تازيون خبرون

Category Archives: مضمون

”ٻه لکي” اشرافيا ۽ خلق خدا: شفيق الرحمان شاڪر

هڪ ٽي وي ٽاڪ شو ۾ درد دل رکندڙ يا ايئن چئجي ته ڪو ڪمزور دل صحافي اهو رت روئي رهيو هو ته پاڪستان ۾ ماڻهن جي هڪ وڏي اڪثريت کي پيئڻ جو صاف پاڻي ميسر ناهي ۽ جن کي خوشقسمتيء سان پاڻي ملي به ٿو ته انهيء ۾ آرسينڪ نالي زهريلي ڪيميائي عنصر جي ملاوت آهي  جيڪو انساني زندگيء لاء نهايت ئي هاڃيڪار آهي.

لڳي ٿو ته اهو صحافي به جمهوريت خلاف ٿيندڙ ڪنهن بين الاقوامي “سازش ” جو حصو آهي جو هن بنان جاچڻ ۽ سمجھڻ جي اهڙو بيان جاري ڪري ڇڏيو . ان صحافي ڀاء کان ڪو اهو پڇي ته ڀائو! هن ملڪ ۾ آرسينڪ يا اهڙين ٻين اعليٰ قسم جي گندگين سان ڀرپور پاڻي آخر پيئي ڪير ٿو؟ پاڪستان جي تازي تڪراري آدمشماريء موجب ملڪ جي موجوده آبادي ٿلهي ليکي پورا ويهه ڪروڙ ٻڌون ٿا.انهن ويهن ڪروڙن مان صرف اوڻيهه ڪروڙ ۽ اٺانوي لک ماڻهو پاڻيء مليل ان گندگيء سان پنهنجن آنڊن جي اڃ اجھائين ٿا باقي خدا جي فضل ۽ حڪومتن جي ڀلائين سان ملڪ جا سڄا سارا ٻه لک ماڻهو ان عام پاڻيء جي ويجھو وڃن ئي ڪونه! اهي ته آب امرت يعني منرل واٽر جون بوتلون استعمال ڪندا آهن.اهو آب امرت نوش ڪندڙن ۾ سندن ڪتا،گھوڙا ،ٻلا ۽ ٻليون به شامل آهن.اها “ٻه لکي” پاڪستاني اشرافيا يا بدمعاشيا (جيڪا به آهي) ان ملاوت مليل مشروب يعني عام پاڻيء کان پرهيز ڪندا اچن.هونئن به اهي اعليٰ قومي دماغ جيڪي هروقت ملڪ ۽ ملت جي اوني ۾ سوچي سوچي سڪندا رهن ٿا تن کي معدنيات جي گھرج رهي ٿي جنهن ڪري منرل واٽر انهن جي مجبوري آهي.اهڙيون ابتيون سبتيون ۽ آڏيون ڦڏيون خبرون ميڊيا تي پکيڙڻ کان پهرين صحافين کي ان سوال جو جواب ڏيڻ گھرجي ته هي پاڪستان آهي ڪنهن جو؟ان “ٻه لکي” اشرافيا جو يا اوڻيهه ڪروڙ ،اٺانوي لک باقي خلق خدا جو؟ظاهر آهي ته جواب آسان آهي سو اهو ته پاڪستان ان “ ٻه لکي” اشرافيا جو ئي آهي.زمين انهن لاء ئي پنهنجن خزانن جا منهن کولي ٿي.آسمان مان انهن لاء ئي برساتن جي رم جھم ٿئي ٿي.هوائون انهن لاء ئي گھلن ٿيون،بهارون انهن جا ئي نغما ڳائين ٿيون،باغن ۾ گل ڦل انهن لاء ئي ٽڙن ٿا،سج انهن لاء ئي اڀري ۽ لهي ٿو.چنڊ ۽ ستارا انهن لاء ئي روشنيون وکيرين ٿا.ڪهڪشائون انهن لاء ئي رستا سجائين ٿيون.پکي انهن لاء ئي مٺيون لاتون لنون ٿا ۽ فطرت انهن لاء ئي پنهنجا حسين منظر ڏيکاري ٿي.رهي خلق خدا ته اها ته پيدا ئي ان ڪري ٿي آهي جو اهي ان اشرافيا جي نوڪري چاڪري ڪن،سندن خدمت ۽ تعظيم ۾ هروقت هٿ ٻڌي ۽ ڪنڌ نوائي بيهن،سندن ساراه ۾ گيت ڳائين،سندن خوشامدون ڪن،سندن تڪريم ۽ شان ۾ قصيدا پڙهن،سندن ڄڃن ۾ نچن ۽ ٽپا ڏين،سندن جنازن ۾ پار ڪڍي روئن.سندن سالگرهن تي کين دعائون ڏين.انهيء ڪري جو پاڪستان صرف انهن جو آهي.انهن کي ڪڏهن ڪا اذيت آئي؟ انهن ڪڏهن ڪنهن زحمت جو منهن ڏٺو؟انهن تي ڪڏهن ڪو ڏکيو ڏينهن آيو؟ انهن جو ڪڏهن اڃ ۽ بک سان ڪو واسطو پيو؟ڪڏهن انهن کي به ڪنهن جانور جيان ڪنهن لاوارث سرڪاري اسپتال ۾ اڇليو ويو؟ڪو انهن مان بک وگھي تڙپي مئو هجي؟ڪڏهن انهن مان به ڪنهن جي ڳچيء ۾ قانون جو ڳٽ پيو هجي؟ڪنهن سنتريء ڪڏهن انهن کي رستي تي بيهڻ جو اشارو ڪيو هجي؟ان ڪري جو اهي خاص آهن ۽ پاڪستان صرف انهن جو آهي.هر زنجير کان آزاد،هر قانون کان بالا،هر قائدي کان اعليٰ،هر اوني کان آجا،زندگيء جا لاها چاڙها انهن لاء بي اثر  جيون جون جھوريون انهن لاء نامعلوم آهن.هي جياپي لاء ٿيندڙ سمورن جھنجھٽن کان پري ۽حالتن جي پيڙائن کان اڻ ڄاڻ آهن.وقت جون خزائون انهن جي آشيانن جي آس پاس نٿيون گذرن.انهي مخلوق کي مرڻ تائين اٽي ان جي اگھه جي ڄاڻ نٿي رهي جو خلق خدا جي پگھر جي پورهيي مان ئي انهن جي شاهي دسترخوان تي قسمين قسمين قيمتي طعام سجن ٿا.رعيت جي رت مان ئي انهن جي خوبصورت محلن جا برقي قمقما رنگارنگي روشنين جا رنگ وکيرين ٿا.جڏهن ڪروڙين وجود نپوڙجي تيل بڻجن ٿا ته انهيء سان سندن شاهي سواريون شاهي رستن کي رونق ڏين ٿيون.اهي هلن ٿا ته ڄڻ ڪائنات هلي ٿي ۽ اهي بيهن ٿا ته ڄڻ وقت جي ڪانٽي کي بريڪ لڳيو وڃي.

پر هڪڙو عجيب اسرار جيڪو عقل جي دعويدار ان اشرافيا کي اڄ تائين عقل ۾ نه ويٺو سو اهو ته ايترن سارن گھائن، زخمن، ايذائن، اذيتن، پيڙائن، سورن، ستمن، صدمن، بکن، بدحالين ۽ بيمارين باوجود به خلق خدا مري ختم ڇو نٿي ٿئي؟کين جيتن،جرثومن ۽ انيڪ موذي مرضن سان ٽمٽار گندو ۽ زهريلو پاڻي پياريو تڏهن به اهي زندهه آهن.بکون ڏيون،ٻيو ۽ ٽيون نمبر جعلي دوائون اوتيون پوء به جيئرا آهن.ملڪ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ سنديافتا ڊاڪٽرن بدران کين پيرن،فقيرن،جناتي بابن، سنياسي ٻاون،نيم حڪيمن ۽ عطائي مسيحائن جي فوج جي حوالي ڪيو ته به زندهه آهن.هنن فيصلو ڪيو ته انهن کي ايتريون ته بکون ڏيو جو بک کان پاڳل ٿي اهي هڪٻئي جو گوشت ڇڪڻ لڳن پر ايئن به نه ٿيو.هيء ڪهڙي خلق خدا آهي جو بک جي حالت ۾ هڪڙي ماني به گره گره ڪري پاڻ ۾ ورها.يو ويهن.خالي پيٽ به خدا جو شڪر ادا ڪن ٿا.کيسي ۾ بچيل ڏهن روپين جو آخري نوٽ به ڪنهن فقير کي دعا جي اميد تي ڏييو ڇڏين.ان اشرافيا کي خلق خدا سان وڏي ۾ وڏو ساڙ ئي اهو آهي ته اهي ڪجھه به نه هوندي پرسڪون ڇو آهن؟ هر پل زندگيء جي سختين جي سمنڊ ۾ غوطا کائيندي به اهي ايترو مطئمن ڇو آهن؟ان اشرافيا کي ان وقت سخت غصو اچي ٿو جڏهن ڪنهن پينو فقير يا ڪنهن مست ملنگ کي فٽ پاٿ جي سيج تي سڪون جي ننڊ سمهندي ڏسن ٿا.ٻئي طرف اهي پاڻ زندگيء جون سموريون سهولتون هوندي به اڪثر بي سڪون نظر اچن ٿا.دولت ۽ سامان جا اڻ شمار انبار هوندي به سندن دلين توڙي اکين ۾ حرص ۽ هوس جا راڪاس رقص ڪندي نظر ايندا.انهن جو وس پڄي ته سندن درن تي آيل سوالين جي انگ جا ڪپڙا به ڇڪي وٺن.اهي دنيا جا مالدار ترين ماڻهو هئڻ باوجود دنيا جا محتاج ترين ماڻهو  ۽ زندگيء جون سڀ آسائشون هئڻ باوجود هن ڪائنات جا بي سڪون ترين وجودآهن.انهن جي اڪثريت اهڙي بدنصيب آهي جن جي عزت خلق خدا صرف سندن طاقت جي خوف يا سندن شر جي انديشي سبب ڪري ٿي.اهڙا بدقسمت وجود جن لاء ڪنهن به اندر مان حقيقي دعا نٿي نڪري.اهي جيستائين زمين جي مٿان هوندا آهن ته خلق خدا هروقت انهن جي شر کان پناهه گھرندي آهي ۽ جڏهن اهي زمين جي هيٺان ويندا آهن ته خلق خدا اندر ئي اندر شڪر جا ڪلما پڙهندي آهي جو هڪ وڏي خدائي عذاب کان جان آجي ٿي.مرڻ کان پوء انهن جي مزار تي نه ته ڪو ڏيئو ٻارڻ وارو هوندو آهي ۽ نه ئي ڪو فاتحه پڙهڻ وارو!

 

