تازيون خبرون

Daily Archives: July 22, 2015

ساڀيان کان رهجي ويل خواب!؛حامد علي

دنيا جي ترقيءَ ۾ ڀل ته اسان جو ڪو ڳاڻيٽي جوڳو قدم نه رهيو هُجي، پر ٿوري ٿوري ساهيءَ سان اسين دنيا لاءِ تفريح توڙي تجسس جا جيڪي موقعا پيدا ڪندا رهيا آهيون، تن کان ڪنهن کي به انڪار هجڻ نه گهرجي. باني پاڪستان کي علاج لاءِ هڪ نرس ۽ ڊرائيور سوڌو هڪ پراڻي ايمبولينس ۾ ڪوئيٽا موڪلڻ کان وٺي اڍائي جنگين جي بدترين تجربي تائين، پنهنجي ئي ساڄي پاسراٽي جهڙي بنگلاديش جي اڪثريت کان انڪاري ٿيندي کين جدا ٿيڻ جو موقعو فراهم ڪري ڏيڻ کان وٺي بدترين مارشل لائن جي ڀيانڪ ڏهاڙن تائين، هڪ چونڊيل ۽ عوامي وزيراعظم کي جُڙتو ڪيس ۾ ڦاهي ڏيڻ کان وٺي عالمي سطح جي اڳواڻ بينظير ڀُٽو کي اليڪشن مهم جي جلسي جي پُڄاڻي تي پهرين گوليون ۽ پوءِ ڌماڪي سان شهيد ڪرڻ تائين، هن رياست اندر اهڙا منظر جنم وٺندا رهيا آهن، جن نه رُڳو دنيا جي توجه حاصل پئي ڪئي، پر پوري دنيا اُنهن واقعن تي حيران ۽ پريشان پڻ ڏٺي وئي. اُن کان علاوه ويجهي ماضيءَ ۾ تاريخ جي اسڪرين تي ڪي اهڙا به منظر نروار ٿيا جو اُنهن کي ڏسندي دنيا پنهنجي کِل روڪي نه سگهي. لڳ ڀڳ پورو افغانستان جنهن شخص جي ڳولا ۾ اُٿلائي رکيو ويو، سو اسان جي ئي حساس علائقي ۾ سالن کان سُڪون جي زندگي گذاريندو رهيو، ڇا ان کان وڌيڪ پنهنجن ماڻهن سان ڪو ٻيو چرچو ٿي سگهي ٿو!؟

