنسون ٺاهي 49 جي مجموعي اسڪور تي آئوٽ ٿي وئي. ڀارت طرفان ويدا ڪرشنا مورتي بهترين راند جو مظاهرو ڪندي سڀ کان وڌيڪ 24 رنسون ٺاهي آئوٽ ٿي، جڏهن ته گوسوامي 14 ۽ انوجا پٽيل 3 رنسون ٺاهي سگهي. شکا پانڊي 10 رنسون ٺاهي ناٽ آئوٽ رهي. ڀارتي ٽيم مقرر 20 اوورن ۾ 7 وڪيٽن جي نقصان تي 96 رنسون ٺاهي سگهي. پاڪستان طرفان انعم امين، اسماويه اقبال، ثنا مير، سعديا يوسف ۽ ندا ڊار هڪ، هڪ وڪيٽ ورتي. جواب ۾ پاڪستاني اوپنرن ناهيده خان ۽ سدره امين سٺي شروعات ڪندي ٽيم جو اسڪور 19 تائين پهچايو ته ناهيده 14 رنسون ٺاهي آئوٽ ٿي وئي، جنهن کانپوءِ بسمه معروف بيٽنگ ڪرڻ آئي ۽ سعديا امين سان گڏجي اسڪور 48 تائين پهچايو ته سدره امين به 26 رنسون ٺاهي آئوٽ ٿي وئي، جنهن کانپوءِ بسمه معروف 5 ۽ ارم جاويد 10 رنسون ٺاهي آئوٽ ٿي ويون. پاڪستان جو اسڪور 77 تي پهتو ته اسماويه اقبال 5 ۽ ڪپتان ثنا ٻڙي تي آئوٽ ٿي وئي. 16هين اوورن جي آخر ۾ برسات پوڻ سبب ميچ کي روڪيو ويو، ان وقت پاڪستان جو اسڪور 6 وڪيٽن جي نقصان تي 77 هيو. مسلسل برسات سبب وڌيڪ ميچ نه ٿي سگهي ۽ ڊڪ ورٿ لوئس ميٿڊ تحت پاڪستان کي رن ريٽ بهترين هجڻ سبب ٻن رنسن تان فاتح قرار ڏنو ويو. مين آف دي ميچ پاڪستاني رانديگرياڻي انعم امين کي قرار ڏنو ويو.