معذور ٻارڙن جي تعليمي اداري ۾ ھڪ ڪردار: تحرير: راجا تنوير خاصخيلي / ٺٽو

سنڌ جي راڄڌاني شھر ٺٽي ۾ معذور ٻارڙن جي اسڪول ۾ بھتر تعليمي تدريسي عمل تي معذور ٻارڙن جي والدين، سياسي، سماجي، علمي، ادبي ڌرين سميت سڄاڻ حلقن اسڪول جي بھتر ڪارڪردگي کي ساراھيندي حڪومت سنڌ کي معذور ٻارڙن لا۽ وڌيڪ فنڊ مھيا ڪرڻ لا۽ اپيل ڪئي معذور ٻارڙن جي اسڪول گورنمينٽ سروس سينٽر فار اسپيشل ايجوڪيشن اسڪول مڪلي ۾ ڪافي اھڙا پرنسپل مقرر ٿيا پر اسڪول جا انتظام بھتر نہ ٿيڻ سان گڏ بلڊنگ ۽ ٻيون سموريون بنيادي سھولتن کان محروم رھيو پر جڏھن انسان دوست ۽ ايماندار مسيحا جو روپ کڻي پرنسپل ٺٽو گورنمينٽ سروس سينٽر فار اسپيشل ايجوڪيش مقرر ٿيو تہ پنھنجي مڪمل جدوجھد ۽ ڪوششن سان اسڪول جا سمورا انتظام بھتر ڪرڻ سان گڏ معذور ٻارڙن کي سنڌ جي مختلف تاريخي ورثن سميت تعليمي ادارن جا دورا ڪرائي انھن ۾ ٽيلنٽ ۽ شعور پيدا ڪرڻ ۾ مڪمل ڪوشان رھيو آھي جڏھن تہ ايماندار ۽ ھمدرد پرنسپل جنھن جو تعلق ٺٽو نہ پر ڪراچي (ڪلاچي) سان آھي پر ان جي باوجود بہ ھڪ بہ ڏينھن غير حاضر نہ رھيو جيڪو مسلسل اسڪول ۾ ئي معصوم معذورن ٻارڙن کي بھتر تعليم سميت سٺيون سھولتون مھيا ڪرڻ ۾ برپور ڪوششون ڏيئي رھيو آھي اھڙي پرنسپل جي مقرري بعد ھن وقت اسڪول ۾ نئون فرنيچر، بلڊنگ، راند جو گرائونڊ، معذور ٻارڙن لا۽ ويلچيئر، ڪنن جون مشينون، اسٽيڪ سميت ٻيون ڪيتريون ئي سھولتون صوبائي تعليم کاتي کان ڪوششن بعد ورتيون آھن پرنسپل نديم ابراھيم پاران اسڪوم ۾ قومي ڏيھاڙن سميت سنڌي ثقافت تي بہ اسڪول ۾ مختلف پروگرام پڻ ڪرائندو آھي تہ جيئن معذور خاص شاگردن ۽ شاگردياڻين کي سنڌ جي ثقافت سميت قومي ڏيھاڙن بابت کين آگاھي ملي سگھي جڏھن تہ اسڪول ۾ 5 روم، ٻہ آفيسون، صاف پاڻي ۽ 12 جي لڳ ڀڳ عملو پڻ مقرر آھي جن ۾ 3 فيميل استاد، 4 ميل استاد، پٽيوالا ڊرائيور ۽ مالي پڻ مقرر آھن جيڪي پڻ معذور ٻارڙڻ خاص خيال، انھن کي موڪل وقت پنھنجي پنھنجي گاڏين ذريعي گھرن تائين پھچائڻ ۾ پنھنجو فرض سرانجام ڏيئي رھيا آھن گورنمينٽ سروس سينٽر فار اسپيشل اايجوڪيشن اسڪول مڪلي ۾ 9 سالن جي شاگردياڻي نمرا خاصخيلي جيڪا 4 ڪلاس ۾ تعليم پذير آھي جيڪا ڳالھائي ۽ ٻڌي نٿي سگھي کيس تعليم جو وڏو حب آھي پر نئين پرنسپل نديم ابراھيم جي مقرري بعد شاگردياڻي نمرا خاصخيلي ھر پڪن امتحانن سميت مختلف پروگرامن ۾ بھترين ٽيبلوز پيش ڪرڻ تي ننڍي ڄمار ۾ ھونھار ۽ چالاڪ ذھن ھئڻ تي  فرسٽ پوزيشن ماڻي ايوارڊ، مڊل ۽ سرٽيفيڪيٽ پڻ حاصل ڪيا آھن جڏھن تہ اسڪول ۾ معذور ٻارڙن جي والدين، ضلعي جي سياسي سماجي ڌرين سميت سڄاڻ حلقن مسيحا پرنسپل نديم ابراھيم جي خدمتن کي ساراھيندي حڪومت سنڌ کان اسڪول سميت معذور شاگردن ۽ شاگردياڻين لا۽ وڌيڪ سھولتون ڏيڻ جي گھر ڪئي آھي

 

مائي مِٺي اداس آهي: ماهم سنڌي

ڳالھ ٿا ڪن ته مائي مٺي نالي هڪ عورت دنيا جي ستين نمبر وڏي ريگستان ، سنڌ جي زميني جاگرافي مطابق اتر پاسي واقع ،  ٿرپارڪر ۾ رهندي هئي . اُها جهوني عورت انسانيت جي وڏي خدمتگذار هئي ۽ هر ايندڙ ويندڙ واٽهڙي کي مٺو پاڻي پياريندي هئي . سندس ذمي هر اڃايل جي اڃ مٺي پاڻي سان لاهڻ هئي . هو مسافرن کي توڙي اتي موجود ايندڙن ويندڙن کي مٺي نلڪي مان پاڻي پياري کين سيراب ڪندي رهندي هئي ، جنهن سبب سڀ ان کي مائي مٺي چئي مخاطب ٿيندا هئا . ڪي چون ٿا سندس نالو مٺي هو ۽ ڪي چون ٿا ته  مٺو پاڻي پيارڻ سبب کيس اهو نالو پيو ،  جنهنڪري ان جي مرڻ بعد اهو علائقو به مٺي سڏجڻ لڳو .  ان بعد اڳتي هلي مٺي علائقي مان شهر جو روپ ورتو .  جڏهن نئوڪوٽ کان وٺي ننگر پارڪر جي چوٽين تائين جٿان انڊيا شروع ٿئي ٿو ، تيستائين جڏهن ٿرپارڪر جون جاگرافيائي حدون طئي ڪري ان کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو ته مٺي شهر کي ان جو هيڊڪوارٽر بڻايو ويو . جٿي ضلعي سطح جون سڀ آفيسون ،  بازارون ، هاء اسڪول توڙي ڪاليج ۽ يونيورسٽي ڪئمپس پڻ قائم ڪيا ويا . اڄ جي دور جي ڪا عورت هجي ها ته ان جي ڪنهن ننڍڙي سماجي خدمتگذاري واري ڪم کي به سوشل ميڊيا ذريعي ايڏي توجه ۽ شابس ملي ها ، جو  اُها شهرت جي بلندين تي هجي ها پر هي مائي مٺي خاموشي سان ماڻهن جي اڃ اجهائيندي وڃي آرامي ٿي .

مائي مٺي جي زماني ۾ قربتن جا سانوڻ ٻارهن ئي مهيني پيا وسندا هيا . ٿر جي واري بيشڪ سانوڻ مُند لاء ڪنهن اياڻي ٻار جيان سڪندي هئي ، پر انسانن توڙي پکين جون محبتون ايڏيون چوٽ چڙهيل هيون جو تتل ريت تي به ٿڌڙي هير محسوس ٿيندي هئي . ان جي زماني ۾ هڪ ماڻهو جي فطري موت به پوري علائقي ۾ اداسي پکيڙي ڇڏيندي هئي . مهينن تائين سندس سوڳ جاري رهندو هو ، ايتري تائين جو آسپاس جي گهر وارا ماڻهو ڪڪڙ جو گوشت  کائڻ کان ۽ نوان ڪپڙا توڙي شادي مرادي ۽ ڳيچ سهرن کان به پرهيز ڪندا هئا . پر اڄ ڏسجي ته سنڌ جي وارياسي حصي جون قديم روايتون ۽ امن پسند هئڻ جي روايت ائين اوچتي گُم ٿي وئي آهي ، جئين ڪو قومپرست جماعت جو سرگرم ڪارڪن هجي جنهنجو گُم ٿيڻ بعد نه ڪو پتو پوي نه ڪا قانوني ڪاروائي ٿئي.  شهر مٺي ۾ موجود گڊي ڀٽ مان جڏهن ڪو بيهي ڀٽن تان لهندڙ چڙهندڙ پڪن رستن جو معائنو ڪندو ، ته  لڳندو ڄڻ دلين جا ڪٺور ۽ پڪا ماڻهو ان شهر ۾ پنهنجي حوس پکيڙڻ لاء پهچي چڪا آهن . اهي رستا ۽ انهن تي ٿر جي مخصوص کيکڙو ، جيڪو ٿر جي خاص پهچان آهي تنهن تي به ڪي رهزن سوار ٿي ائين امن جي پکئيڙن کي نوسي رهيا آهن جئين ڪي رولو ڪتا يا ڪا شڪاري ڳجھ هجي . ڪيڏي نه ڏک جي ڳالھ آهي ته ان  مٺي مائي جي شهر ۾ هاڻ موت ڪمند جي لٿل اگهه جيان سستو ۽ زندگيون تيل جي اگهن جيان چوٽ چڙهي ويون آهن . هتي ڪڏهن مور ، ڪڏهن ناياب  نسل جا هرڻ ڪڏهن معصوم ٻارڙا ته ڪڏهن ٻه  واپاري ڀائر سر عام گوليون هڻي ماريا وڃن ٿا . پر  انصاف ائين رُٺل آهي ، جئين ڏڪار جي مُند ۾ مينهن رُسي وڃي ٿو  . تازو ئي نئي سال جي پهرين مهيني جي پهرين هفتي 5 جنوري تي جڏهن پوليس اٽالا خاص طور تي ميرپورخاص ۾ ٿيندڙ آصف زرداري جي جلسي لاء موڪليل هئا ، انهي صبح جو مٺي لڳ ٻن واپاري ڀائرن کان ڦُر ٿي ،  مزاحمت ڪرڻ تي ٻن  واپاري سڳن ڀائرن دليپ ڪمار ۽ چندر ڪمار مهيشوري تي بندوقن جا منهن کولي ، جسم رتو رت ڪيا ويا . ان اوچتي ناحقي قتل بعد مٺي جا ماڻهو توڙي مقتول ڀائرن جا وارث انصاف لاء روڊن تي نڪري آيا . انهي ردعمل ۾ نوٽيس ورتا ويا ، هنگامي دورا ٿيا  ، ڪئي ئي قول ۽ واعدا ڪيا ويا پر سڀ بي نتيجا نڪتا . اڄ به قاتل سي ئي آزادي سان گهمندا ٿا وتن ، کين ڪا قانوني گرفت پنهنجي ڪنٽرول ۾ آڻي نٿي سگهي .  وزيراعظم شاهد خاقان عباسي کان وٺي سنڌ جي وڏي وزير مراد علي شاھ تائين قاتلن کي جلد گرفتار ڪرڻ جا بيان جاري ٿيا .  آء جي سنڌ  اي ڊي خواجه کان وٺي پي پي پي جي چئيرمين  بلاول ڀٽو  ۽ ڪيترين ئي سياسي سماجي جماعتن پڻ بي گناھ هندو واپاري ڀائرن لاء ظاهري طور آواز اٿاريو پر قاتل جيڪي سڀن کان وڌيڪ طاقتور هئا سي لڳي ٿو زير زمين لڪي ويا . ٿرپارڪر جي سونهن بڻيل مور جٿي وبائي بيمارين سبب مري رهيا آهن اتي مورن جهڙا ملوڪ ماڻهو پڻ  سرعام قتل ٿي رهيا آهن . ٿر مٿان لٿل موت جو راڪاس ڪڏهن معصوم ٻارڙا ڳيهي وڃي ٿو ته ، ڪڏهن جوان مڙس پنهنجي شڪنجي ۾ ڪيو وڃي ٿو پر ان موت جي سر عام آزادي سان گهمندڙ طوفان کي ڪو روڪڻ وارو ۽ قيد ڪرڻ وارو ناهي . گزريل سالن کان ٿر ۾ ڏڪار جي موسم لٿل آهي . 2015ع ۾  کاڌي جي کوٽ سبب 400 کان مٿي اسپتالن ۾ ٻارن تڙپندي دم ڏنو ۽ پنهنجي مائرن جون جهوليون خالي ڪري ، معصوم چهرن  تي ڊگهي ننڊ جي چادر اوڙهي سمهي رهيا تن جي به ڪا واهر نٿي . هن سال به سياري جي موسم ايندي ئي ٿر ۾ ٻارن جي موت جون خبرون اچن پيون پر ٿر واسي پوء به بي يارو مددگار لڳي رهيا آهن . اچڻ کان ته وڏا ننڍا سڀ مير پير آيا پر ڪنهن جي به مدد ڪاغذي نوٽيسن کان نڪري ٻاهر نه آئي ۽ ڪا خاطرخواهي نٿي سگهي . آڪٽوبر 2017ع کان اسلام ڪوٽ لڳ گوڙاڻو ڊيم جي اڏاوت تي 12 مقامي ڳوٺاڻن جي رهواسين جي احتجاج کي سوين ڏينهن ٿي ويا آهن پر کين ڪو سولو مُنهن ڏيڻ لاء تيار ناهي . اينگرو ڪمپني وارا ڳالهائڻ ۽ انهن جا جائز خدشا ٻڌڻ لاء تيار ناهن . ٿر جي ڪوئلي تي به مقامي ماڻهن جو حق نالي ماتر آهي .
ٿر جي ريت ته انسانن کي عزت ۽ پيار بخشڻ جي هئي . ٿر جي ڀٽن تي رهندڙ مارئي جڏهن عمر بادشاه قلعي ۾ اچي قيد ڪئي هئي ته ، سندس ماروئڙن سان بي انتها محبت ۽ پنهنجي ديس سان لڳاءُ ڏسي ، بادشاھ ڪنڌ جهڪائي مارئي کي چادر اوڍي مانائتو ڪري واپس ڇڏي اچڻ تي مجبور ٿي پيو هو .  18هين صدي جي وچ ڌاري جڏهن انهي ٿر جي علائقي ننگرپارڪر تي انگريز جنرلن قبضي جي نيت ڪئي ته ، اتي  ڌرتي جي سچي سپوت روپلي ڪولهي آزادي خاطر وڙهندي سوريءَ کي ڳلي ۾ وجهڻ کي ئي سينگار سمجھيو .   جنهنجي بهادر وني آخري ملاقات ۾ چيو هو ته “روپا تون جان کان وڌيڪ مٽي ماء کي عزت ڏجانء ، منھنجو سھاڳ ڌرتي مٿان قربان ٿيو ته مان بافخر بيواھ ٿي پوندس“. ٿر جي ڪوئل طور مشهور راڳي مائي ڀاڳي جڏهن هڪ هٿ ڪَن تي ڏئي وڏي سُر منجهان چوندي هئي “ لوڙهه منجهان لڙهندي اچي تارن مان ترندي اچي دل ٻاروچل ٻاروچل پئي ڪري “ ته سندس سُر ٿرپارڪر جي هر واهڻ وسندي ۾ گونجي سڪون ڏيندو هيا  . مٺي جو سريلو راڳي صادق فقير جڏهن پنهنجي حياتي ۾ پنهنجي ئي مخصوص  انداز ۾ ڳائيندو هيو ته  “ٻاٻيهو ٿو ٻولي “ ته سچ پچ لڳندو هيو ٿر ۾ ٻاٻيها ڄڻ اچي لٿا آهن .  شاندار مذهبي رواداري ، ماڻهپي ۽ امن پرستي جي روايت ۽ حب الوطنيء جو   تاريخي پس منظر رکندڙ  ٿر ۾ موت جو باز انسانن جون جانيون جئين جهٽي رهيو آهي سو واقعي مَت منجهائيندڙ آهي . جنهنڪري مائي مٺي انتهائي اداس ۽ حيران پڻ آهي . سندس ديس جي ماروئڙن لاء ڪير ڪڇڻ وارو ناهي . مائي مٺي ٻيو ڪجھ نه صرف اهو انصاف طلبي ٿي ، اھو  انصاف جيڪو ان جي پاڻي کي ايڏو ته مٺو ڪندو هيو جنهن جي هڪ سڪ سُرڪ به سنڌو جي پوتر پاڻي جيان پاڪ ۽ ماکيءَ جهڙي مٺاس سان ڀريل هوندي هئي  .