جنرل ايوب، جنرل يحيٰ ۽ پوءِ ضياءَ الحق جا عوام مٿان ڦٽڪا، ڦاهيون ۽ بنيادي حق گهرندڙن جي نڙيءَ تي ننهن رکڻ وارا عمل ڪنهن horror يا thriller فلم کان گهٽ چئبا؟ فقط پنهنجي اقتدار کي طول ڏيڻ خاطر پرائي جنگ ۾ ٽپي پوڻ جي فيصلي لاءِ پنجن منٽن جي مهلت به نه گُهرڻ ۽ ڪُڏي پوڻ وارن هن رياست ۽ هتي جي ادارن کي ڪٿي وڃي رسايو، سو اوهان اسان جي سامهون آهي. هر طرف بارود جي بوءِ، چچريل ۽ لوٿڙن ۾ تبديل ٿيل لاشا، آهون ۽ دانهون ڪندڙ مائرون ۽ ڀينرون، ڀنڀين ڏاڙهين وارا بيوس ۽ لاچار پيئر ۽ هنيانءُ ڏاريندڙ ايمبولينسن جا سائرن اسان جي شناخت بڻجي ويا. اسين جنهن برق رفتاريءَ سان منفي لاڙن تي هلي رهيا هئاسين، جيڪڏهن اُنهن ۾ پشاور آرمي پبلڪ اسڪول وارو سانحو پيش نه اچي ها، معصوم ٻارڙا مسيحا نه بڻجن ها ته هوند، اسان تباهيءَ جي ڪنڌيءَ تي وڃي ساهه پٽيون ها. اِئين لڳي رهيو هو ته پوريءَ رياست ۾ آدرشن کي موت اچي ويو هجي. اڄ به اسان جا نهايت ئي ساکائتا ادارا سياستزده ٿي ويا آهن، جن تان عام ماڻهوءَ جي من جو ويساهه وارو پکي اُڏامي چُڪو آهي، اُهي ادارا هڪڙن لئه هڪڙا ته ٻين لئه ٻيا معيار رکيو ويٺا آهن. هڪ طرف عام ماڻهو ٻڪري چوريءَ جي ڪيس ۾ پوري ڄمار ڳاريو ڇڏي، ته ٻئي طرف خونن جي ڪيسن ۾ انتهائي گهربل ڏوهاري به پيرول تي آزاد ٿيو، مُلڪ جون سرحدون پار ڪيو وڃن. اِهو سڀ جيڪڏهن ڪروڙين بيوس ماڻهن سان ڀوڳ نه آهي ته ٻيو ڇا آهي؟ ماضيءَ جي اها ڳالهه هاڻ تاريخ جو حصو بڻجي چُڪي آهي، جڏهن محترمه بينظير ڀٽو، لاڙڪاڻي ۽ لاهور جي فرق جي ڳالهه ڪئي هُئي، جنهن جو پسمنظر اصل ۾ محترمه جي ٻئي ختم ڪيل حڪومت کي عدالت طرفان بحال نه ڪرڻ وارو فيصلو ۽ اُن کانپوءِ ساڳي ئي عدالت طرفان نواز شريف جي حڪومت ڏانهن بحاليءَ جو سنيهو موڪلڻ هو. نه رُڳو ايترو پر ان ڳالهه جي پسمنظر ۾ لاڙڪاڻي سان ئي واسطو رکندڙ ذوالفقار علي ڀُٽو کي هڪ جڙتو ڪيس ۾ ڏنل ڦاهي پڻ هُئي.

اهي سڀ اهڙا منظر آهن، جيڪي عام ماڻهن جي ذهنن ۾ مايوسين جا طوفان اُٿاريندا رهيا آهن. اڄ جيڪڏهن بلوچستان جون حالتون انتظاميا لاءِ مٿي جو سور بڻيل آهن ته اُنهن پٺيان به مايوسيءَ جو هڪ طويل دؤر رهيو آهي، پر بدقسمتيءَ سان اسان جي حڪمرانن بلوچن مان مايوسي دور ڪرڻ بجاءِ اُنهن کي سدائين لٺ هيٺ پئي رکيو آهي ۽ هاڻ جڏهن پاڻي سر تائين چڙهي آيو آهي ته سڀني جا هٿ مٿي تي اچي ويا آهن.

عوام جمهوريت جمهوريت ڪريو مريو ٿي ويو، آمريتن جون سختيون اُن انهيءَ خاطريءَ سبب سٺيون هيون ته آمريتن جي خاتمي بعد جُڙندڙ جمهوري حڪومتن کانپوءِ سندن زندگين ۾ آسانيون پيدا ٿينديون، کين امن سُڪون جي جياپي سان گڏ عزت ڀرئي روزگار جو موقعو فراهم ڪيو ويندو، اُهي صاف شفاف پاڻي حاصل ڪري سگهندا، اُنهن کي صحت جون سهوليتون مهيا ڪيون وينديون ۽ کين پوليس توڙي دهشت مان آزادي ملندي. عوام جا اهڙا خواب، خواب ئي رهيا، اُنهن جي پري پري تائين ساڀيان ڏسڻ ۾ نه آئي، بلڪه جمهوري دؤرن ۾ سندن تڪليفون تهائين اُن وقت وڌي ويون، جڏهن چونڊيل حڪمرانن عوام جي زندگين کي بهتر بڻائڻ بجاءِ پنهنجو پاڻ کي ٺاهڻ ۽ پنهنجون ٽجوڙيون ڀرڻ تي سموريون صلاحيتون خرچ ڪيون. نتيجو ڇاهي، اوهين پاڻ هر پاسي ڏسي سگهو ٿا. سندن اهڙين ڪارگذارين سبب وري به اُنهن ئي ادارن جو مورال مٿي ٿيندي نظر اچي ٿو، جن جي پُٺيءَ تي چڙهي هر دؤر جي حڪمران جمهوريتن جي لتاڙ پئي ڪئي آهي. موجوده حڪمرانن کان وٺي اڳوڻن حڪمرانن تائين ميگا ڪرپشن ۾ سندن نالا سرفهرست هُجڻ مان پتو لڳائي سگهجي ٿو ته کين عوام جي اهنجن ۽ تڪليفن کي دور ڪرڻ جو ڪيترو لاچار آهي.

