تازيون خبرون

Daily Archives: August 6, 2015

”مني ۽ پون“ هاڻي ڪوريا به ويندا: سلمان خان

ممبئي (شوبز نيوز) ڀارت ۽ دنيا ۾ ڪاميابي ماڻيندڙ بالي ووڊ جي دبنگ خان جي فلم بجرنگي ڀائي جان هاڻي ايشيا جي سڀ کان مشهور ۽ وڏي فلم فيسٽول ”بسن انٽرنيشنل فيسٽول“ ۾ به پيش ڪئي ويندي، بالي ووڊ هدايتڪار ڪبير خان جي تازي رليز ٿيل فلم بجرنگي ڀائي جان جي ان ڪاميابي کي ٻڌائڻ لاءِ هن ٽوئيٽر جو سهارو ورتو ۽ پنهنجي جاري ڪيل ٽوئيٽ ۾ هن چيو ته ”مني ۽ پون“ هاڻي ڪوريا به ويندا، ڇو جو بجرنگي ڀائي جان ايشيا جي نامياري فلم فيسٽول ”بسن انٽرنيشنل فيسٽول“ لاءِ چونڊجي وئي آهي. فلم ۾ سلمان ۽ مني ”هرشالي ملوٿرا“ جي نڀايل ڪردار کي ته بلڪل پسند ڪيو ويو پر اصل ۾ فلم کي هدايتڪاري ڏئي ڪبير خان به پاڻ مڃايو ۽ هو به فلم جو اهم حصو آهي، واضح رهي ته بجرنگي ڀائي جان هن وقت تائين فقط هندستان ۾ 300 ڪروڙ رپين جو بزنس ڪري چڪي آهي جڏهن ته سڄي دنيا ۾ هن 400 ڪروڙ رپين کان وڌيڪ ڪمايا آهن.

 

بالي ووڊ جي سندري ڪاجول 41 سالن جي ٿي وئي

ممبئي(شوبز نيوز) ڪاجول اڄ پنهنجي 41هين سالگرھ ملهائيندي. ڀارتي ميڊيا موجب سپر اسٽار ڪاجول ديوگن اڄ پنهنجي 41هين سالگره ملهائيندي. ڪاجل سپر اسٽار اجي ديوگن جي زال آهي ۽ هن پنهنجي فلمي ڪيريئر ۾ ڪيترائي اعزاز حاصل ڪيا آهن. ڪاجل کي سندس خدمتن جي اعتراف ۾ ڀارت جو چوٿون وڏو سول ايوارڊ ”پدم شري“ پڻ ڏنو ويو آهي.

 

پاڪستاني ڳائڻي عدنان سميع خان جي درخواست ڀارتي گهرو وزارت قبولي ورتي

ممبئي (شوبز نيوز) پاڪستان جي مشهور ڪلاسيڪل ڳائڻي عدنان سميع خان جي درخواست ڀارتي گهرو وزارت پاران قبول ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ هن چيو هو ته کيس انساني بنيادن تي ڀارت ۾ رهڻ جي اجازت ڏني وڃي، جنهن بعد ڀارتي گهرو وزير ڪرن رجو لوڪ سڀا کي آگاهه ڪيو ته پاڪستاني ڳائڻي عدنان سميع کي فاريئن ايڪٽ جي سيڪشن 3 تحت انساني حقن جي بنياد تي کيس اڻڄاتل مدي تائين ڀارت ۾ رهڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، گهرو وزير چيو ته قانون تحت عوام کي ان ڳالهه کان آگاهه ڪرڻ لازمي هو تنهن ڪري لوڪ سڀا ۾ عوامي نمائندن آڏو ٻڌايو پيو وڃي. واضح رهي ته عدنان سميع خان پهريون ڀيرو مارچ 2001ع ۾ ڀارت ۾ وزٽ ويزا تي ويو هو جنهن بعد سندس ويزا ۾ وقت به وقت وڌاءَ ڪيو ويو، سندس آخري ڀيرو پاسپورٽ 2010ع ۾ جاري ٿيو جنهن کان پوءِ سندس پاسپورٽ مئي 2015ع ۾ ختم ٿي ويو هو، جنهن بعد پاڪستان حڪومت کيس نئون پاسپورٽ نه ٺاهي ڏنو ۽ کيس چيو ويو ته ڀارت ۾ انسانيت جي بنياد تي رهڻ جي گهر ڪري جنهن کان پوءِ سندس درخواست مڃي وئي آهي ۽ هاڻي هو اڻڄاتل مدي تائين ڀارت ۾ رهي سگهي ٿو.