 

 

اڳتي جو وزيراعظم ۽ سياسي اڳڪٿيون…؟: غلام مصطفيٰ جمالي

دنيا اندر ڪيترن ئي  حڪومتن جو راج آهي.ڪٿي جهموريتي نظام، ته ڪٿي صدارتي نظام،پارليامينٽي نظام،ته ڪٿي ڊڪٽيئرشپ،يا بادشاهت،ته ڪٿي حزب اختلاف،پر مان سمجان ٿو ته جهموريت معاشري جو لازمي جز آهي.انساني زندگي لاءِ جمهوريت شهه رڳ آهي.شايد هن وقت انهي جمهوريت مان ترڪي جي عوام کي عوام تمام گهڻو فائدو ٿيو تڏهن ته انهي جمهوريت کان اقتدار ڦريندڙ آمريت خلاف گڏجي ڪري آواز اٿاريو هو ۽ آمرييت کي ختم ڪري وري ترڪي اندر هڪ نئي جمهوريت کي جنم ڏنو، پر اها واضع حقيقت آهي ته جمهوريت مان فائدو ئي آهي جي فائدو نه هجي هان ته ترڪي جي عوام مرڻ مارائڻ جي حد تائيئن نه وڃي ها.

ڇو ته ڏٺو ويو آهي  جتي جمهوريت ناهي اتي جي معيشت توڙي عوام وڏي مسئلن جي وڙ چڙهيل هوندي آهي،پر سوال اتي اهو به آهي ته اها جهموريت صوبن کي برابري جي اک سان ڏسي  ٿي جيڪا جهموريت صوبن ۽ عوام جي جذبات ۽ احساس ۽ مشڪلاتن،۽ مسئلن جي ترجماني ڪري ٿي ۽ ملڪ جي حڪومت کي به سڌي رستي تي هلڻ ۾ مدد ڪري.انهي کي ئي اصل جمهوريت چئبو آهي. هي پاڪستان اندر2008۾ شروع ٿيڻ واري جهموريت جي ٻيو دور هو. جڏهن ته 1999کان وٺي 2007تائين مشرف جي ڊڪٽيئرشپ قائم هئي. ضياالحق جي مارشلا ۾ 1985 اندر غيرجماعتي اليڪشن سان هڪ نئي سياسي سفر جي شروعات ٿي.ته 1999تائين ڪا به سياسي پارٽي پنهنجي آئيني مدت پوري ڪري نه سگهي.سڀ کان پهرين محمد خان جويڻيجو صاحب کي جرنل ضياالحق گهر ڀيڙو ڪيو .پوءِ محترمه بينظير ڀٽو ۽ ميان نواز شريف ٻه ٻه دفعا رخصت ٿيا.جون 2013جي موقعي جي اهو پهريون هو جڏهن سياسي حڪومت پنهنجي آئيني مدو پورو ڪيو ۽ هڪ ٻئي سياسي پارٽي پنهنجو آئيني حق سنڀاليو

پاڪستان ۾ جيڪڏهن سڀاڻي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪبو ته توهانجي خيال ۾ ٻن مشهور جماعتن پيپلز پارٽي ۽ مسلم ليگ نواز کانپوءِ ٽين وڏي سياسي قوت يا آپشن ڪهڙي جماعت ٿي سگهي ٿي؟جماعت اسلامي، متحده قومي موومنٽ يا وري تحريڪ انصاف.عمران خان جو اليڪشن کٽڻ جي متعلق  بيشڪ عمران خان بهترين رانديگر ۽ مشهور فلاحي ڪارڪن طور مقبول آهي. عمران خان جتي به وڃي هتي ماڻهو گڏ ٿي ويندا آهن، ماڻهو کيس سر اکين تي ويهاريندا آهن ۽ سندس ڳالهيون غور سان ٻڌندا آهن. پر عمران خان انهيءَ اهميت کي پنهنجي سياسي حمايت سمجهي رهيو آهي؟

سياست جو مثال انهيءَ وياڪل اٺ وانگر آهي جنهن جي آخري وقت تائين خبر ناهي ته اُهو ڪهڙي پاسي ويهندو. مون جنهن سان به ذڪر ڪريان ٿو اُهو ٻن مشهور سياسي جماعتن جا مسئلا نبيرڻ ۾ ناڪامي تي لعنت ملامت ڪري ٿو پر انهيءَ ٻڏتر جو شڪار پڻ آهي ته ٽين آپشن جي غير موجودگي ۾ ڪنهن کي ووٽ ڏيندو.

مذهبي جماعتن جو مصروف ووٽ بئنڪ آهي جيڪو هنن کي سواءِ نائين اليون کانپوءِ ٿورو يا وڌيڪ ملي ٿو پر اصل مسئلو ٻڏتر ۽ مايوسي جو شڪار ووٽرن جو آهي جيڪي ووٽ ڏيڻ لاءِ نه ٿا اچن. سوال اِهو آهي ته ڇا عمران خان هنن ووٽرن کي ڪيش ڪري سگهندو؟ تحريڪ انصاف جو خيال آهي ته 15 سالن جي اپوزيشن کيس لائق بڻائي ڇڏيو آهي. عمران خان جو چوڻ آهي ته پيرسن نوجوان ۽ ٻارڙا پاڻ هن وٽ اچي ڪري حمايت ڪرڻ جو يقين ڏيارين ٿا. عمران خان جو چوڻ آهي ته ”ماڻهو منهنجي پارٽي ۾ شامل ٿي رهيا آهن ۽ مونکي يقين آهي ته اِها حمايت چونڊن تائين سونامي جهڙي بڻجي ويندي.“

پرهن کان پهريان عمران خان ۽ سندس جماعت کي وڏا ڪم ڪرڻا پوندا، هن وقت عمران خان عوام جي نظرن ۾ سياسي جماعت کان وڌيڪ ”ون مين شو“ آهي. اهڙو ون مين شو جيڪو ٽي وي جي هر چئنل تي هر وقت توهانکي ڏيکاربو. اهڙي جماعت جنهن ۾ عمران ئي عمران آهي ٻيو ڪير به ناهي.

عمران خان جو چوڻ آهي ته عوام تائين پهچڻ لاءِ ٽي وي نهايت طاقتور ذريعو آهي پر عمران خان اِها ڳالهه تسليم نه ٿو ڪري ته ٽي وي تي وڌيڪ ڏيکارجڻ نقصانڪار پڻ ثابت ٿي سگهي ٿو.سندس چوڻ آهي ته سڀ کان وڏو مسئلو اِهو آهي ته ٽي وي وارا شيخ رشيد وانگر هن کان علاوه سندس جماعت جي ڪنهن به ڪارڪن کي گهرائڻ لاءِ تيار نه آهن.

ادا توهان ئي خيال ڪريو، شايد توهانجي غير موجودگي ۾ ڪنهن ٻئي کي اچڻ جي دعوت ڏين.جيستائين هڪ ايڪٽيو ٽيم ٺاهڻ جي ڳالهه آهي ته عمران خان موجب چڱا، ايماندار ۽ باڪردار ماڻهو ڳولڻ ۾ دير ٿيندي آهي پر آئون اهڙا ماڻهو آڻيندس جيڪي هن ملڪ کي اقتصادي بحران جي ڌٻڻ مان ڪڍي سگهن.

عمران خان لاءِ اِهو ٽاسڪ جلدي پورو ٿيڻ لازمي ۽ فائديمند آهي.تحريڪ انصاف لاءِ ڪهڙي ايشو لاءِ ايندڙ چونڊون وڙهڻ فائديمند ثابت ٿيندو؟ اِهو اهم سوال ڪاميابي ۽ شڪست ۾ اهم ڪردار نڀائيندو. عمران خان سمجهي ٿو ته اِهو موضوع بي ايماني هئڻ گهرجي. پر شايد مون جهڙن ماڻهن جي خيال ۾ امن عامه جي بحالي ۽ دهشتگردي جو انت لازمي آهي. ڪجهه ماڻهو هن کي آني ۽ ڪڪڙ واري بحث ڄاڻايو آهي پر منهنجي لاءِ امن جو قيام ضروري آهي جنهن کانپوءِ بي ايماني واري اهم اقتصادي مسئلي بابت سوچ ويچار ڪري سگهجي ٿو.

هينئر تائين اليڪشنز ۾ وقت ٿورو آهي شايد انڪري ڪنهن به سياسي جماعت کي اليڪشن جي تياري جي تڪڙ ۾ آهن. توڙي هن وقت ملڪ ۾ اليڪشن ڪميشن اهڙي عمل مان گذري رهيو آهي جنهن جو ايندڙ چونڊن تي اثر پئجي سگهن ٿا. اِهو ڪم ووٽرن جي لسٽن جي تصديق ڪرڻ آهي.

سڀنيءَ کي خبر آهي ته تحريڪ انصاف جو اصل اثاثو نوجوان نسل ثابت ٿي سگهي ٿو. پر ڇا تحريڪ انصاف پنهنجي فيس بُڪ ۽ ٽوئٽر سان چمبڙيل نوجوانن کي پنهنجو ووٽ داخل ڪرائڻ جي هدايت ڪئي آهي؟ شايد نه.عام چونڊون ماسي جو گهر نه آهن. هوم ورڪ جي ضرورت آهي جنهن کان هر سياسي جماعت لنوائي ٿي. تحريڪ انصاف پاڻ کي ٻين جماعتن کان ڌار پارٽي قرار ڏنو آهي. تحريڪ انصاف کي ٽي وي تي بحث ڪرڻ سان گڏ عملي ڪارروايون پڻ ڪرڻ گهرجن.

 

ياسرعرفات جي قتل لاء اسرائيل ڇا ڇا ڪيو؟ : شفيق الرحمان شاڪر

اڳوڻو اسرائيلي وزيراعظم ايريل شيرون 1980ع جي ڏهاڪي ۾ فلسطين لبريشن آرگنائيزيشن (پي ايل او) جي چيئرمين ياسر عرفات کي قتل ڪرائڻ لاء ايترو ته بضد هو جو هن مسافر هوائي جهازن  کي ڪيرائڻ جي منصوبابندي جي به منظوري ڏيئي ڇڏي هئي.اهو انڪشاف تازو نيويارڪ ٽائيمز جي هڪ مضمون ۾ ڪيو ويو آهي.

ليکڪ رونين برگمين  اسرائيل طرفان عرفات کي قتل ڪرڻ لاء سالن تائين کنيل قدمن  کي تفصيل سان بيان ڪيو آهي.پي ايل او اڳواڻ ڪيترن ئي بم حملن ۽ فوجي ڪاروائين باوجود معجزاڻي طور تي بچندو رهيو.انهن ۾ ڪجهه اهڙا حملا به رٿيل هئا جيڪي  ڳري انساني جانين جي نقصان واري امڪان سبب اسرائيلي انتظاميا روڪي ڇڏيا هئا.عرفات آخرڪار 2004ع ۾ 75 سالن جي عمر ۾ گذاري ويو.