اِئين لڳي رهيو آهي ته جڏي سڏي جمهوريتن مان هاڻ ماڻهن جو جيءُ ڀرجي چُڪو آهي يا کين اِهو يقين ڏياريو ويو آهي ته سياسي حڪمران پنهنجو پاڻ کي ۽ پنهنجي خاندان کي ٺاهڻ کانسواءِ ٻيو ڪجهه نٿا ڪري سگهن! ٻيا سُک ته ٺهيو، هاڻوڪي سڄي رمضان دوران بجليءَ جي لوڊشيڊنگ جو جيڪو آزار رهيو، سو عوام جي سمجهڻ لاءِ ڪافي آهي ته هنن حڪمرانن جون ڳالهيون هاٿيءَ جي ڏندن جيئن هونديون آهن، اُهي فقط واعدا ڪري ڄاڻن، اُنهن واعدن کي نڀائڻ سندن ذميواري ناهي هوندي. ڇا پڙهندڙن کان اُهي وچن واعدا ۽ سينو ٺوڪي اِهو چوڻ ته اسان کي اقتدار ۾ اچڻ ڏيو، ڇهن مهينن اندر جيڪڏهن بجليءَ جو بحران ختم نه ٿيو ته اسان جو نالو تبديل ڪري ڇڏجو؟ اِهو ڪجهه چيو هو نه خادمِ عوام، پر ڇا ٿيو؟ ڇا بحران ختم ٿيو؟ يا ڪنهن حڪمران ۾ ايتري اخلاقي جرئت ڏسڻ ۾ آئي جو هُن پنهنجي ڪيل ڪوڙن واعدن تي عوام کان معافي طلبي هُجي. حقيقت هيءَ آهي ته اسان جا حڪمران عوام کي ڪنهن خاطر ۾ ئي ناهن آڻيندا، جنهن ڪري هُنن کي معافي طلبڻ جو لاچار به ناهي سُجهندو. سندن اهڙا رويا ئي غير جمهوري حڪومتن کي موقعو فراهم ڪندا آهن ته هُو اچن ۽ ايندڙ اٺ ڏهن سالن تائين پنهنجو وارو وڄائين. موجوده حالتون به ڪجهه اهڙو ئي ڏس ڏئي رهيون آهن، سو ڏسجي ته مستقبل ۾ ڇا ٿو ٿئي!

 

پرت نه ڇنن پاڻ ۾؛ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ

ولر ڪيو وتن پرت نه ڇنن پاڻ ۾،

پسو پکيئڙن ماڻهنئان ميٺ گهڻو.

ڪيترو نه پُر معنيٰ ۽ مقصدي بيت آهي؟ آفاقي محبت جي هن مثالي بيت مان اسان کي سبق سکڻ کپي، پرت ۽ محبت تڏهن پيداٿيندي، جڏهن اتفاق ۽ اتحاد هوندو، فتني ۽ نفاق سان ڪا به قوم نٿي سڌري سگهي. فتنو ۽ نفاق، اتفاق ۽ اتحاد جا ضد آهن. فسادي انسان فتني ۽ نفاق جا باني آهن، نفاق هڪ شيطاني ۽ تباهه ڪُن قوت آهي ۽ شيطان انسان جو ازل کان دشمن آهي. نفاق جي معنيٰ ئي آهي انتشار. نفاق جو انجام قتل و غارت گيري آهي جا هڪ فرد کان شروع ٿي قبيلن ۽ قومن جي تباهيءَ تي ختم ٿئي ٿي. هڪ شخص جو قتل يعني سڄي انسانيت جو قتل آهي، انساني جان کي، مارڻ وڏو گناهه آهي ۽ جيڪڏهن مقتول بيگناهه هجي ٿو ته ٻيڻو گناهه آهي پر فتنو ۽ نفاق ته قومن ۽ قبيلن کي ٿا ختم ڪن. تڏهن اهو چيو وڃي ٿو ته ”فتنو قتل کان وڌيڪ هاڃيڪار آهي.“ فتني ۾ ڪيترائي اخلاقي اوگڻ اچي وڃن ٿا. خاص طور ڪوڙ، گلا، غيبت هر فساد جي جڙ آهن. هڪ شخص جيڪا ڳالهه يا واقعو هجي ئي نه ۽ ان کي ڪوڙو ٺاهي وڌائي ۽ غيبتون ڪري فتنا، وڳوڙ ۽ فساد پکيڙي. مذهب کي فرقن ۾ منجهائي ته انهيءَ سان گهر، قبيلا، قومون ۽ ملڪ ناس ٿي ويندا.قرآن پاڪ ۾ ٻن قبيلن جي نفاق مهل هيءَ آيت نازل ٿي.