 

بالي ووڊ هدايتڪار ڪرن جوهر جو انڊسٽري جي نئين اداڪارا عاليه ڀٽ سان قرب وڌي ويو

ممبئي (شوبز نيوز) بالي ووڊ هدايتڪار ڪرن جوهر انڊسٽري جي نئين اداڪارا عاليه ڀٽ سان قرب وڌي ويو آهي، ان ڳالهه جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته هدايتڪار پنهنجي نئين فلم ۾ پهرين ڪترينا ڪيف کي فائنل ڪيو هو پر بعد ۾ فيصلو مٽائيندي ڀٽ خاندان جي عاليه کي ڪاسٽ ڪري ورتو ۽ چيو ته هو ڪردار ۾ فٽ بيهي ٿي، هوڏانهن عاليه رابطو ڪرڻ تي ميڊيا نمائندن سان ڳالهائيندي چيو ته هن اسڪرپٽ پڙهيو آهي ۽ هن کي وڻيو به آهي. واضح رهي ته عاليه ڀٽ سان ان فلم ۾ ٽي نوان اداڪار پڻ نظر ايندا، جڏهن ته عاليه هن وقت ڪپور اينڊ سنز جي شوٽنگ ۾ مصروف آهي.

 

اڳوڻن  ڪپتانن جاويد ميانداد ۽ وسيم اڪرم پاڪ -ڀارت ڪرڪيٽ سيريز جي بحالي جي ڀرپور نموني حمايت ڪري ڇڏي

اسلام آباد( اسپورٽس نيوز )پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم جي اڳوڻن  ڪپتانن جاويد ميانداد ۽ وسيم اڪرم پاڪ -ڀارت ڪرڪيٽ سيريز جي بحالي جي ڀرپور نموني حمايت ڪئي آهي، جڏهن ته گنگولي ۽  بي سي سي آءِ جي سيڪريٽري انوراگ ٺاڪر جي تازي بيان جي سخت لفظن ۾ مذمت ڪئي آهي، ٺاڪر پنهنجي بيان ۾ چيو هو ته اسان جي قوم جو امن ۽ سلامتي خطري ۾ ٿيڻ جي صورت ۾ ڪرڪيٽ نه ٿي کيڏي سگهجي، ڪرڪيٽ کيڏڻ مختلف ڳالهه آهي پر اسان جي اندروني سيڪيورٽي انتهائي اهم آهي، سندس اهڙي بيان تي جاويد ميانداد چيو ته اسان جا رانديگر به ڀارت ۾ انڊين ٽيم خلاف کيڏندي غير محفوظ ۽ بي چيني محسوس ڪن ٿا پر ان کانپوءِ به  اسان هميشه هاڪاري ردعمل ڏيکاريو ۽ ڀارت ۾ کيڏڻ لاءِ تيار رهياسين، عظيم بيٽسمين جاويد ميانداد چيو ڪيترين ئي عالمي ٽيمن گڏيل عرب امارتن ۾ پاڪستان خلاف سيريز کيڏي پر هڪ بي سي سي آءِ عهديدار جو اهو بيان ٻاراڻو آهي جنهن سان ٻنهي ملڪن وچ ۾ سياسي ۽ ڪرڪيٽ لاڳاپن کي ڪو  فائدو نه پهچندو، ننڍي کنڊ جي ماڻهن لاءِ پاڪ -ڀارت سيريز ضروري آهي، جڏهن ته مان ان کي ايشز کان به وڏي سيريز قرار ڏيندس ۽ اها سيريز ضرور ٿيڻ گهرجي، ميانداد اميد ظاهر ڪئي ته انتهائي اعليٰ سطح تي ڀارتي اختيارين جي مداخلت سان اهو معاملو حل ٿي سگهي ٿو، هوڏانهن وسيم اڪرم اڳوڻي ڀارتي ڪرڪيٽ ٽيم جي ڪپتان سارو گنگوليءَ جي ان بيان ته دهشتگردي ۽ ڪرڪيٽ گڏ نه ٿيون هلي سگهن تي سخت مايوسي جو اظهار ڪندي چيو ته گنگولي جو اهڙو بيان هن جي واتان نه ٿو ٺهي، هن چيو ته سياست ۽ ڪرڪيٽ کي الڳ ڪيو وڃي ۽ پاڪ – ڀارت ڪرڪيٽ بحالي سان ٻنهي ملڪن جا لاڳاپا وڌيڪ مضبوط ٿيندا ۽ وڇوٽيون به ختم ٿي سگهن ٿيون

 

پاڪستان هاڪي فيڊريشن جي صدر چوڌري اختر رسول پنهنجي عهدي کان ڌار ٿيڻ جو فيصلو ڪري ورتو