برگمين جي رپورٽ مطابق هڪ ڀيري ايريل شيرون اسرائيلي ايجنسين کي حڪم ڏنو ته بيروت جي هڪ اسٽيڊيم جي وي آئي پي ايريا ۾ خطرناڪ قسم جا بم فٽ ڪيا وڃن جتي پي ايل او ڪو ڏينهن ملهائڻ لاء تقريب جو بندوبست ڪري رهي هئي.ڌماڪو ڪندڙ مواد نصب ڪرڻو هو ۽ صرف هڪ بٽن دٻائڻ جي دير هئي جو پي ايل او جي پوري قيادت تباهه ٿي وڃي.

پر اهو منصوبو ان وقت رد ڪيو ويو جڏهن اسرائيلي سينئر عملدارن ان وقت جي اسرائيلي وزيراعظم بيگن سامهون پنهنجن ڪيترن ئي  سخت تحفظات جو اظهار ڪيو.

هڪ ٻئي منصوبي ۾ شيرون انهن تجارتي هوائي اڏامن کي ڪيرائڻ جي باري ۾ سوچ ويچار ڪيو جن اڏامن ذريعي ياسر عرفات غيرملڪي دورن تي ويندو هو.مضمون مطابق صرف ٽي اسرائيلي اعليٰ عملدار ان منصوبي کان واقف هئا.

““ جڏهن موساد رپورٽ ڏني ته عرفات اڪثر ڪري پنهنجن ساٿين سميت عام تجارتي اڏامن ذريعي  فرسٽ ڪلاس يا بزنيس ڪلاس ۾ سفر ڪري ٿو ته شيرون انهن اڏامن کي قانوني طور تي نشاني تي رکڻ جو فيصلو ڪيو.منصوبو اهو جوڙيو ويو ته اهڙي جهاز کي سمنڊ جي مٿان ڪناري کان گھڻو پري ڪيرائجي ته جيئن جاچ ڪندڙن کي اها جاچ ڪرڻ ۾ گھڻو وقت لڳي وڃي ۽ اهو معلوم نه ٿي سگھي ته ان جهاز کي ڪنهن ميزائيل جو نشانو بنايو ويو يا اهو ڪنهن فني خرابيء ڪري تباهه ٿيو.   ان مقصد لاء اونهو پاڻي وڌيڪ مناسب ٿيندو جو اتان ڪنهن جي بچڻ جي ڪا اميد ئي نه رهندي.”

1982ع ۾ شيرون جيڪو ان وقت وزيردفاع هو هڪ هوائي جهاز کي ڪيرائڻ لاء مليٽري آپريشن جو حڪم ڏنو جنهن ۾ هڪ اطلاع مطابق ياسر عرفات پرڏيهه وڃڻ لاء سوار هو.اسرائيلي ايئر فورس اها ڪاروائي ڪرڻ واري هئي ته موساد انٽيليجنس سروس مزاحمت ڪندي معلومات ڏني ته ان جهاز ۾ عرفات نه پر سندس ڀاء فتحي  ۽ مسافرن ۾ 30 زخمي فلسطيني ٻارڙا شامل آهن.

برگمين مطابق ؛ “ ٻي جنگ عظيم کان پوء اسرائيل قتل ۽ نشانو بڻائي ماڻهو مارڻ ۾ ٻئي ڪنهن به اولهه جي ملڪ کان گھڻو اڳتي رهيو آهي. گھڻن واقعن ۾ صرف عام شهرين جي زندگين کي خطري ۾ وڌو ويو آهي. انتقام جي هڪ اونهي  ۽ معاف نه ڪرڻ واري سوچ جنهن ملڪ ۾ انهن بحثن کي جنم ڏنو آهي ته انهيء سوچ سان اسرائيل دنيا ۾ ڪيئن محفوظ رهي سگھندو؟”

هڪ اسرائيلي صحافي پاران ڪيل تازن انڪشافن بعد دنيا کي دهشتگرديء کان پاڪ ڪرڻ جي نام نهاد عالمي چڱن مڙسن کي انهن سوالن جا جواب به دنيا کي ڏيڻ گھرجن ته ڇا ڪو ملڪ بطور رياست دهشتگرديء جا طريقا اختيار ڪري سگھي ٿو؟ ڇا ڪو ملڪ معصوم شهرين کي ماري يا معذور بنائي به قومن جي صف ۾ هڪ رياست جي حيثيت حاصل ڪري سگھي ٿو؟انهن خوني ڪاروائين جي قيمت ڪير ادا ڪندو؟ ڏاڍ مڙسي ۽ انتقام جي دهشتگرد پاليسين جي ڪا حد به آهي؟ نيو يارڪ ٽائيمز جي ان مضمون ۾ برگمين ٻيون به ڪيتريون ئي ڇرڪائيندڙ ڳالهيون ڪيون آهن  جن اسرائيل جي چهري تان معصوميت،مظلوميت ۽ شرافت جا سڀ نقاب لاهي کيس دنيا جي خطرناڪ دهشتگردن جي صف ۾ آڻي بيهاريو آهي.

 

ميهڙ جي مقتولن سان انصاف بدران مزاق ڇو؟: ڪامريڊ منان چانڊيو

ڏھن ڏينهن تائين پوليس جي ڦل پروٽوڪول ۾ هوندڙ چانڊيا قبيلي جي سردار پنهنجي دلبند ۽ ڪوٽ جي ڪنگري ڀاءُ سميت پنهنجي ئي قبيلي جي ٽن ماڻھن جي قتل ڪيس ۾ عبوري ضمانت ڪرائڻ کان پوءِ وڏي شان و شوڪت ۽ روب تاب سان مزڪوره ڪيس جي جاچ آفيسر ايس ايس پي پير محمد شاهه وٽ بيان ڏيڻ لاءِ پهتو. جنهن صاحب هن جي شاهدن جا زباني بيان ٻڌا ۽ وڌيڪ تفصيل ٻڌائڻ لاءِ نئون شهرو فيروز جي اي ٽي سي ڪورٽ ۾ رجوع ڪرڻ جي صلاح ڏني. چانڊيا نواب ڀائرن ايس ايس پي سان گپ شپ ڪرڻ کان پوءِ رات جي پيٽ ۾ ڪراچيءَ جي پوش علائقي ۾ پنهنجي محل نما گهر پهچي آرام ڪرڻ کان پوءِ صبح جو تازو توانو ٿي، ٻن صوبائي وزيرن هر هڪ مير هزار خان بجاراڻي، مير ممتاز جکراڻي، ۽ ٻين با اثر دوستن جي وچ ۾ ويهي، نهايت ئي صبر تحمل ۽ اطمينان سان پريس ڪانفرنس ڪندي فرمايو، ته 17 جنوري تي ميهڙ شھر ۾ قتل ٿيندڙ ڪرم الله چانڊيو، سندس ٻن پٽن هر هڪ مختيار ۽ قابل چانڊيو سان هنن جي ڪابه دشمني ڪونه هئي، نه وري هنن سندس ڪجهه بگاڙيو هيو. ته پوءِ ٻن ڀائرن سيمت پيءُ کي مارائڻ جهڙو ڪبيرو گناهه ڇو ڪندو؟ هن اهو پڻ چيو ته، ادا برهان خان جي رئيس مختيار سان دلي دوستي هئي. ان ڪري کين اهڙي بي وقتي موتن تي وڏو رنج رسيو آھي. ڀوتارن اهو پڻ فرمايو ته، اسان جي سياسي مخالفن خصوصن منظور معرفاڻي جي چرچ تي مقتولن جي وارثن ڪوڙو ڪيس داخل ڪرايو آھي، جتي همراھن پنهنجي پاڻ کي بيڏوهي ثابت ڪرائڻ لاءِ ڪيتريون ئي ڏنگيون فنگيون ڳالهيون ڪيون. اتي وري پنهنجي قبيلي خاص ڪري مسڪين ماڻھن سان چڱاين ڀلايل ڀالن جون ڪيتريون ڊگهيون ڪهاڻيون ٻڌايون. يارن جي بيان ڪيل الف ليلي ۽ طوطو مينا واري افساني ۾ ڪيتري صداقت آھي. اها خبر هڪ خدا کي ۽ ٻئي ڌرين کي، پر ٽن بي قصور مارجي ويل گهرڀاتين جي ريٽي رت جا جيڪي ڦڙا نوابن جي اڇي اجري چهري مبارڪ ۽ سفيد ڪاٽن واري پوشاڪ تي پيا آھن. اهي ڌوپڻ مشڪل آھن.

اسان کي حيرت ان ڳالهه تي آھي ته، پ پ سان لاڳاپيل ٽن مقامي اڳواڻن جيڪي چونڊيل عيوضي هجن. جن جو ووٽ بئنڪ به هجي، انهن جي بيگناهه مارجي وڃڻ تي، پارٽي وارا مقتولن جي وارثن جو ساٿ ڏيڻ بدران قاتل ڌر جا حمايتي ٿي، پنهنجو پاڻ تي يزيديت جو پيروڪار هجڻ جو ٺپو لڳرائي رهيا آھن. انهن کي اهو به خيال ڪونه ٿو ٿئي ته اسلامي نقطي نگاهه، قانوني، اخلاقي ۽ انساني ناتي سان هر مظلوم ۽ ماريل ڌر جو ساٿ ڏيڻ گهرجي. نه وري ظالم ۽ قاتل جو، ڪجھ ڏينهن اڳ سنڌي اخبارن تي نظر پوڻ سان اهو پڙهي تعجب ۽ ڏک ٿيو ته، عوامي فورم قمبر پاران ميهڙ سانحي ۾ ڄاڻايل مخ ۽ بااثر جوابدارن جي حمايت ۾ قمبر لاڙڪاڻو روڊتي ڌرڻو هڻي، ٽن ڪلاڪن تائين خلق خدا جي اچ وڃ ۾ رنڊڪ ۽ خلل وجهي ڇڏيو. ان ڌرڻي ۾ شامل ڀوتارن جي ڪمندارن، ڪاراون، نوڪرن چاڪرن، گن مينن، گلم جي توبچين، کان ويندي ڏوهاري ذهنيت رکندڙ رنگ روٽ رئيس وڏيرا، پيٽ پرست، پن جون ٽڪيون کائيندڙ، چنداخور حضرات ۽ ٿڪيل يا سڙهه ڍڳي وانگر مڪريل ڪامريڊ به شامل هئا. جن سڀني وڏي نڪ جي پڪائي سان ڪاڪڙي ڦاڙ نعري بازي ڪندي ڀوتارن جي ونگار وھڻ ۽ پاڻ وڻائڻ ۾ وسان ڪونه گهٽايو.

اسان جي نظر ۾ ڪنهن سان به ناانصافي ٿيڻ جي صورت ۾ پر امن نموني احتجاج ڪرڻ هر هڪ ڌر ۽ فرد جو حق آھي. ان ڪري ميهڙ سانحي جي مقتولن جي خون سان انصاف ٿيڻ لاءِ ٿيندڙ احتجاج سمجهه ۾ اچن ٿا. ڇو ته هڪ گهر جا ٽي فرد بي قصور مارجڻ ڪا معمولي ڳالهه ڪونهي. هڪ ته اهڙي قهري ڪاروائي ڪرڻ جي مذهب اسلام، ملڪ جي قانون توڙي اخلاقي، سماجي ۽ انساني قدرن جي سنگين لتاڙ آھي. ان ڪري مقتولن جي وارثن سان همدردي ۽ قاتلن جي جلد از جلد گرفتاري لاءِ سڄي سنڌ ۾ ٿيندڙ ننڍا يا وڏا احتجاج هڪ فطري عمل آھي. ان جي جيتري به واکاڻ ڪجي اها گهٽ آهي. ڇاڪاڻ ته اهڙي عمل سان جتي ميهڙ ۾ ٿيندڙ شهيدن جي روح کي راحت ۽ انهن جي وارثن کي آٿت ملندي، اتي وري سنڌي سماج ۾ هڪ بهتر ۽ مثبت روايت قائم ٿيندي. ان کان سواءِ قاتلن ۽ انهن جي سرپرستي ڪندڙن جي حوصلا شڪني ٿيندي، پر قاتلن جي حمايت ۾ ٿيندڙ احتجاج سان هڪ ته انصاف جي راهه ۾ رڪاوٽ پوندي، ٻيو ته قاتلن جو من وڌي ويندو. ٽيون ته ظالمن، مظلومن، قاتلن ۽ مقتولن توڙي حق ۽ ناحق ۾ فرق ظاهر ڪونه ٿيندو. اهڙي ريت قاتلن ۽ جلادن جي همٿ افزائي ٿيندي جنهن ڪري اهي سفاڪ قوتون وري ڪنهن ٻئي ميهڙ جهڙي واقعي ڪرڻ لاءِ ذهني طور تي تيار ٿي وينديون. اسان اهو واضع ڪندا هلون ته، ڪنهن به بيگناهه ماڻھو مارڻ يا وري ڪنهن ماڻھو کي بيگناهه قتل جي ڪيس ۾ ملوث ڪرڻ ڄڻ ته برابر جا گناهه آھن. پر ميھڙ ۾ برپاٿيل نسوري قيامت صرف ٻن ڌرين ۾ پراڻي تڪرار جو ڪارڻ آھي، يا ان ۾ ٽئين طاقتور ڌر جي رٿابندي آھي. ان جي اصل حقيقت ته ڌرين کي ئي معلوم هوندي. ليڪن ايڏي وڏي خوني وارڌات کي محض هڪ پراڻي جهيڙي، سوبه ڪيترا سال اڳ نبيرجڻ کان پوءِ جو جواز ڄاڻائي ڇڏجي. اها سڌي سئنين بيوقوفي خود فريبي ٿيندي. جنهن کي قبول ڪرڻ هڪ مذاق آھي.

