تازيون خبرون

اڄوڪي سماج مان گم ٿيل احترام ۽ حياء؛: احسان علي جوڻيجو

شرم ۽ حياء جيڪو اخلاقيات جي درس ۾ سڀ کان پھريون سبق ۽ سڀ کان پھريون باب آھي جيڪو ڄمڻ واري ڏينھن کان وٺي ٻار کي ۽  پينگھي وٺي قبر تائين ان ٻن لفظن جو درس ڏنو ويندو آھي ۽ اھو درد پيء ماء درسگاھن ۾ موجود استادن ۽ سلجھيل پڙھيل لکيل سماج مان ملندو آھي!!

ان درس جا ڪيترائي درگاھي دنيا ۾ پنھنجو ڪردار ٺاھي تاريخ جي ورقن ۾ اھڙو ت سوجھرو سج ڪري لکيا ويا جو اڄ ب تاريخ جون دريون انھن جي سوجھري ڪردار سان روشن لڳيون پيون آھن ـ پر اڄوڪي ھن جاھل سماج ۾ جتي اھي ڪردار وارا ڪيترائي باب اڄ جي نصابن ۾ شامل آھن,, جتي اڄ ب ڪيتريون ئي ان شرم حياء تي درس ڏينڌڙ ھستيون قائم دائم آھن پر افسوس اڄوڪي نوجوان نسل ان شرم حياء واري ٻن لفظن کي پنھنجي زندگيء ۽ اخلاقي نصابن مان ڪڍي ختم ڪري ڪچري جي ڍير تي ۽ فيشن عيوض کپائي وڪڻي ڇڏيو آھي ۽ اھي ٻ لفظ جيڪي ڄمنڌڙ ٻار کان وٺي مرنڌڙ وڏي عمر واري بزرگ ھڪ صديء جي بزرگ جي واتان ب ٻھڪندي ۽ عملي ڪم ڪندا نظر ايندا ھيا  ۽ رسمون ريتون طور ان ثقافت جي ڳچ حصي کي پڻ اپنايو ويندو ھيو!!

“خلوص اخلاق شرم حياء” اھي چار لفظ ڄڻ ت اسان جي قوم کي چارئي طرف کان طواف ڪندي نظر ايندا ھيا اھي چارئي لفظ سنڌي قوم توڙي باقي ٻين قومن ۾ پھريان اھي ڄڻ ت روح وانگي مليل نظر ايندا ھيا جيئن اڄوڪي دور ۾ مثال آھي ت جنھن کي قياس وارو روح  ئي ڪونھي اھو انسان  مرده انسان مثل آھي ـ ان دور ۾ ب اھو چيو ويندو ھيو ت جنھن انسان ۾ خلوص اخلاق شرم حياء ن ھوندو ھيو ان شخص کي ڄڻ مرده شخص سمجھيو ويندو ھيو ۽ گھـي ڀاڱي اھو شخص مچ ڪچھرين ۾ نظر ن ئي ايندو ھيو ڪڍيو ويندو ھيو ان شخص کان پوء ڪچھريون ت ڇا زمانو پاڻ بيزار ھوندو ھيو ڇو جو اھو ھڪ ئي شخص زماني جي بگاڙڻ ۾ اھم ڪردار ھوندو ھيو ان وقت ۾ شايد اڄ جيان گھڻا ن ھجن پر ھڪ اڌ اھڙا ضرور ھوندا ھيا پوء اھو ڏٺا وائٺا ان زماني ان ڪچھرين ۾ ڄڻ ويڳاڻا ھوندا ھيا سندن ڀائنڻ وارو ڪو ن ھوندو ھيو ڇو جو ان زماني جي ضرورت ۽ ان وقت جي نصب انھن ماڻھن موجب ان شخص ۾ شرم حياء اخلاق ن ھيو ۽ پوء جيڪو شخص اھو علم اھي درس وساري يا ڀلائي ڇڏيندو ھيو سماج جو سلجھيل ۽ پاڪ حصو پنھنجي سرن سازن مان ان شخص کي ئي وساري ڇڏيندو ھيو!!

شرم حياء ماڻھن جو شان ۽ فيض ھوندو ھيو جيڪو ھر شخص کي پھريل پاتل ھوندو ھيو ۽ سندن مٿي تي ٽوپي جيان پردي جيان رکيل ھوندو ھيو جنھن کي ھو عزت ۽ احترام واري درجي جي اھميت ڏيندا ھيا,,,,

پر اڄوڪي سماج اڄوڪي نسل اڄوڪي معاشري مان اھو خلوص اھو شرم اھو حياء وڃائجي ڪافي وقت کان گم ٿي ويو آھي جنھن جي تلاش صدين جي صادقن پڻ ڪرڻ شروع ڪئي آھي ت اسان جي سڃاڻپ اسان جي تھذيب جيڪا صديون اڳ ڄاتي سڃاتي ويندي ھئي اھا ڪافي وقت اڳ دنيا ۾ فيشن ۽ رسمي رواج اچڻ کانپوء نوجوان اڄوڪي نسل ھٿان کڻي گم ڪيو ويو آھي جنھن جي ڳولڻ لاء اديبن دانشورن پنھنجون سرن گيتن غزلن سان مرليون وڄائيون پر گم ٿي ويل شرم حياء اڄ ڏينھن تائين اسان جي معاشري اسان جي سماج ۽ اڄوڪي ايڪويھين صديء جي نوجوان نسل ۾ واپس ڪو ن آيو,,