اسلام آباد(اسپورٽس نيوز)پاڪستان هاڪي فيڊريشن جي صدر ۽ 1982ع هاڪي ورلڊ ڪپ جي فاتح ڪپتان چوڌري اختر رسول پنهنجي عهدي کان ڌار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو آهي. وزي اعظم هائوس کان اشارو ملندي ئي هو استعفيٰ ڏئي ڇڏيندو. ذريعن جو چوڻآهي ته تحقيقاتي ڪميٽي اومپڪ ڪواليفائنگ رائونڊ جي ناقص ڪارڪردگي جو ذميوار فيڊريشن کي ڪوٺيو آهي ۽ وزير اعظم نواز شريف کان ايڪشن وٺن جي به شفارش ڪئي آهي. جنهن سبب اختر رسول پاڻ ئي عهدو ڇڏڻ جو فيصلو ڪري آهي. جنهن کان پوءِ هوءِ سمورو توجهه سياست طرف ڏيندو. پر کيس وزير اعظم هائوس کان اشاري جو آهي، جڏهن ته اختر رسول چاهي ٿو ته فيڊريشن جا پيٽرن نواز شريف کي اعتماد ۾ وٺي عهدي کان الڳ ٿين، جنهن لاءِ هو پنهنجو سياسي اثر رسوخ به استعمال ڪري رهيو آهي.

 

نيوزيلينڊ ٻي ون ڊي ميچ ۾ زمبابوي کي آساني سان هارائي پهرين ميچ جي شڪست جو بدلو وٺي ڇڏيو

هراري (اسپورٽس نيوز) نيوزيلينڊ ٻي ون ڊي ميچ ۾ زمبابوي کي آساني سان هارائي پهرين ميچ جي شڪست جو بدلو وٺي ڇڏيو آهي، هراري ۾ پهرين بيٽنگ ڪندي زمبابوي جي ٽيم سڪندر رضا جي سينچري جي مدد سان 9 وڪيٽن جي نقصان تي 235 رنسون ٺاهيون، جواب ۾ نيوزيلينڊ جي اوپنرن 43 اور ۾ ميچ پنهنجي نالي ڪري اپ سيٽ شڪست جو ڀرپور جواب ڏنو، نيوزيلينڊ جي اوپنر مارٽن گپٽل ۽ ليٿم زمبابوي بالرن کي ڪٽڪو ڏيندي سينچريون مڪمل ڪري ميدان ماري موٽيا، مارٽن گپٽل 11 چوڪن ۽ هڪ ڇڪي جي مدد سان 116 ۽ ليٿم 7 چوڪن ۽ ٻن ڇڪن جي مدد سان 110 رنسون ٺاهيون، نيوزيلينڊ جي ميچ کٽڻ سان گڏ ٽن ميچن تي ٻڌل سيريز هڪ هڪ تان برابر پڻ ڪري ڇڏي .

 

باڪسر نه هجان ها ته صحافي هجان ها: عامر خان

لاهور( اسپورٽس نيوز ) پاڪستاني ڄائي برطانوي باڪسر عامر خان چيو آهي ته جيڪڏهن هو باڪسر نه هجي هاته هڪ صحافي هجي ها.لاهور ۾ ميڊيا سان ڳالهائيندي عامر خان جو چوڻ هو ته پاڪستان ۾ هر راند جيان باڪسنگ جو وڏو ٽيئنلنٽ آهي.هن وڌيڪ چيو ته پاڪستان راندين لاءِ مڪمل محفوظ ملڪ آهي ۽ هو دنيا کي اهو پيغام ٿو ڏئي ته هو پاڪستان جي دوري تي ٽيمن کي موڪلين.هن چيو ته کيس صحافي سٺا لڳندا آهن ۽ جيڪڏهن هو باڪسر نه هجي ها ته صحافي ٿيڻ پسند ڪري ها.عامر خان چيو ته پاڪستان ۾ باڪسنگ جو وڏو ٽيئلنٽ آهي ۽ سندس انگلينڊ جي اڪيڊمي ۾ سڀني نوجوانن لاءِ دروازه کليل آهن.عامرخان چيو ته جلد پاڪستان ۾ باڪسنگ جي اڪيڊمي ٺهي ويندي،جنهن ۾ هو پاڪستاني باڪسرز کي ٽريننگ ڏيندو.