پاڻ مٿي ڳالهه ڪري آيا آھيون قمبر ۽ ٻين شھرن ۾ چانڊيا ڀوتارن جيڪي هاڻي جوابدار بنجي چڪا آھن. انهن جي حق ۾ ٿيندڙ مظاهرن جي ته، اهو هڪ غير فطري، غير ضروري ۽ ميھڙ جي شھيدن سان مذاق آھي. جنهن جي ڪنهن به مهذب معاشري ۾ اجازت ۽ ضرورت ڪونه آھي. جيستائين ڳالهه آھي، چانڊيا نوابن تي قتل جو ڪيس داخل ٿيڻ ته، اهو ڪو عام رواجي ڪيس ڪونه آھي، ۽ جهڙي ريت ان ڪيس کي ڀوتارن پاران غير سنجيدگي سان ڏٺو پيو وڃي ۽ جهڙي ريت وري هو رونشي ڪوڏي ماڻھن پاران پنهنجي حق ۾ مظاهرا احتجاج ڪرائڻ ۽ ڌرڻا هڻائڻ توڙي بک هڙتالن جي ٻاراڻي راند کيڏي رهيا آھن. ان سان اڃا به ڀوتارن کي نه صرف پنهنجي قبيلي ۾ تڪراري، مشڪوڪ ۽ سوڙھو ڪري ڇڏيو آهي، پر ڪشمور کان ڪيٽي بندر ۽ ڪارونجهر کان ڪاڇي تائين رهندڙ لکين ڪروڙين خاص ڪري ساڃاهه وند ڌرين ۽ فردن جي نظر ۾ قاتل نه، تڏھن به قاتلن کي ھشي ڏيڻ ۽ انهن جو سهولتڪار ضرور ته صور ڪن ٿا. جنهن جو مطلب اهو ٿيو ته، هن وقت جيتوڻيڪ ڀوتار قانون جي فولادي پڪڙ ۾ ڪونه آيا آھن ۽ هو ظاهري طور آرام ۽ بي فڪري سان موجون ماڻيندا وتن پيا، پر اندروني طور تي هنن کي اها ڦپڙي لڳل آھي ته، هو ڪهڙي به وقت انصاف جي ڪٽھڙي ۾ اڀ پيرا بيهي، پنهنجي اعمالن جو ڪفارو ضرور ڀوڳيندا. اسان جو ڀوتارن سان ڪوبه مغض يا ساڙ ڪونه آهي، نه وري اسان هنن جي ڪردار ڪشي ڪري رهيا آھيون، پر حقيقت کان منهن موڙڻ ناداني ۽ منافقي ٿيندي، جيڪا پاڻ نه ڪڏھن اڳ ۾ ڪئي آھي. نه وري هاڻي ۽ سباڻي ڪنداسين.

اسان هتي ڪجهه اصل حقيقتون منظر تي آڻڻ ضروري سمجهون ٿا ته، جيئن ڀوتارن جو اصل ڪردار ۽ روپ خلق خدا اڳيان ظاهر ٿئي. مثال طوربتي ڪجهه سال اڳ ڀوتارن چانڊيا قبيلي جي هڪ برادري چولياڻي جي هڪ ڌر جو پاسو وٺي، ٻي ڌر جا ڪيترائي ماڻهو مارايا. جيڪا حقيقت رڪارڊ تي موجود آھي. ان کان علاوه سياسي مخالفت ۽ ڀوتار سان 2013ع جي اليڪشن ۾ سامهون بيهندڙ عوامي تحريڪ جي مرڪزي اڳواڻ سرتاج احمد چانڊيو کي وارهه شھر مان پوليس هٿاران اغوا ڪرائي ڪوڙي پوليس مقابلي ۾ مارائڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي وئي هئي. ان کان سواءِ عوامي تحريڪ جي ڪيترين ئي ڪارڪنن تي پوليس هٿاران ڪوڙا ڪيس داخل ڪرايا ويا. پنهنجي ئي تڪ جي حمل ڍنڍ جو پاڻي بند ڪرائي، هزارين ڪاڇي واسين آبادگارن کي بيروزگار بنايو ويو. ان کان علاوه ڪاڇي جي هزارين ايڪڙ زمين جا ڪوڙا کاتا ٺھرائي، اهي زمينون پنهنجي قبضي هيٺ رکيون ويون. آخر ۾ آءُ ڀوتارن جو مختلف برادرين کي پاڻ ۾ ويڙھائڻ جي ترغيب ڏيڻ جو هڪ ڪنن ٻڌو ۽ اکين ڏٺو مثال لکڻ ضروري سمجهان ٿو.

ڪجهه سال اڳ معرفاڻي برادري جي ٻن پاڙن جهڙوڪ حملاڻي ۽ انناڻي ۾ خونريزي ٿي. ان خونريزي کي روڪائڻ ۽ ڌرين کي کير کنڊ ڪرائڻ لاءِ معرفاڻي برادري جي تمندار هڪ امن ڪٺ ڪوٺرايو. ان ڪٺ ۾ اوچتو برهان خان پهتو. جنهن اچڻ شرط چيو ته آءُ انناڻي ڌر کي هٿيار ۽ ماڻھو ڏيان ٿو ته، هو مخالف ڌر کي ماري مات ڏئي. ڀوتار جي اهڙي شرارت کي معرفاڻي برادري رد ڪري ڇڏيو. مٿي ڄاڻايل حقيقتن کان سواءِ ٻيون به ڀوتارن بابت ڪيتريون ئي تلخ ۽ ڪڙيون حقيقتون آھن. جيڪي ڪنهن مناسب وقت تي ضرور ميڊيا تي آنديون وينديون. اسين آخر ۾ چانڊيا قبيلي جي سمورين برادرين ۽ ٻين ماڻھن جيڪي ڀوتارن ۽ قاتلن جي حمايت ۾ مظاهرا ۽ احتجاج ڪري ميهڙ جي مقتولن جي خون سان مذاق ڪري رهيا آهن. اها فورن بند ڪري مقتولن جو ساٿ ڏئي، پنهجي شعور، ماڻھپي جو عملي ثبوت ڏين. ته جئين آئينده لاءِ ميھڙ سانحي جهڙا سانحا رونما نه ٿين.

 

اختيارن جو استعمال ڪنهن جي توهين لاءِ نه ٿيڻ گھرجي ..!!: مسرورسيال 

اسان وٽ هڪ اهڙا انسان آهن جي بي اختيار آهن ۽ اُهي ان خواهش ۾ هجن ٿا ته ڪاش کين اختيار هجن ها ته ماڻهن جا مسئلا حل ڪن ها ۽ عزت ، احترام ڏئي مثال قائم ڪن ها ……..! پر هڪڙا اهڙا آهن جن کي اختيار حاصل آهن پر اُهي ماڻهن جا مسئلا حل ڪرڻ بجاءِ وڌاءِ رهيا آهن ۽ سندن توهين ڪرڻ ۾ به دير نٿا ڪن . ان لاءِ اِهو چوڻ ٺيڪ هوندو آهي ته جاهل جي هٿ ۾ جڏهن اختيار هجن ته هُو عوام جي اهنجن ۾ واڌارو ڪندو آهي پر اهل کي جڏهن اختيار ملن ٿا ته هُو طاقتورن خلاف استعمال ڪري ڪمزورن جو دفاع ڪري ٿو . اسين ڏسون پيا ته اسان جي ملڪ ۾ اڪثر اختيار به طاقتور کي ڏنا ويندا آهن جيڪو وڌيڪ طاقتور بڻجي وڃي ٿو نتيجي ۾ ڪمزور وڌيڪ غير محفوظ بڻجي وڃي ٿو اُهو ئي سبب هجي ٿو جو قانون به ٻٽا معيار رکندي نظر ايندو آهي جتي قانون جا ٻٽا معيار هجن ٿا اتي طاقتور قانون کان ڏاڍو هوندو آهي ۽ قانون وري ڪمزور لاءِ ڏاڍو نظر ايندو آهي جڏهن ائين هجي ٿو ته پوءِ سماج تباهي طرف تيزي سان وکون وڌائيندو آهي جئين اسان جو سماج وڌي رهيو آهي . ڪنهن به ملڪ جي ڪاميابي جو سبب قانون جي حڪمراني ۽ انصاف ڀريو هڪ ئي نظام هوندو آهي اُهي ملڪ پنهنجي ترقي طرف وڌندا آهن جيڪي پرامن هوندا آهن . جتان جا ٿاڻا ماڻهن جي مدد لاءِ مرڪز بڻيل هوندا آهن عدالتون پنهنجي لاءِ ازيت سمجھندا آهن جڏهن وٽن ڪو ڏوهاري پيش ٿيندو آهي ۽ حڪمرانن جا ڪنڌ جھڪي ويندا آهن ته انهن جي هوندي ملڪ جو شهري ڏوهاري نڪتو آهي . پر اسين ڏسون ٿا ته اسان جي ملڪ جا سمورا ادارا ناڪارا بڻيل آهن ، ڏوهه ته ڇا پر هت ڏوهاري پيدا ڪرڻ واريون فيڪٽريون لڳل آهن ۽ ان فيڪٽرين جا مالڪ وري حڪومتن جو حصو هجن ٿا ، ان هوندي به ڪنهن جا ڪنڌ شرم کان جھڪن نٿا ……! قانون جا ٻٽا معيار ڪنهن به صورت ۾ پرامن ماحول لاءِ بهتر عمل نٿو هجي ان ڪري ئي اسان وٽ پرامن ماحول جڙي نٿو سگھي . حالت اِها آهي ته حڪمران بهتري آڻڻ جي سگھه نٿا رکن تنهن ڪري ڪڏهن فوج ڏانهن  ته ڪڏهن عدالت ڏانهن رجوع ڪن ٿا ايتري حد تائين جو صحت کاتو ۽ تعليم کاتو به کانئن سنڀاليو نٿو وڃي ان ۾ بهتري آڻڻ لاءِ ٻين ادارن کي چيو وڃي ٿو مثال تعليم کاتي لاءِ روينيو کاتي کي استعمال ڪرڻ آهي ڏسجي ته روينيو کاتو رڪارڊ ڪرپٽ کاتو آهي ڇا هُو تعليم کاتي کي  بهتر ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪري سگھندا يا ويتر ڪرپشن کي وڌائيندا . ٻيو وري جج صاحبان کي چيو ويو آهي ته اُهي اسپتالن ۽ اسڪولن جا دورا ڪن سو جج صاحبان دورن مٿان دورا ڪري رهيا آهن ، سوال هي آهي ته سندن دورن سان ڪا تبديلي آئي ……؟ جي تبديلي هجي ها ته پوءِ اڄ سودو ساڳي صورتحال نه هجي ها ٻئي طرف ڏسجي ته اسان جي عدالتن جو نظام ڪيترو بهتر آهي ، ظاهر آ عدالتن ۾ به ساڳي صورتحال آهي ته پوءِ ڇا خيال آهي عدالتن ۾ عملي حاضري بهتر بڻائڻ ۽ ڪرپشن ختم ڪرڻ لاءِ پوليس کاتي  کي ذميواريون ڏنيون وڃن ، جئين صحت ۽ تعليم کاتي جي ادارن کي بهتر ڪرڻ لاءِ روينيو کاتي ۽ جج صاحبان کي ذميواريون ڏنيون ويون آهن ، بلڪه ائين ممڪن ناهي ، ان ڪري ته عدالتي انتطام پنهنجو آهي ان کي بهتر ڪرڻ لاءِ قانون کاتو ذميوار آهي . اهڙي نموني صحت ۽ تعليم جي ذميواري به سندن کاتن جي آهي ،