ترجمو: ”۽ خدا جي رسي کي مضبوطيءَ سان پڪڙيو، پاڻ ۾ ”تفرقا“ يعني ٽولا ٽولا نه ٿيو.“ مسلمان مسلمان جو ڀاءُ آهي سندس ايمان جي تقاضا آهي ته هر مسلمان ٻئي مسلمان جو خيال رکي ۽ دين اسلام جي تعليم تي عمل ڪري، ڌڻي تعاليٰ فرمائي ٿو ته ”جيڪڏهن توهان ۾ نفاق پيدا ٿئي ته پاڻ ۾ وڙهڻ جي بجاءِ خدا پاڪ ڏانهن رجوع ڪريو ته جيئن توهان ۾ اتحاد پيدا ٿئي.“

اتفاق، پيار ۽ محبت، آفاقي ۽ انسانيت جا امين جذبا آهن، جن سان عداوتون ختم ٿي، مظلوم ۽ مصيبت زده قومون غلاميءَ مان آزاد ٿين ٿيون. فتح ۽ ڪامراني سندن قدم چمي ٿي. اهو جذبو انسانن کي ڪائناتي مثالن مان سمجهائڻ لاءِ ڀٽ ڌڻيءَ تلقين ڪئي آهي. فرمائين ٿا ته پکين جي محبت مان سبق سکو ولر ڪري به گڏجي ٿا هلن، آسمان جي بلندين ۾ هڪ ٻئي تي حملا ڪري هڪ ٻئي کي ڪيرائين نه ٿا. بلڪه محبت جا پيامبر ٿي ٽولا ٽولا ٿي گڏجي پيار سان ٿا هلن. اهو ماڻهوءَ لاءِ سوچ ۽ ويچار جو مقام آهي ته هن آفاقي محبت مان سکي ۽ جنهن جي ضرورت آدم جي اولاد کي سڀني کان وڌيڪ آهي، جيڪو لالچ ۽ هٻڇ جي ڦندي ۾ ڦاسي پنهنجي ئي ڀاءُ کي ڦرڻ، دٻائڻ ۽ هيسائڻ کان نٿو مُڙي پر کيس قتل ڪندي به سندس دل ۾ رتيءَ جيترو رحم ڪونهي. هو فتنن ۽ فسادن سان قومن کي قبيلائي جنگين ۾ وجهي فنا ڪندو ٿو اچي. اهو فقط ان ڪري جو آدم عليه السلام جو اولاد انساني اخلاقي قدرن کان ڪري هيٺ پاتال ۾ اچي ويو آهي، جيڪي به اخلاقي گڻ جن جي مذهب تاڪيد ڪئي آهي. انهيءَ تي جيڪڏهن مڪمل طور تي عمل ڪيو وڃي ته هن دنيا مان فتني ۽ فساد جي پاڙ پٽجي ويندي.

نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن جو ارشاد آهي ته ڪوڙي ۽ منافق جي نشاني اها آهي ته:

”ٻڌل ۽ ٻڌايل ڳالهه بغير تصديق جي ٻڌائي“.