 

وفاق پاران سنڌ حڪومت کي ٻوڏ متاثر لاءِ هڪ ارب روپيا فراهم ڪيو ويندو

 

وزير اعظم ميان نواز شريف اڱاري ڏينهن گهوٽڪي جي شينڪ بند جو دورو ڪيو. وزير اعظم ميان نواز شريف ڳالهائيندي چيو ته وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن کي گڏجي درياءَ جي حفاطتي بندن کي مضبوط بڻائين ته جيئن ٻوڏ کي هميشه لاءِ روڪي علائقي واسين جي زرعي زمينن توڙي گهرن کي محفوظ ڪري سگهجي. هن چيو ته سنڌ ۾ ٻوڏ واري صورتحال کي منهن ڏيڻ لاءِ وڏو وزير سنڌ سيد قائم علي شاهه ۽ سندس ٽيم  ڏينهن رات بندن جي نگراني ڪري رهي آهي، ٻوڏ متاثرن کي ڪچي واري علائقن مان ڪڍي محفوظ هنڌن تي منتقل ڪيو ويو آهي جيڪو سنڌ حڪومت جو هڪ بهتر قدم آهي،  ٻوڏ متاثرن کي انتطاميه پاران سموريون سهولتون فراهم ڪيون پيون وڃن ته جيئن سندن مشڪلاتون گهٽجي سگهن. هُن چيو ته ضلعي گهوٽڪي جي ٻوڏ متاثرن سان همدردي تحت هُن قادرپور شينڪ بند جو دورو ڪيو آهي ته جيئن ٻوڏ متاثرن جي ڀرپور مدد ڪري سگهجي، هُن اعلان ڪندي چيو ته وفاقي حڪومت پاران ٻوڏ متاثرن کي سهولتون فراهم ڪرڻ لاءِ سنڌ حڪومت کي هڪ ارب روپيا فراهم ڪيا ويندا. ميان نواز شريف چيو ته وفاقي حڪومت ۽ صوبائي حڪومتون گڏجي حفاظتي بندن کي مستقل بنيادن تي مضبوط بڻائين ته جيئن هميشه لاءِ ٻوڏکي روڪي سگهجي. ان کان اڳ وڏي وزير سنڌ سيد قائم علي شاهه آجياڻي واري تقرير ڪندي چيو ته اسين وزيراعظم ميان نواز شريف جا ٿورائتا آهيون ته هُو ٻوڏ جي صورتحال جو جائزو وٺڻ لاءِ ڪهي آيو آهي. هن چيو ته 2010 واري مها ٻوڏ کانپوءِ سنڌ جي حفاظتي بندن کي پنهنجي وسيلن تحت 6 فوٽ مٿي ڪيو ويو آهي ته جيئن ٻوڏ جي ڪنهن امڪاني نقصان کان بچي سگهجي وڏي وزير دانهيو ته  فيڊرل فلڊ ڪميشن وارا بند جو ڪم نه ٿا ڪرائين، انهن کي  سنڌ جي بندن جو مرمتي ڪم ڪرائڻ جو پابند بڻايو وڃي ته جيئن ٻوڏ کان هميشه لاءِ بچي سگهجي. ان موقعي تي اطلاعات ۽ آبپاشي کاتي جي صوبائي وزير نثار احمد کهڙي وزيراعظم کي چيو ته درياءَ جي ٻنهي طرفن کان حفاظتي بندن کي حفاظتي اپائن تحت اسٽون پچنگ ڪرائي هميشه لاءِ ٻوڏ  کي روڪيو وڃي ته جيئن ماڻهن جي زندگين ۽ سندن ملڪيتن کي بچائي سگهجي. ان کان اڳ سيڪريٽري آبپاشي سيد ظهير حيدر شاهه ۽ ڪمشنر سکر محمد عباس بلوچ وزيراعظم کي حفاظتي بندن جي ڪم ۽ ٻوڏ متاثرن کي سهولتون فراهم ڪرڻ متعلق تفصيلي بريفنگ ڏني. ان موقعي تي وزيراعلي سنڌ سيد قائم علي شاهه، صوبائي وزير آبپاشي ۽اطلاعات نثار احمد کهڙو، صوبائي وزير صحت ڄام مهتاب حسين ڏهر، صوبائي وزير زراعت علي نواز خان مهر ، بحالي واري کاتي جو صوبائي صلاحڪار علي حسن هگورجو ۽ ايم.پي.اي احمد علي پتافي سميت چيف سيڪريٽري سنڌ محمد صديق ميمڻ، اين.ڊي.ايم.اي جو چيئرمين ميجر جنرل (ر) اصغر نواز، آٰءِ. جي سنڌ، پي.ڊي.ايم.اي جو ڊائريڪٽر جنرل سيد سلمان شاهه ۽ ڪمشنر سکر محمد عباس بلوچ موجود هئا. هوڏانهن سنڌ جي سينئر وزير بندن جي مرمت جي حوالي سان وزير اعظم کي چپ ڪرائي ڇڏيو. ت وزير اعظم ميان نواز شريف قادر پور شينڪ بند جي دوري دوران بريفنگ ملڻ وقت چيو ته سنڌ حڪومت بندن جي مرمت جو ڪم ٻوڏ اچڻ وقت هنگامي بنيادن تي ڪرائي رهي آهي پر جيڪڏهن اهو ڪم اڳ ۾ ڪرايو وڃي ها ته هينئر هنگامي صورتحال پيدا نه ٿئي ها. جنهن تي سنڌ جي آبپاشي ۽ اطلاعات واري سينئر وزير نثار کهڙو وزير اعظم کي جواب ڏنو ته بندن جي تعمير ۽ مرمت جو ڪم اصل ۾ انڊس واٽر ڊولپمينٽ اٿارٽي جو آهي جيڪو وفاقي ادارو آهي ان پاران ڪم نه ڪرائڻ باوجود سنڌ حڪومت پنهنجي وسيلن آڌار هنگامي بنيادن تي ڪم ڪرائي رهي آهي. جنهن تي وزير اعظم خاموش ٿي ويو ۽ وري اهڙي ڪا ڳالهه نه چوري ۽ نه ئي ڊيمن بابت ڪا ڳالهه ڪڍي.