ها عدالتون ان کاتي جي ذميوارن کان پڇاڻو ڪري ته جئين سندن اُهي پنهنجي عملن جا جواب ڏين ، هڪ ننڍي ملازم مٿان ڇاپا هڻڻ سان بهتري نٿي اچي سگھي، ٿيڻ ته ائين گھرجي ته انتظامي آفيسرن جي آفيسن تي ڇاپا هنيا وڃن انهن جو رڪارڊ چيڪ ڪيو وڃي ، کين پابند بڻايو وڃي ته سندن ماتحت ملازمن جي ڪوتاهي جو جواب کين ڏيڻو پوندو ۽ کانئن جواب ورتو وڃي ته بهتري جو امڪان موجود رهندو . هڪ خبر نظر مان گذري ته هڪ سيشن جج هڪ پرائمري اسڪول جو دورو ڪرڻ وقت اڌ ڪلاڪ دير سان آيل استاد ۽  جي وضاحت ڏيندڙ سپروائيزر کي گرفتار ڪري سيشن عدالت پهچائڻ جو پوليس کي حڪم ڏنو ، جن کي عدالت ۾ آندو ويو ته کين هٿڪڙيون هڻائي پوليس حوالي ڪيو ويو ۽ مٿن ڪيس داخل ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو ، جج صاحب جو حڪم اکين تي هن کي عوام مان ڪنهن کي به غلط چوڻ جو حق حاصل ناهي ان ڪري به ته توهين عدالت واري تلوار عوام لاءِ هجي ٿي ، باقي صحيح يا غلط چوڻ جو حق وري مٿاهين عدالت کي  آهي خير اِها ڳالھه سمجھه ۾ نه آئي ته اسان جي قانون جي ڪهڙي شق آهي جو ملازم کي اڌ ڪلاڪ دير اچڻ جي ڏوھه ۾ گرفتار ڪيو وڃي ……! سو به هڪ استاد کي جنهن جي عزت احترام مٿاهين هجي ٿي . جيڪڏهن استادن جي اهڙي عزت ٿيڻ لڳي ته شايد ڪو عزتدار استاد ٿيڻ جو سوچيندي  به گھٻرائيندو . ٻئي طرف وري ڏسجي ته پوليس جا ڪارناما اهڙا سامهون اچي رهيا آهن جو رائوانوار جھڙا ڏوهاري ذهنيت جا ماڻهو به وردي پهريل نظر اچن ٿا ، عدالتن کان مٿانها قتل ڪري بيگناهن جون جانيون وٺن ٿا ۽ اُهي وري قانون جي پڪڙ ۾ به نٿا اچن . اهڙي نموي معمولي ڏوھه ۾ ورتل سزائون کائي وڃن ٿا ۽ وڏن ڏوهن جا ڏوهاري ايتري حد تائين جو ملڪ جو خزانو لٽيندڙ ۽ ملڪ جي آئين توڙي سلامتي سان کيڏيندڙ ملڪ مان باعزت طريقي ٻاهر هليا وڃن ٿا . اختيار جو هٿيار انهن لاءِ استعمال ٿيڻ لاءِ قاصر نظر اچي ٿو جهن مان ثابت ٿئي ٿو ته اسان وٽ ٻٽا معيار موجود آهن اصلاح جا طريقا به تبديل ٿيل آهن جتي گرفتاريون ٿيڻ گھرجن جن کي جيل ۾ هئڻ گھرجي اُهي ٻاهر آزاد گھمندا ڦرندا نظر پيا اچن ۽ جن جي هدايت زبان سان ڪري سگھجي ٿي انهن مٿان اختيار جو هٿيار هلايو وڃي ٿو . خير اختيار وارا ئي اختيارن جو استعمال ڄاڻين ٿا اسين ايترو ڄاڻون ٿا ته اختيار جو استعمال طاقتور مٿان ٿيندو ته ڪمزورن کي تحفظ ملندو ، وڏن ڏوهارين مٿان ٿيندو ته ننڍا ڏوهاري پاڻ سڌري ويندا …….      .

 

ڇا رائوانوار گرفتار ٿيندو..؟؟: غلام مصطفيٰ جمالي

ڪراچي اندر سري عام هڪ بلوچ نوجوان جو قتل ٿيو. جيڪو قتل ڪنهن ٻئي نه پر پوليس جو هيمشه کان بهترين آفيسر ڏسرائيندڙ رائوانوار خد ڪيو. بلوچ نوجوان نقيب الله مسعود جي قتل کانپوءِ سندس وڊيو توڙي ڦوٽو سوشل ميڊيا تي پوسٽ ٿيڻ شروع ٿيا ته پوري ملڪ جي پرنٽ توڙي اللڪٽرونيڪ ميڊيا جي نقيب الله مسعود جون خبرون شروع ڪيو ته نقيب الله مسعود جي قتل بابت پوري ملڪ اندر سراپا احتجاج ٿيڻ شروع ٿيو،آخرڪار سپريم ڪورٽ آف پاڪستان انهي قتل جو نوٽيس ورتو ۽ نيقيب الله مسعود قتل ڪيس تي تحقيات ٽيم قائم ڪئي.هڪ طرف سپريم ڪورٽ آف پاڪستان نقيب الله مسعود قتل ڪيس تي تحقياتي ٽيم جوڙي ته ٻئي پاسي سنڌ حڪومت ملير سابق ايس ايس پي رائو انوار جيڪو نقيب الله مسعود قتل ڪيس جو مک جوبدار هوُ کيس پنهنجي عهدي تان هٽائي ڇڏيو.ڪورٽ پاران جوڙيل تحيقاتي ڪيمشن جڏهن نقيب الله قتل ڪيس اندر جوابدار سابق ايس ايس پي رائو انوار کي تحيقات لاءِ گهرايو ته هن اچڻ کان صاف صاف انڪار ڪري ڇڏيو،جڏهن ته جوڙيل تحقياتي ڪميشن رائو انوار بابت بيان ڏيندي چيو ته اسان باربار نقيب الله مسعود قتل ڪيس بابت سابق ايس ايس پي رائو انوار کي نوٽيس موڪلي رهيا آهيون پر هن اچڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو آهي  ٻئي پاسي اهو به ٻڌايو پئي ويو ته رائو انوار سان گڏ جيڪي ٻيا پوليس اهلڪار جيڪي نقيب الله مسعود قتل ڪيس ۾ شامل آهن انهن کي به  نوٽيس موڪليا ويا آهن پر انهن مان به ڪير جوڙيل تحقيقاتي ٽيم اڳيان پيش نه ٿي سگهيو آهي.

هڪ پاسي جوڙيل ڪيمشن پاران اهڙا بيان سامهون آيا ته ٻئي پاسي رائوانوار پنهنجي هڪ بيان ۾ چيو ته هوُ جوڙيل تحقياتي ڪميشن جي اڳيان انڪري پيش نه پيو ٿي جو کيس اها اميد ئي ناهي ته کيس انصاف ملندو.جوڙيل تحيقاتي رپورٽ ٽيم پاران اهو به چيو ويو ته جيڪڏهن رائو انوار جوڙيل ڪميٽي اڳيان پيش نه ٿيو ته کيس گرفتار ڪيو ويندو،نه رڳو هڪ رائوانوار کي گرفتار ڪيو ويندو پر انهي جي سموري ٽيم کي گرفتار ڪيو ويندو جيڪي نقيب الله مسعود قتل ڪيس ۾ ملوث آهن.جڏهن اهڙا بيان منظرعام تي اچڻ لڳا ته رائوانوار به منظرعام تان غائب ٿي ويو،ڪجهه ڏينهن پهرين رائونوار کي  حوالي اڏي تي ڏٺو ويو هوُ جتان هن ٻاهر ڀڄي وڃڻ جي ڪوشش ڪئي پر هو ناڪام ويو،جڏهن ته انکان پهرين اسلام آباد ۾ به رائوانوار نه رڳو ڀڄڻ جون تياريون ڪيون پر هوُ جهاز جو ٽڪيٽ به ڪرائي ويو هوُ ۽ جهاز ۾ چڙهي به ويو هوُ اتي جهاز ۾ عملي مان ڪنهن کيس سڃاڻي ورتو ته هي سابق ايس ايس پي رائوانوار آهي جنهن تي پاڪستان ۾ نقيب الله مسعود قتل ڪيس بابت جانچ هلي رهي آهي،جنهن کانپوءِ نقيب الله مسعود جي قاتل پوليس آفيسر رائوانوار کي جهاز مان لاٿو،پران وقت به کيس گرفتار نه ڪيو ويو،۽ هي ٻيو دفعو هو جڏهن سابق ايس ايس پي آساني سان فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو،۽ هاڻ ان ڏنهن کان وٺي سابق ايس ايس پي مسلسل غائب آهي ۽ پوليس کي تلاش ڪري رهي آهي.

ڪراچي آءِ سنڌ اي ڊي خواجه جو پڻ اهڙو بيان سامهون آيو آهي ته هوُ رائونوار جي باري ۾ کيس پهرين ڄاڻ هجي هان ته هوُ کيس گرفتار ڪري وٺِي هان،جڏهن ته هن اهو به چيو ته رائوانوار لاءِ بهتر اهوئي ٿيندو ته هو پنهنجو پاڻ کي قانون جي حوالي ڪري ڇڏي.ايس ايس پي رائو انوار جي گرفتاري لاءِ آءِ جي سنڌ سموري صوبن جي اداران کي اطلاع ڪري ڇڏيو آهي،جڏهن ته اهو به آءِ سنڌ جو بيان سامهون آيو آهي ته رائوانوار پنهنجو پاڻ کي قانون جي حوالي ڪري سندس موقفن جو به خيال ڪيو ويندو ۽ سندس موقفن کي به ٻڌو ويندو.مان سمجهان ٿو ته آءِ سنڌ جي انهي بيان ۾ رائو انوار لاءِ بهتري آهي ڇو ته هڪ پاسي پاڪستان جي عدالت آهي جنهن جو احترام ڪرڻ به رائوانوار تي فرض ٿي ٿو ٻئي پاسي ڳالهه انصاف جي آهي ته سندس موقفن جي به ڳالهه ڪئي وئي آهي ته سندس موقفن کي به ٻڌو ويندو،انجي باوجود به رائوانوار جيڪڏهن ڀڄڻ جون ڪوششون ڪري رهيو آهي ته مان سمجهان ٿو ته اهو فيصلو کيس نقصان ۾ وجهندو.

رائوانوار هن وقت اسلام آباد ۾ آهي يا ڪراچي يا پاڪستان جي ڪنهن ٻئي صوبي ۾ هوندو اهو عمل صرف ان کي آهي ٻيو الله کي ڇو ته پاڪستان جي سموري سڪيورٽي ڪوششون ڪري رهي آهي ته رائونوار کي ڪنهن به حالت ۾ گرفتار ڪجي پر رائو انوار مسلسل پوليس توڙي سڪيورٽي ادارن جي نظرن کان اوجهل آهي،جيڪو هن وقت تائين پوليس ۽ سيڪورٽي ادارن کي هٿ نه اچي سگهيو آهي، جيڪڏهن ڳالهه پوليس جي ڪوششن جي ڪجي ته مان سمجهان ٿو ته اهو ڪم انهن لاءِ مشڪل ناهي جيڏو مشڪل ٺاهيو پيو وڃي،ڇو ته اها ڳالهه ظاهر آهي ته آخري دفعو رائو انوار کي اسلام آباد ۾ ڏٺو ويو هو جنهن کانپوءِ هو ڪراچي به اچي سگهيو آهي،جنهن ڳالهه مان اهو صاف ظاهر ٿئي ٿو ته رائو انوار اسلام آباد جي ڪنهن وي آءِ پي هوٽل يا ڪنهن مٽ مائٽ وٽ رهائش پزير هوندو،ڇو ته اهوجنگ منهن ته هر گز نه ڪندو.!! انڪري پوليس لاءِ سڀ کان بهتر اهوئي آهي ته هوُ ڪراچي،اسلام آباد سميت ملڪ جي وڏن وڏن هوٽل جي رهائش پزيرماڻهن جي لسٽ چيڪ ڪري اهو انهي لاءِ ته رائوانوار ڪو عام ماڻهو ناهي جيڪو ڪنهن ٻئي پاسي سان هوٽلن ۾ لڪيو ويٺو هجي،رائو انوار هڪ سابق ايس ايس پي آهي ۽ ملڪ توڙي ٻاهرين ملڪن اندر سندس وڏا چرچا آهن ۽ ملڪ جو ننڍو توڙي وڏو ماڻهو نه رڳو نالي سان سڃاڻي ٿو ته پر هر ماڻهو کيس چهري مان به صاف صاف سڃاڻي ٿو ڇو ته اهو انهي ڳالهه جو چٽو ثبوت آهي ته جيڪڏهن رائوانوار کي ڪير به سڃاڻي ها ته کيس اسلام آباد اندر جهاز مان نه لاٿو وڃي ها ۽ هوُ آساني سان ملڪ کان ٻاهر هليو وڃي ها،پر اها سندس بدقسمتي چئبي يا نقيب جي قتل جو انصاف. جنهن کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان روڪي ڇڏيو جو کيس جهاز مان ڪنهن چهري سان سڃاڻي ورتو هو هي رائو انوار آهي انڪري هي  ملڪ مان ٻاهر نه ٿو وڃِي سگهي.