ٻڌل ٻڌايل ڳالهيون وڌي ويجهي وڻ ٿي وينديون آهن جن ۾ ماڻهو پنهنجي مزاج مطابق ملاوٽ ڪري تباهيون آڻيندا آهن. اتفاق، ٻڌي ۽ اتحاد مختصر هوندي به پُر معنيٰ، جامع ۽ مڪمل لفظ آهن. چوندا آهن ”ٻه ته ٻارهن“ يا ”ٻڌيءَ ۾ طاقت آهي.“ جيڪڏهن مسلمانن ۾ ٻڌي هوندي ته هو گڏجي زندگي گذاريندا ۽ مسلمان ملڪ به پاڻ ۾ محبت سان هلندا جنهن سان سڄيءَ دنيا ۾ اسلام کي تقويت ملندي. پيار، همدردي، اتفاق ۽ اتحاد جا گل آهن ۽ نفاق انهن گلن کي ڇاڻي ٿو ڇڏي. اتفاق اونداهه ۾ سوجهرو، هيڻن جو سهارو ۽ بي وسيلن جو آسرو آهي، جو قومن جو مان هئڻ سان گڏ قومن مان بزدلي، بي حيائي، بي غيرتي، بداخلاقي ۽ غلاميءَ کي ختم ٿو ڪري.

انسان هن دنيا ۾ اڪيلو آيو آهي پر چوندا آهن ته ”اڪيلو نه روئندي سونهي نه کلندي.“ اڪيلي آدم عليه السلام کي پيدا ڪري سندس راحت لاءِ ڪائنات کي وڌائڻ لاءِ الله تعاليٰ بيبي حوا کي پيدا ڪيو، جنهن سان هيءَ دنيا وجود ۾ آئي. قبيلا ۽ قومون ٺهيون، ڳوٺ، شهر ۽ ملڪ آباد ٿيا. هاڻي ڏٺو وڃي ته جيڪڏهن ڪنهن هڪ گهر ۾ اتحاد ڪونهي ۽ ننڍن لاءِ شفقت ۽ وڏن لاءِ عزت ڪونهي ته اهو گهر دنگي ۽ فساد جو اڏو ٿي ويندو آهي ۽ ائين ئي خاندانن جو حال آهي. اسين ڏسنداسين ته ڪجهه خاندانن ۾ محبتون ۽ پيار تمام گهڻا هوندا آهن ۽ هو هڪ ٻئي جي ڏک سک جا ڀائيوار هوندا آهن ۽ ڪجهه خاندانن ۾ هڪ ٻئي لاءِ ساڙ، جلن ۽ حسد جا جذبا، مٽن مائٽن جون ناراضگيون ۽ سوشل اسٽيٽس Social status جا فرق کين پنهنجن جي بجاءِ پراون ڏانهن متوجهه ڪندا آهن. اهڙيءَ ريت پاڻ ۾ ٻڌي محبت ۽ پيار سان نه هلندڙ قوم بدحال ۽ هيڻي ٿي تباهه ٿي ويندي، جنهن ڪري ڪيترائي ڳوٺ، شهر ۽ ملڪ برباد ٿي ويندا.

حڪم خداوندي آهي ته ”آئون توهان کي توهان جا سڀ گناهه معاف ڪندس پر هڪ ٻئي تي ڪيل ظلم معاف نه ڪندس.“ هڪ ٻئي تي ڪيل ظلمن ۾ وڏو ظلم آهي ته انسانن ۾ انتشار پيدا ڪيو وڃي ته سندن قوت کي خطرو ٿئي.

نفاق هڪ وڏي شيطاني قوت آهي. شيطان رب پاڪ جي عزت جي قسم کاڌي آهي ته ”آئون انسانن تي ساڄي، کاٻي ۽ هر پاسي کان ايندس ۽ کين گمراهه ڪندس ۽ ڌڻيءَ سڳوري جو حڪم آهي ته جيڪي به شيطان جي چوڻ تي هليا ته انهن سڀني سان آئون دوزخ کي ڀريندس.“

منافق پوريءَ انسانيت لاءِ هاڃيڪار ٿئي ٿو. نااتفاقي سبب ماڻهو هڪ ٻئي جو ماس پيا پٽيندا آهن. زر، زن ۽ زمين جي جهيڙن تي قبيلن جا قبيلا رت جون نديون ٿا وهائين. صرف نفساني حوس انسان کي جهالت جي ڪارن ڪوٽن ۾ جڪڙي ڇڏيو آهي ۽ اخلاقيات جا سڀ سبق ميٽجي ويا آهن.