 

ٻوڏن کي منهن ڏيڻ لاءِ فطرت ڏانهن واپسي؛ذوفين ابراهيم

ٻڏل فصل، خوراڪ ۽ راشن ڪيرائيندڙ فوجي هيليڪاپٽر، ڪلاڪن جا ڪلاڪ پاڻي مان پوڙهن ۽ ڪمزورن کي ڪڍندڙ فوجي جوان ۽ رضاڪار، مردن، عورتن، ٻارن ۽ جانورن سان ڀريل ٻيڙيون درياهه جي ڪناري وارا اهي سڀ منظر هاڻ عام ٿي چڪا آهن!

اهي منظر 2010 ۾ سنڌو درياهه ۾ ايندڙ وڏي ٻوڏ کانپوءِ پاڪستان جي ذهنن تي نقش ٿي چڪا آهن، جنهن ۾ ملڪ جو پنجون حصو ٻڏي ويو هو ۽ هڪ ڪروڙ 20 لک ماڻهو متاثر ٿيا هئا. اُن وقت اهي منظر ڏسڻ سان دلي ڏڪي رهي هئي، پر 2010 کانپوءِ به پاڪستان ۾ سراسري طور هر سال ايندڙ ٻوڏن جي ڪري اڄ اهڙي طرح جا منظر قوم جي همدردي حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيا آهن. فڪر جو لمحو اهو آهي ته ماهرن مطابق ايندڙ سالن ۾ پاڪستان اندر ٻوڏن جي شدت ۾ اضافو ٿيندو. پاڻي جي ماهر ۽ موسمياتي تبديلي جي حوالي سان وزيراعظم جي ٽاسڪ فورس جي اڳوڻي ميمبر ڊاڪٽر پرويز امير چيو آهي ته ”هاڻ اها بلڪل هڪ نئين راند ٿي چڪي آهي، موسمن ۾ هاڻ تبديليون ٿينديون رهنديون آهن. برساتن جي شدت ۾ اضافو ٿيو آهي پر انهن جو وقت مختصر ٿي چڪو آهي.“ اهڙي طرح وڌندڙ گرمي پد هماليائي گليشيئرز کي تيزي سان ڳاري ٻوڏ جي خطرن ۾ اضافو ڪري رهيو آهي.

هڪ اندازي مطابق پاڪستان ۾هر سال 715000 ماڻهو ٻوڏ کان متاثر ٿين ٿا، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ جي مجموعي قومي پيداوار (جي ڊي پي) کي تقريبن هڪ سيڪڙو ساليانو نقصان ٿئي ٿو، جيڪو 2.7 ارب آمريڪي ڊالر جي برابر آهي. ورلڊ ريسورسز انسٽيٽيوٽ مطابق ٻوڏ جي اثرن سبب 2030 تائين پاڪستان ۾ دريائي ٻوڏ سان هر سال 27 لک ماڻهن جي متاثر ٿيڻ جو خدشو آهي.