هن وقت سابق ايس ايس پي رائو انوار ۽ سندس ساٿين جا فون نمبر به بند پيل آهن،ٻئي پاسي سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جو جيڪو بيان سامهون آيو آهي ته جنهن اندر هن چيو آهي ته ڪٿي رائوانوار کي لڪايو ته نه ويو آهي ڇو ته هن ملڪ اندر چورن جا پاٿيدار تمام گهڻا آهن.مان سمجهان ٿو ته سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جو اهو بيان به تمام پنهنجي جاءِ به بلڪل به درست آهي ڇو ته رائوانوار  ڪو پکي ناهي جيڪو هوا ۾ اڏامي ويو آهي جيڪو ڪيترا ڏينهن ٿي ويا آهن جو پوليس کي هٿ نه اچي سگهيو آهي،سابق ايس ايس پي رائو انوار جو پوليس جي اڳيان پيش نه ٿيڻ جنهن مان اها ڳالهه ثابت ٿئي ٿي ته نقيب الله مسعود قتل ۾ سنڌوسنئون رائوانوار ئي ملوث آهي جنهن جي ڪري هو پوليس کان لڪي رهيو آهي،جڏهن ته اها به ڳالهه سورهن آنا سچي آهي ته سابق ايس ايس پي رائو انوار کي ضرور ڪنهن چڱي سياسي ڌر جي هٿي آهي جنهن جي پست پنائي اندر رائوانوار لڪي وڃِي ويهي رهيو آهي،جو پوليس کي هٿ نه پيو اچي.

مان سمجهان ٿو ته پوليس کي جيڪا عدالت 72ڪلاڪن جي مهلت ڏني آهي انهي ملهت اندر رائوانوار کي پوليس ضرور گرفتار ڪري،پوليس جي ڪوششون سان رائوانوار گرفتار ٿي سگهي ٿو ڇو ته هوُ ملڪ اندر موجود آهي ملڪ کان ٻاهر ڀڄِي نه ويو آهي جو پوليس کي گرفتار ڪرڻ ۾ ناڪام  ويندي. ڪالهه رائوانوار بابت هڪ ٻيو بيان به سامهون آيو هو ته هڪ پوليس آفيسر جو رائو انوار سان فون تي رابطو ٿيو هو جنهن ۾ هڪ هن رائوانوار کي چيو ته هن لاءِ عدالت 72ڪلاڪن جو ٽائيم ڏنو  آهي، انڪري بهتر آهي ته ٿيندو ته هوُ پنهنجو پاڻ کي پوليس جي حوالي ڪري.انڪري مان سمجهان ٿو ته قانون کان ڪير به بالاتر ناهي انڪري رائو انوار کي پنهنجي گرفتاري ڏيڻي پوندي ۽ هوُ ان سلسلي ۾ جيڪڏهن پاڻ اچي پيش ٿي ته ان لاءِ بهتر ٿيندو..

 

 

علم ۽ ان جا پنج بنيادي ذريعا: شفيق الرحمان شاڪر

علم ڪنهن شيء جي ڄاڻ،سڃاڻ ۽ سمجھه کي چئجي ٿو.ڄاڻ ۽ فهم جو حاصل يا نتيجو جنهن ذريعي ڪجھه معلوم ڪجي يا معلوم ڪري سگھجي،سوچ سمجھه يا وقت سان گڏوگڏ مشاهدا، تجربا، اطلاع، ڇنڊڇاڻ ۽ اڀياس ذريعي بني نوع انسان جو زخيرو، حقيقتن يا سچائين جو مجموعو ۽ ان مجموعي متعلق ڄاڻ کي علم چئجي ٿو.

انسان جي فطرت ۾ اها شيء شامل آهي ته هو ڪائنات جي لڪيل رازن کي ظاهر ڪرڻ جي جستجو ۽ کوجنا ۾ لڳل رهي ٿو ۽ هن جي اها طلب بدستور وڌندي رهي ٿي ته جيئن هو قطعي ڄاڻ حاصل ڪري وٺي.اهي سمورا سوال جيڪي ڪائنات جي شين کي ڄاڻڻ لاء اٿاريا وڃن،اهي سڀ علم جي دائري ۾ اچن ٿا.علم الاهي عطيو ۽ ڄاڻ ان جو عظيم تحفو آهي. ان ڪري علم کي  اللہ جو نور چيو ويو آهي جنهن جي هڪ تجلّي عقل آهي ۽ ان جون ٻيون به ڪيتريون ئي تجلّيون آهن.جيئن ڪشف ۽ وجدان،وحي ۽ الهام جيڪو يقيني ۽ قطعي علم جو هڪ قسم آهي جنهن کي الهامي يا وهبي علم به چيو وڃي ٿوجيڪو علم جو سڀ کان مٿانهون درجو آهي.ٻيو علم ڪسبي آهي جنهنجون ڪيتريون ئي صورتون آهن،مثال احساس،عقل،منطق،استدلال ۽ دانائي وغيره.

منطق ۽ تجربي ذريعي حاصل ٿيندڙ علم به برحق آهن پر انهن کي قطعيت يعني آخري ڳالهه هئڻ جو درجو حاصل ناهي.اهو ئي سبب آهي جو انهن علمن جا باني روزمره جي تبديلين تي يقين رکن ٿا ۽ سندن نظريا ۽ علمي حقيقتون روزمره جي تبديلين کان متاثر ٿينديون رهن ٿيون.

علم جا بنيادي طور تي پنج مکيه ذريعا آهن.

  1. حسي علم(Sense perception)؛ــ پنجن انساني حِسن يعني ڏسڻ،ٻڌڻ،ڇهڻ، سنگھڻ ۽ چکڻ ذريعي حاصل ٿيندڙ ڄاڻ کي حسي علم چئجي ٿو.حسي علم هڪ زنده حقيقت آهي ۽حواس به اللہ جو عطيو آهن.اهو علم حاصل ڪرڻ جو عام ۽ بنيادي ذريعو آهي. حسي علم جو وڏي ۾ وڏو مظاهرو اڄ جي جديد سائنس آهي.سائنسي مفروضن جي مشاهدن ۽ تجربن ذريعي ترديد يا تائيد ڪئي ويندي آهي.سائنسي نظريا برابر بدلجندڙ ۽ سائنسي حقيقتون هروقت زيرتڪميل رهن ٿيون. ياد رکڻ گھرجي ته سائنسي نظريا يا حقيقتون آخري حرف ناهن ان ڪري انهن جي اقرار يا انڪار ۾ سخت احتياط جي ضرورت هوندي آهي.
  2. عقلي علم (Reasonism)؛ـــ هن کي قياس،استدلال،برهان ۽ فڪري علم به چيو وڃي ٿو.سوچ ۽ ويچار به علم حاصل ڪرڻ جي ذريعن مان هڪ آهي.پر هن نظريي جي مفڪرن جيڪا غلطي ڪئي سا اها ته انهن صرف عقل کي ئي حق ۽ سچائيء جو معيار سمجھيو.مثال؛ افلاطون جي چوڻ مطابق؛ “صرف اهو علم ئي سچو علم آهي جيڪو عقل ذريعي حاصل ٿئي.” جڏهن ته زندگيء ۽ ڪائنات متعلق ڪجھه معاملا ۽ مسئلا اهڙا آهن جو انهن جي نوعيت جي لحاظ کان عقلي علم بيڪار ثابت ٿئي ٿو ۽ رڳو عقل ذريعي انهن کي سلجھائي نٿو سگھجي.جهڙيء طرح حسي علم ڪيترن ئي معاملن ۾ لاچار نظر اچي ٿو اهڙيء طرح هر مسئلو عقلي علم جي ذريعي به حل ڪري نٿو سگھجي.
  3. ادراڪ يا وجدان (Intuition)؛ــ اهڙو علم جيڪو بنان ڪنهن حس،استدلال ۽ سوچ جي سڌو سنئون ذهن ۾ ڪنهن ڇوليء جيان پيدا ٿئي يا ايئن چئجي ته اونهي سوچ ويچار سان ماڻهوء تي اهڙي ڪيفيت طاري ٿئي جو هن جي اندر مان ڪنهن حقيقت يا سچائيء جو آواز اڀري ۽ هن جي دل ان ڪيفيت مان سڪون ۽ اطمينان حاصل ڪري ته اهڙي علم کي ادراڪ يا وجدان چئبو آهي.ان علم جي نه ته ڪا خاص ڪسوٽي آهي ۽ نه ئي ڪو واضح دليل. پر اهو علم به برحق آهي.انهيء علم کي انڪشاف،ڪشف يا القا به چيو وڃي ٿو.
  4. سَنَد (Authority)؛ـــ ڪنهن شخصيت،اداري يا ڪتاب وغيره کي علم جو جامع يا سند سمجھيو ويندو آهي ۽ انهن جي قول،فعل ۽ نظرين کي حرف آخر سمجھندي پيروي ڪئي ويندي آهي.انهي تعليم ۾ ڪنهن به قسم جي ترميم يا تبديلي ممڪن نه سمجھي ويندي آهي ۽ سمورن نظرين کي جيئن جو تيئن قبول ڪيو ويندو آهي.مثال؛ مذهبي . سياسي ۽ پرچارڪ شخصيتون، مستند ڪتاب،مختلف رياستون،حڪومتون،تنظيمون ۽ ادارا وغيره جيتوڻيڪ سَنَد علم حاصل ڪرڻ جو هڪ اهم ذريعو آهي پر ان ۾ به هڪ وڏي ڪمزوري آهي.سند ڪنهن ماهر معاشيات جي هجي يا ڪنهن جج،سائنسدان،دانشور،مذهبي اڳواڻ. والدين يا سياستدان وغيره جي ،اهو غلط به ٿي سگھي ٿو ان ڪري علم جي صرف ان ذريعي تي حتمي ڀروسو ڪرڻ نه رڳو قابل اعتماد ٿي نٿو سگھي بلڪه گھڻا دفعا اهڙو علم خطرناڪ ثابت به ٿي سگھي ٿو.
  5. وحي ۽ الهام (Revelation)؛ــ وحيء مان مراد خدا تعاليٰ جو پنهنجن چونڊيل بندن ( نبين ۽ رسولن) کي ڪنهن غيبي ذريعي سان اطلاع يا خبر پهچائڻ آهي.اهوعلم روحاني ذريعن جي آخري ۽ اعليٰ حد آهي.وحيء تي ٻڌل علم به انسان لاء ايتروئي ضروري آهي جيترو حسي يا ٻيو ڪو علم. اصل ۾اهو علم انسان جي باطني زندگيء سان تعلق رکي ٿو ۽ انهن معاملن جي گھرج آهي.زندگيء جا ڪيترائي اهم۽ بنيادي مسئلا اهڙا آهن جيڪي علم جي ڪنهن ٻئي ذريعي سان حل ڪري نٿا سگھجن.انهن جي حل لاء الهامي علم جي ضرورت پوي ٿي. نبوي علم يقين،عقيدو ۽ جذبو به مهيا ڪري ٿو ته ساڳئي وقت زندگيء جو عملي نمونو به پيش ڪري ٿو.اهڙا مسئلا جن ۾ ٻين علمن جهڙوڪ حواس،عقل،فلسفي جي حد ختم ٿي وڃي ٿي ۽ اهي ڪا حتمي راء ڏيڻ ۾ حيران،پريشان ۽ لاچار نظر اچن ٿا.مثال؛ زندگي،ڪائنات جي تخليق،موت کان پوء جي زندگي،خالق ڪائنات جي ذات ۽ سندس صفتون،جزا ۽ سزا،ڀلائي ۽ برائي،جبر ۽ قدر،وجود ۽ عدم وجود،روح ۽ بدن ۽ بيا به ڪيترا ئي معاشي.اخلاقي،سماجي ۽ روحاني معاملا جيڪي نبوي علم جي روشنيء سواء موثر نموني حل ڪري نٿا سگھجن.وحيء جو علم هر قسم جي نقص،اوڻائي،غلطي۽ خطا جي امڪان کان پاڪ هوندو آهي.