گهرن، پاڙن، ملڪن ۽ قومن مان ٻڌي نڪري ويئي آهي.

نفاق قومن جي نابودي آهي جنهن جي سببن ۾ فرقيواريت خاص آهي، جنهن سان قومن جو اتحاد ٽٽي ٿو ۽ هو غلام ٿي وينديون آهن ۽ انهيءَ سبب کان ئي ڪيترا اسلامي ملڪ هڪ ٻئي کان پري ٿي ويا آهن ۽ سندن سوچ محدود ٿي ويئي آهي. انهيءَ تنگ نظريي ۽ تنگ ذهنيءَ سبب غير مسلمن تي مسلم امت جي لاءِ خراب اثر ويٺا آهن ۽ هو سندن ڪمزوري ڄاڻي ويا آهن، جنهن ڪري سندن ترقيءَ ۾ رڪاوٽون اچي ويون آهن، هو سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي ترقيءَ ۾ به پوئتي رهجي ويا آهن. پاڪستان ۾ به فرقيواريت سبب ملڪ جو سياسي نظام ۽ سماجي ڍانچو متاثر ٿيو آهي. اقتصادي ترقيءَ تي روز روز جا وڳوڙ حاوي ٿي ويا آهن. انهيءَ ڪري بيروزگاري ۽ بدحالي وڌندي پيئي وڃي ۽ ذاتي مفاد، قومي مفادن کان مٿڀرا ٿي ويا آهن. روزانه جي قتل و غارت گيري، بم ڌماڪن ۽ مختلف جماعتن جي جهيڙن سان هن اسلامي مملڪت جي سالميت کي نقصان پهچي رهيو آهي. نفاق سان باطل قوتون اڳيان وڌي اسلام جي بنياد کي ڪمزور ڪري رهيون آهن. رنگ، زبان، قوم، نسل ۽ علائقائي جهيڙا ئي امت کي اتحاد کي ٽوڙڻ جا ڪارڻ آهن جڏهن ته مذهب ته صرف پرهيزگاريءَ کي فوقيت ٿو ڏئي.

اسان کي نه صرف پنهنجي ملڪ جي اتحاد ۽ اتفاق تي ڌيان ڏيڻ گهرجي بلڪه پوري مسلمان قوم لاءِ دعاگو رهي عملي ڪوششون ڪرڻ گهرجن. ضروري آهي ته سڀ مسلمان ملڪ پاڻ ۾ صنعتي، تجارتي، تعليمي، ثقافتي ۽ معاشي طور هڪ ٻئي کي ويجها اچن. سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي ميدان ۾، ڀلائي ۽ نيڪيءَ جي ڪمن ۾ هڪ ٻئي جي مدد ڪن ۽ اهي رستا تڏهن هموار ٿيندا جڏهن سچي دل ۽ سچي جذبي سان اسين اڳيان اچي اهڙو ماحول پيدا ڪنداسين جو هر مسلمان ٻئي مسلمان جو خير خواهه ٿئي. جيتري قدر اسان جو اتفاق ۽ اتحاد هوندو اوتري قدر اسين مضبوط ٿي پنهنجي وڃايل عظمت ٻيهر حاصل ڪري سگهنداسين.

قومون اجتماعي مقصد ماڻي ڪاميابيون تڏهن حاصل ڪنديون، جڏهن منجهن ٻڌي هوندي. هٿ هٿ تي رکي ويهڻ سان ڪجهه هڙ حاصل نه ٿيندو آهي. شاعر چوي ٿو ته:

خدا نبي ني آج تڪ اُس قوم کي حالت نهين بدلي،

نه هو جس ڪو خيال آپ اپني حالت بدلني ڪا.