ٻوڏن کي پنهنجو ڪرڻ

موسيماتي تبديلي بابت وزارت سان لاڳاپيل جنگلات جي انسپيڪٽر جنرل سيد محمود ناصر سمجهي ٿو ته ضروري ناهي ته ٻوڏ موت ۽ تباهي جو پيغام ئي کڻي اچي. ”ٻوڏ کي هڪ موقعي جي طور تي ڏسڻ گهرجي ۽ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته اسان هر سال ايندڙ ٻوڏن کي ڪنٽرول ڪرڻ بجاءِ انهن کي پنهنجو ڪرڻ سکي وٺون.“ هن جو وڌيڪ چوڻ هو ته ٻيلي ۽ قدرتي وسيلن جي حفاظت ۽ بحالي سان ٻوڏ جي خطرن کي وڏي حد تائين گهٽ ڪري سگهجي ٿو. ان جو مطلب اهو آهي ته نوان قانون ٺاهڻ ۽ موجوده قانونن تي عملدرآمد ڪرائڻ، ٻوڏن جي اڳواٽ وارننگ سسٽم کي مضبوط بڻائڻ ۽ ڪچي جي علائقن ۾ ترقياتي ڪمن کي محدود رکڻ آهي.ٻوڏ کي منهن ڏيڻ جي پاڪستان جي حڪمت عملي ۾ هينئر تائين حفاظتي اپاءَ موجود ئي ناهن. شروع ۾ ٻوڏ جي حوالي سان ناصر جي انهن ڳالهين کي وڌيڪ پذيرائي ملي نه سگهي ۽ هن کي وڌيڪ قانون سازن پاران تنقيد جو منهن ڏسڻو پيو. هن ٻڌايو ته ”مون کي چيو ويو ته تنهنجون ڳالهيون سمجهه کان ٻاهر آهن ۽ اهو چيو ته مان ٻوڏ کي دعوت ڏئي رهيو آهيان.“ پر هاڻ جڏهن حڪومت ٻوڏ جي روڪٿام جي لاءِ چوٿون قومي منصوبو تيار ڪري رهي آهي ته شايد شيون تبديل ٿي رهيون آهن.

ماضي مان سبق

ٽي سال اڳ 2012ع ۾ موسمياتي تبديلي جي وزارت رامسر انٽرنيشنل ڪنوينشن آن ويٽ لينڊز تحت بين الاقوامي ماهرن جي هڪ گروپ رامسٽر ايڊوائيزري مشن (RAM) کي پاڪستان جي سنڌو درياهه جي دوري جي دعوت ڏني. ماهرن گهٽ پئسن سان ٻوڏ جي پاڻي کي سمجهداري سان استعمال ڪرڻ ۽ ڍنڍن جي بحالي جي سڃاڻپ تي هڪ موثر حڪمت عملي تي مبني رپورٽ پيش ڪئي. هاڻ زراعت ۽ رهائش جي غرض سان سنڌو درياهه جي ڪچي ۾ گهڻو ڪري قبضا ٿي چڪا آهن پر ماهرن جي خيال ۾ پاڻي ذخيرو ٿيندڙ 50 سيڪڙو جاين تي هينئر به ڪيتري ئي اهڙي زمين موجود آهي، جتي سنڌو درياهه جي ٻوڏ جو پاڻي ڪڍي سگهجي ٿو.

ان ڪم جي لاءِ رامسر ماهرن لال سونهارا انٽرنيشنل پارڪ ۽ سنڌ صوبي ۾ گڊو ۽ سکر بئراج وٽ علائقن جي نشاندهي ڪئي آهي.

معروف بائيڊرولوجسٽ ضيغم حبيب ان ڳالهه تي اتفاق ڪري ٿو ته جيستائين درياهن جي مٿانهن علائقن ۽ درياهه سان لڳو لڳ موجود ٻيلن کي محفوظ نه بڻايو ويندو، تيستائين ٻوڏ جون تباهيون جاري رهنديون. ضيغم حبيب جو وڌيڪ چوڻ آهي ته پاڪستان ۾ زمين جي استعمال جو انتظام هڪ ڳنڀير سياسي مسئلو آهي. ”ڀلا ڪير اهڙيون پاليسيون ٺاهيندو جنهن سان صوبي يا قوم کي ته فائدو ٿئي پر انهن ماڻهن کي ذاتي طور تي فائدو نه ملي يا مالي نقصان جو سبب بڻجي؟“ وقت سان گڏوگڏ سياستدانن ۽ زميندارن بي زمين ماڻهن، خاص ڪري پنهنجن ووٽرن کي (سنڌو درياهه سان گڏ) ڪچي جي علائقن ۾ رهڻ ۽ فارم ٺاهڻ جي اجازت ڏني آهي.