 

 

حڪومتي دعوائن باوجود سنڌ ۾ بجلي ۽ گئس جو بحران: صاحب خان ڀٽي

افسوس جي ڳالهه آهي ته  وفاقي  حڪومت  بجلي بحران کي ختم ڪرڻ جون دعوائون ته ڪري رهي آهي پر  ان مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڪي به اپاءُ نه وٺي رهي آهي، ڪڏهن ڪڏهن ته اهڙا تڪرار فيصلا ڪري به ڪيا ويندا آهن، جنهن سان صوبن  ۾ ويڇا وڌي ويندا  آهن اهو به دور هو جڏهن ملڪ اندر بجلي جي لوڊشيڊنگ نه هئڻ جي برابر هئي پر جئين جئين آبادي وڌندي وئي تئين تئين بجلي جي بحران سان گڏ ٻيا ڪيترائي بحران به وڌي ويا آهن. بجلي جو بحران ته  الائي ڪڏهن ختم ٿيندو پر هن وقت عوام آزار ۾ اچي ويو آهي. ڪجهه عرصواڳ نيشنل پاور ريگيو ليٽري اٿارٽي نيپرا پنهنجي سالياني رپورٽ  ۾ پاڻيءَ ۽ بجلي واري وزارت جا پول پڌرا ڪري ڇڏيا هئا، نيپرا جي رپورٽ ۾ ڄاڻايو ويو هو ته بجلي جي کوٽ ۽ لوڊشيڊنگ ڄاڻي واڻي ڪئي وئي، جڏهن ته سرڪاري پاور پلانٽ به صلاحيت موجب گهربل بجلي پيدا ڪرڻ ۾ ناڪام  رهيا. رپورٽ ۾ وڌيڪ اهو به ڄاڻايو ويو هو ته 2014-2015ع  سرڪاري  پاور پلانٽ رڳو 41 سيڪڙو بجلي پيدا ڪري سگهيا، جناح پن بجلي رٿا مان به گهربل بجلي پيدا نه ٿي سگهي هئي. رپورٽ ۾ چيو ويو هو ته ٿرمل پاور پلانٽن کي به ڄاڻي واڻي بند ڪيو ويو هو. رپورٽ ۾ ٻڌايو ويو هو ته ڪجهه سرڪاري پاور پلانٽن جون مشينون ڄاڻي واڻي بند ڪيون ويون جنهن سبب لوڊشيڊنگ جو وقت وڌايو ويو. اهڙي رپورٽ اچڻ بعد به وفاقي توڙي صوبائي حڪومت ۾ ويٺل وزيرن کي ڪجهه به محسوس نه ٿيو، جنهن سبب هن وقت به عوام ٻٽي عذاب ۾ مبتلا آهي.  نيپرا جي رپورٽ مان صاف ظاهر آهي ته وفاق ۾ ڪجهه ويٺل ماڻهو بجلي بند ڪرائي پنهنجا  مرضي جا فيصلا ڪرڻ چاهين ٿا، جنهن سبب هن وقت تائين بجلي  جي لوڊشيڊنگ جو جنگ بوتل ۾ بند نه ٿي سگهيو آهي.  جيڪڏهن هن ڀيري به لوڊشيڊنگ جو سلسلو جاري رهيو ته پوءِ لڳي ٿو ته هن  دفعي ڪيترائي ماڻهو پنهنجي حياتين تان هٿ کڻي ويهي رهندا. ڪجهه ڏينهن هڪ تقريب ۾ پيپلزپارٽي جي هڪ صوبائي وزير پنهنجي خطاب ۾ چيو هو ته هن ڀيري به هيٽ اسٽروڪ سبب ماڻهو فوت ٿي سگهن ٿا.  بيان ڏيڻ ته ڪيترو آسان آهي پر حڪومت ۾ ويهي عوام کي بنيادي سهولتون فراهم ڪرڻ ڪيترو ڏکيو آهي، ان جو اندازو هن حڪومت ۾ ويٺلن مان لڳائي سگهجي ٿو.  ڇاڪاڻ ته کين ايترو به وقت نه ملي سگهندو آهي جو هو پنهنجيون مصروفتيون ڇڏي ڪنهن عوام ماڻهو جا مسئلا حل ڪن. گذريل هيٽ اسٽروڪ ۾  جيڪي ماڻهو فوت ٿيا، جن کي هن وقت تائي ويساري ناهيون سگهيا. هڪ طرف اها ظالم گرمي هئي ته ٻي طرف اي سي ۾ ويٺل حڪمران جيڪي صرف پنهنجا بيان ڏئي پنهنجي سياست چمڪائي رهيا هئا.  ڪجهه سياستدان ته ڪئمپون لڳائي برف جا ٽڪرا  رکي ماڻهن کي ٿڌو پاڻي پياري فوٽو سيشن به ڪري رهيا هئا. پر ڪنهن به هڪ  وزير طرفان اهو ٻڌڻ ۾ نه آيو ته بجلي جي لوڊشيڊنگ لاءِ ڪي قدم کنيا ويندا. اڍائي هزار کان وڌيڪ ماڻهن جي فوت ٿيڻ باوجود حڪومت هن وقت تائين ڪو بجلي جو منصوبو شروع ڪري ناهي سگهي. وفاقي حڪومت  وٽ گرين بس، اورينج بس، فري وائي فائي سروس جي لاءِ ڪيترائي فنڊ موجود آهن پر انهن وٽ بجلي جا  نوان منصوبا ته ٺهيو پراڻن کي بحال ڪرائڻ لاءِ به فنڊ موجود نه آهي، يار وري وفاقي  حڪومت ڄاڻائي واڻي بجلي جو بحران ختم ڪرڻ نٿي چاهي جنهن سبب بجلي جو بحران ڪر کنيو بيٺو آهي. ڇو ته سال گذرڻ باوجود وفاقي حڪومت جي ڪن تي هن وقت تائين جونءَ به  نه چري آهي.

سنڌ ۾ جڏهن به بجلي جي لوڊشيڊنگ خلاف احتجاج ٿيو  آهي ته وفاقي حڪومت ۾ ويٺلن جي صرف اها  ئي شڪايت هوندي آهي ته وڏا ڊيم نه پيا ٺاهين جنهن سبب بجلي بحران پيدا ٿيو آهي. جيڪڏهن انهن سياستدانن کان پڇيو ويندو آهي ته اڳ ۾ جيڪي تعمير ٿيل ڊيم  آهن انهن مان ڪيتري بجلي جي پيداوار آهي ته اهي ڪمي وانگر خاموش ٿي ويندا آهن ۽ وري هڪ دفعو ٻيهر موسمي ڏيڏرن وانگر ٽانءُ ٽانءُ ڪري ٻاهر نڪرندا آهن ۽ انهن جي وات ۾ صرف ڪالا باغ/ڏسو صفحو 3 بقايا نمبر 01

ڊيم جو ذڪر ئي هوندو آهي. جنهن سبب نڪي بجلي بحران جي خامتي لاءِ ڪي قدم کنيا پيا وڃن ۽ نه وري صوبائي حڪومت چاهين ٿيون ته بجلي جو بحران ختم ٿئي. حڪمرانن کي ته اهو خدشو آهي جيڪڏهن عوام کي بجلي، پاڻي ۽ گئس جهڙيون بنيادي سهولتون ملي ويون ته اهي کانئن  ٽڪي ٽڪي جو پڇاڻو ڪندا جنهن سبب عوام کي گئس ۽ بجلي جي لوڊشيڊنگ سان گڏ ٻين مسئلن جي ور چاڙهيو ويو آهي.  جنهن مان ڇٽڪارو حاصل ڪرڻ آسان نه آهي. سنڌ مان ڪوئلو، گئس ۽  پيٽرول به نڪري رهيو آهي پر ان باوجود سنڌ ۾ ٻين صوبن جي ڀيٽ وڌيڪ بجلي بند ڪئي پئي وڃي. سنڌ  ۾  ڪيترائي ٻهراڙي وارا علائقا آهن. جن ۾ گئس ته ڇا بجلي جي سهولت به ميسر ناهي. هن جديد دور ۾ اهڙي سهولتن کان محروم بڻيل آهن

ڪلاڪ بند رهي ٿي ته ٻي طرف وري واڌو بل به موڪلڻ جو سلسلو شروع ڪيو ويو آهي، ڪجهه عرصو اڳ وفاقي حڪومت جي هڪ وزير چيو هو ته سنڌ ۾ بجلي چوري پئي ٿئي، جنهن سبب لوڊشيڊنگ پئي ٿئي، جڏهن ان وقت جي وزير اهو بيان ڏنو هو، ان وقت سنڌ جي ساڃاهه وندن طرفان ڳڻتي ظاهر ڪئي وئي هئي ڇاڪاڻ ته هڪ ته بجلي ڪلاڪن جا ڪلاڪ بند رهي ٿي ته مٿان وري واڌو بل موڪليا پيا وڃن پر انهن خلاف ڪو به نوٽيس وٺڻ لاءِ تيار ئي نه آهي. جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته سنڌ ۾ جيڪي به بجلي ورهاست ڪندڙ ڪمپنيون آهن انهن ۾ اهڙو عملو ڀرتي ڪيو ويو آهي جن جي غلطين سبب عام ماڻهو پريشان ٿي ويو آهي، لائين مين هجن يا ٻيو ڪو عملدار، اهي سمورا لائين لاسز پورو ڪرڻ لاءِ ٻين صارفين تي بار وجهي ڇڏيندا آهن جنهن جو نقصان غريب ماڻهو کي ئي ڀرڻو پوندو آهي،

ڪڏهن ڪڏهن ته انهن عملدارن جي نااهلي سبب واڌو بل موڪليا ويندا آهن جن کي ڏسي ائين لڳندو آهي ته هي بجلي ڪا ڪنهن گهر ۾ نه پر  ڪنهن فيڪٽري ۾ استعمال ٿي هجي، پر جڏهن اهڙي بل جي شڪايت به  ويندي آهي ته ان جي به ڪو دانهن ٻڌڻ لاءِ تيار نه هوندو ۽ اهو ماڻهو بل کي کڻي هيڏانهن هوڏانهن رلندو ورتندو آهي، مطلب ته نااهل عملي سبب عام ماڻهو پريشان ٿي رهيو آهي، هن وقت ته ڪي اليڪٽرڪ کي چائنا حوالي ڪيو ويو آهي، ٻڌڻ  ۾ آيو آهي ته هر بجلي جي لوڊشيڊنگ جو وقت گهٽايو ويندو ۽ صارفين کي به بهتر سهولتون فراهم ڪيون وينديو، بهرحال ڪراچي جهڙي انٽرنيشنل شهر ۾ بجلي جو بحران به حڪومت جي لاءِ هڪ وڏو سواليه نشان آهي ۽ حڪومت جي پت ان مان ئي وائکي ٿي وڃي ته ڪراچي ۾ ڪيترن ڪلاڪن لاءِ لوڊشيڊنگ ٿي رهي آهي، جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته حڪومت ڪراچي جهڙي شهر ۾ لوڊشيڊنگ تي ضابطو نه آڻي سگهي آهي ته پوءِ آخر ٻين ٻهراڙين وارن علائقن جو ڪهڙو حشر هوندو، هي حڪومت جي ئي ذميواري آهي ته بجلي جي لوڊشيڊنگ تي جلد کان جلد ضابطو آڻي ماڻهن کي پريشاني کان بچائي سگهي.

اڳوڻي صدر آصف علي زرداري به پنهنجي حڪومت ۾ بجلي ۽ گيس جي لوڊشيڊنگ جي بحران تي ضابطو آڻڻ لاءِ ايران سان گيس پائپ لائن جو معاهدو ڪيو هو، جيڪڏهن اهو به مڪمل ٿي وڃي ها ته شايد هن ملڪ ۾ گيس جي بحران تي ضابطو اچي وڃي ها ۽ هتان جون صنعتون به ٻيهر ترقي ڪري سگهن ها. ڀلي کڻي وفاقي حڪومت ڪيتريون ئي به دعوائون ڪري پر سنڌ ۾ لوڊشيڊنگ جو بحران ختم نه ٿيڻ سان هڪ ڳالهه واضع ٿي وڃي ٿي نواز ليگ سرڪار بحران جي خاتمي لاءِ ڪي به قدم نه کنيا آهن جنهن سبب اڄ ماڻهو ٿڌي موسم ۾ بجلي جي بحران کي منهن ڏئي رهيا آهن، سنڌ جو ڪو اهڙو شهر بچيوئي نه آهي، جتي لوڊشيڊنگ نه ٿيندي هجي، ڪراچي، حيدرآباد، سکر، لاڙڪاڻي ۽ شهيد بينظيرآباد سميت ٻين شهرن ۾ لوڊشيڊنگ سبب عوام بيزار  آهي، موري ۾ ته بجلي هڪ ڪلاڪ اچي ٿي ته ٽي ڪلاڪ بند ڪئي وڃي ٿي پر سندن ڪو به دانهن ٻڌڻ لاءِ تيار نه آهي، گذريل ڪيترن ئي مهينن کان موري جا شهري احتجاج ڪري رهيا آهن پر ڪامورن جي ڪن تي جونءَ به چري رهي آهي، رهواسي اهي دانهون ڪري رهيا آهن رات جي وقت بجلي نه هجڻ سبب سندن ٻارڙا پڙهائي نه پيا ڪري سگهن، جنهن سبب سندن تعليم متاثر ٿي رهي آهي، موري ۽ ڀرپاسي وارن علائقن ۾ ڪلاڪن جا ڪلاڪ بجلي بند ٿيڻ سبب ماڻهن جو ڪاروبار ٺپ ٿي ويوآهي،

sahibkhanbhatti@gmail.com