ضيغم حبيب سنڌ ۾ سنڌو درياهه جي ڪچي جي علائقن جو مثال ڏنو آهي، جتي ٻوڏ جي علائقن جي اندر پڪو انفراسٽرڪچر، روڊ ۽ بجلي جا ٿنڀا پڻ لڳايا ويا آهن. هن چيو ته ” ٻوڏ جي موسم ۾ اهي سڀ ماڻهو بي گهر ٿي وڃن ٿا، ڇو ته انهن غريب ماڻهن کي پئسا ملن ٿا، ان لاءِ هنن کي جاءِ تبديل ڪرڻ خراب نٿو لڳي. پاڻي لهڻ کانپوءِ جڏهن اُهي ٻيهر واپس ايندا آهن ته هو اڳ کان وڏي تعداد ۾ هوندا آهن.“

رامسر ماهرن پاڪستان کي چين جي يانگسي درياهه جي علائقن جي مئنيجمينٽ پلان جي مطالعي ڪرڻ جو مشورو ڏنو، جيڪو 1998ع ۾ وڏي پئماني تي ايندڙ ٻوڏ کانپوءِ ٺاهيو ويو هو. ان ٻوڏ جي نتيجي ۾ 4000 ماڻهو فوت ٿيا هئا ۽ هڪ اندازي مطابق 25 ارب آمريڪي ڊالرن جو اقتصادي نقصان پڻ ٿيو هو. ناصر جو چوڻ آهي ته ”چينين ان مان سبق سکيو ته انجينئرنگ جون مشڪل ترڪيبون پاڻي کي ڪنٽرول ڪرڻ ۾ ناڪام رهن ٿيون اڪثر ڪري قيمتي درياهه جا ڪنارا غير موثر ٿي وڃن ٿا.

چين کان سکو!

دنيا جو ٽيون نمبر وڏو درياهه يانگسي چين جي 19 صوبن ۾ 6300 کان وڌيڪ ڪلوميٽر تي وهي ٿو. هونئن ته هي درياهه هميشه خوفناڪ ٻوڏن جو سبب بڻجي ٿو پر 1990ع کانپوءِ ان ۾ ٻوڏون وڏي تعداد ۾ اچن ٿيون، جنهن جي ڪري نقصان به وڌي رهيا آهن.

وڏي پئماني تي ٻيلن جي واڍي، مٿانهن ڪنارن تي درياهه جو گهٽجڻ، مٿانهن ۽ هيٺين ڪنارن، ڍنڍن ۽ آب گاهن جو سڪڙجڻ وڌيڪ حالت جي خرابي جو سبب بڻجي رهيا هئا. چيني حڪومت زرعي زمينن جي حفاظت جي لاءِ بند ٺاهيا، جڏهن اُهي ٽٽا ته جان ۽ مال جو وڏو نقصان ٿيو، پر 1998ع جي ٻوڏ چين جي لاءِ هڪ اهڙو موڙ ثابت ٿي جتان هو ٻوڏ جي بچاءَ جي قدرتي حل ڏانهن متوجه ٿيو. عملدارن انجينئرنگ جي افاديت تي سوال اٿاريا، ڪچي ۽ قدرتي ماحول جي اهميت جو احساس اجاگر ٿيو. ٻوڏن کانپوءِ چيني حڪومت پنهنجي 32 ڪريڪٽر پاليسي متعارف ڪرائي، جنهن جو مقصد فطرت خلاف جنگ جي ذريعي ٻوڏ جي خطرن کي گهٽ ڪرڻ بجاءِ گڏ هلي گهٽ ڪرڻ هو. اڄ يانگسي درياهه جي علائقي ۾ 19 مان 12 صوبن ۾ آبي ذخيرن جي تحفظ جا قاعدا ۽ ضابطا موجود آهن ۽ 140 کان وڌيڪ نيشنل ويٽ لينڊ پارڪس قائم ڪيا ويا آهن. حڪومت ڪچي جي علائقن مان 21 لک ماڻهن کي منتقل ڪري ڇڏيو. وڻن جي واڍي تي پابندي لڳائي ڇڏي آهي.

اڳ ۾ چيني حڪومت بند مضبوط ڪرڻ ۽ بئراجن کي وڌيڪ گهري ڪرڻ جهڙن مختصر حل تلاش ڪرڻ ۾ مصروف هئي پر ٻوڏ کان بچاءَ جي وڌيڪ پائيدار ۽ ڊگهي مدي وارن قدمن تي توجه گهٽ هو. ناصر مطابق ”جڏهن هڪ دفعو هنن کي حقيقت جي خبر پئي ته پوءِ هنن مُڙي نه ڏٺو.“ ناصر وڌيڪ چيو ته پارليامينٽ جي ميمبرن کي يانگسي درياهه جو دورو ڪرڻ گهرجي، جتي هو اُن جا اثر پاڻ ڏسندا.

ٻوڏ کان بچاءُ جو مضبوط انتظام

پاڪستان جي حڪومت ٻوڏ جي خطرن کي گهٽ ڪرڻ لاءِ پنهنجي منصوبابندي جو آغاز ڪري ڇڏيو آهي. نيشنل انجنيئرنگ سروسز پاڪستان نيدرلينڊز جي ڊيلٽاريس انسٽيٽيوٽ جي مدد ۽ مختلف اسٽيڪ هولڊرز کان ٻن سالن جي مشاورت کانپوءِ ملڪ ۾ ”ٻوڏ کان تحفظ جو چوٿون قومي منصوبو (2025-2015) تيار ڪيو آهي، جيڪو پنهنجي آخري مرحلي ۾ آهي.

اها ڏهه سالن جي حڪمت عملي هاڻ پاڻي ۽ بجلي جي وزارت وٽ موجود آهي ۽ اُها ان انتظار ۾ آهي ته انتظاميه ان ۾ ڪڏهن زندگي جو روح ٿي ڦوڪي. اهو منصوبو ٻوڏ کي منهن ڏيڻ لاءِ پاڪستان جي هڪ اهم ڪاميابي ثابت ٿي سگهي ٿو. پهرين دفعو قومي حڪمت عملي ۾ مربوط فلڊ مئنيجمينٽ ۽ ڪچي جي علائقن جي نقشه بندي ۽ مٿانهن علائقن مان ايندڙ پاڻي جي واهن ۽ ٻيلن جي بحالي جهڙن ”نرم“ قدمن تي زور ڏنو ويو آهي. ان کانسواءِ هڪ ريور ايڪٽ (في الحال وزارت قانون ان جو جائزو وٺي رهي آهي) ڪچي جي زمينن تي قبضي جي روڪٿام لاءِ تيار ڪيو ويو آهي. تيار ڪيل منصوبن ۾ ڪالا باغ ڊيم، ديامير ڀاشا، اکروئي، منڊا، چنيوٽ ۽ ڪرم تنگي ڊيم سميت پهرين کان اڳ چونڊيل علائقن ۾ وڏن ذخيرن جي تعمير ۽ ٻوڏ جي اڳواٽ وارننگ سسٽم کي اپ گريڊنگ جو خاڪو پڻ رکيو ويو آهي.

ٻوڏ کان بچاءَ جي نئين حڪمت عملي تي ڪير عملدرآمد ڪرائيندو؟

پاڻي ۽ بجلي جي وزارت تي هلندڙ پاڪستان جو فيڊرل فلڊ ڪميشن ذميوار آهي يا فلڊ مئنيجمينٽ جي منصوبابندي ۽ ان تي عملدرآمد جي نگراني ڪري. ان ۾ مختلف سرڪاري ادارن جن ۾ واٽر اينڊ پاور ڊولپمينٽ اٿارتي (واپڊا) سميت مختلف صوبائي آبپاشي کاتا، فوج ۽ ماحوليات جي تحفظ جا صوبائي ادارا شامل آهن ۽ هنن کي سنڌو درياهه جي انتظام جي لاءِ پاڻ ۾ هم آهنگي رکڻي آهي پر عملي طور تي مختلف سرڪاري ادارا پنهنجي پنهنجي طريقه ڪار مطابق ئي ڪم ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.

خراب حڪمراني ۽ ڪرپشن جي جاچ ڪندڙ هڪ عدالتي ٽربيونل مطابق 2010ع جي ٻوڏ سبب ٿيل نقصان جو سبب اهو هو ته فيڊرل فلڊ ڪميشن ٻوڏ کان بچاءُ جي هڪ مضبوط حڪمت عملي تيار ڪرڻ ۾ ناڪام رهي هئي.ناصر چوي ٿو ته جيستائين سرڪاري کاتن ۾ گڏيل تعاون جو موثر طريقه ڪار نه هوندو، ڪجهه به تبديل نه ٿي سگهندو. هن جو خيال هو ته هڪ واحد اٿارٽي کي درياهي هنڌن ۾ سمورن ڍنڍن ۽ ٻيلن جي نگراني ڪرڻ گهرجي. اسان وٽ هڪ کاتو جنگلي حيات به آهي، جيڪو صرف پکين جو خيال رکندو آهي. ٻيلو کاتو صرف رياست جي ٻيلن جي وڻن جي سار سنڀال ڪندو آهي. آبپاشي کاتو صرف انجينئرنگ جي ڪمن کي ڏسي ٿو. واٽر اينڊ پاور اٿارٽي جي خيال ۾ صرف ڊيم ضروري آهن. ڊزاسٽر مئنيجمينٽ اٿارٽي قدرتي آفتن دوران متاثرين ۾ اٽي ۽ چانور جي ٿيلهن ورهائڻ کي ئي پنهنجي ذميواري سمجهي ٿي.ڇا ٻوڏ کان بچاءَ جي نئين حڪمت عملي مسئلن کي منهن ڏئي سگهندي؟ ان سوال جو جواب تڏهن ئي ملي سگهندو، جڏهن ان دستاويز کي تياري کانپوءِ عوام ۾ ورهايو وڃي، تڏهن ئي حقيقي بحث شروع ٿي سگهي ٿو.