شرم حياء جيڪو آخري ڏينھن ۾ رشتن ۾ ڄاتو ويو شرم ۽ حياء کي آخري ڏينھن ۾ ڀاء ۽ ڀيڻ ماء ء پٽ پيء ماء واري رشتن تي شام جي پھر ۾ ڏٺو ويو جيڪو انھن رشتن جو احترام ادب ڪندي نظر آيو ,,, شرم حياء کي آخري دفعو درسگاھن ۾ استادن ۽ شاگردن چي وچ ۾ ادب سان گڏ ڏٺ ويو ھيو جتي ھو ڀرپور نموني ڪردار ادا ڪري رھيا ھيا سندن جي موجودگيء ۾ سندن سماج دشمن “بي حيائي ۽ بداخلاقيء” ڪڏھن ۾ معاشري ۾ پير ن پاتو ۽ سندن وڏيون ڀينرو”غيرت ۽ لڄ” سماج جي سڌاري ۾ ڀرپور ساٿ ڏنو,,

ياد رھي ت شرم ۽ حياء ٻئي پاڻ ۾ صديون پراڻا ساٿي رھي چڪا آھن جن جي ٻڌي سان ھنن گڏجي مثبت معاشري کي جنم ڏنو ۽ انھن ٻنھي مان ھڪڙي وڃڻ سان باقي ھڪ جو ڪوئي وجود ناھي رھندو ھو انڪري ٻئي پاڻ ۾ اڄ ڏينھن تائين گڏ ھلندا آيا ۽ جڏھن سماج ۾ ان جي ويرين رخ ڪيو ت اھي ٻئي گڏجي اڄوڪي سماج مان ائين غائب ٿي ويا جيئن واچوئڙو ڪنھن شيء کي کڻي ڏور وڃي اڇلائي ڪٿي گم ڪري ڇڏيو ھجي ڪنھن گھيرائي ۾ وڃي فٽو ڪيو ھجي جتان جنھن جي اچڻ جي ڪا اميد ئي ن ھجي ڪنھن گھيرائي ۾ وڃي گم ٿيو ھجي,,

“شرم حياء” جي جڏھن ڳالھ ايندي آھي ت موئن جي ڌڙي ملير مڪلي سنڌ جي ڳچ دور ڪچي ڳوٺن ۽ ثقافت ڀرين علائقن جي ڳالھ ياد اچي ويندي آھي ڇو جو اھي سڀ سڀ خوبيون انھن ملير جي ماڻھن ۽ ڳوٺن ۾ پھراڻ وانگي پائيندي لباس ڪندي ڏٺيون ويون ۽ اھو لباس جيڪو انسان ڪردار وارو ھڪ دفعو پھريندو آھي ت باقي پوري ڄمار اھو سوجھرو ٿي چمڪندو رھندو آھي ,,

انھن جي گمشدگيء کانپوء ڪيترين ئي اديبن پنھنجا خيال ائين ونڊيا ت اسان جي جگر جا ٽڪرا خلوص شرم ۽ حياء گم ٿي ويو آھي جنھن جي عمر عمر ڪئي سوسال آھي” سندس ويڳي ڀيڻ خودغرضي ۽ بي اعتمادي اچڻ کانپوء ھو گھران ھن سماج مان ڪاوڙجي نڪري ويو آھي سندس کي آخري دفعو گھرن جي چار ديوارن اندر موجود پيء ماء ڀيڻ ڀاء جي عظيم رشتن سان گڏ بيھندي ڏٺم ۽ استادن شاگردن نياڻين نماڻين سان گڏ بيٺي نظر ڏٺم ۽ ڪجھ گھڙيون مقدس رشتن سان انتھائي ادب سام بيھندي ڏٺم ” پر ھاڻي سندس جي ڪا ب خبر ناھي ھو ڪاڏي ويو” ھن جا ڀائر ايماندار ۽ سچار ٻئي ڏاڍا پريشان آھن” ۽ ڀيڻ “محبت” جو ت ن پڇو!!! ھن جا دوست صبر ۽ صادق ھن کي ڳولھي ٿڪجي پيا آھن پر انھن جو ڪوئي پتو ناھي پئجي سگھيو ت ھا اڄوڪي نوجوان نسل جي بيحيائي ڏسي ڪاڏي ويا ڪيڏانھن وڃي انھن رخ ڪيو” انھن ٽنھي جي غير م موجودگي ۾ انھن جي دشمنن بداخلاقي ۽ بي حيائي ديس ۾ تباھي مچائي ڇڏي آھي” انھن جي جاڙي ڀيڻ “شرافت” جدائي جو صدمو برداش ن ڪندي پڻ اڄوڪي سماج مان وفات ڪري چڪي آھي,,, شرافت جي صدمي ۾ ان جي وڏي ڀيڻ “لڄ ۽ غيرت” ب آخر موڪلائي وئي جيڪا ھن سماج ۾ عظيم ڄاتي پاتي ويندي ھئي ,, جنھن جي ھر ھنڌ ھاڪ ھئي جيڪا جنھن انسان وٽ ايندي ھئي اھو انسان دنيا ۾ ڪاميابي طرف ھوندو ھيو ۽ اھو انسان افضل سمجھيو ويندو ھيو سماج جي باقي برائين کان ڄڻ ت پاڪ سمجھيو ويندو ھيو اھو انسان شرم حياء سڀ ساڻ کڻي ڪاميابي طرف وڌندو ھيو جنھن انسان وٽ جنھن انسان سان لڄ ساڻ ھوندي ھئي ,,, ۽ ان جي ماء انسانيت پڻ سخت بيمار آھي سندس پنھنجي پٽن جگر جي ٽڪرن شرم حياء کي ڏسڻ چاھي ٿي جيڪا ڪافي عرصي کان زھگير لڳي پئي آھي ان کي سماج جي برائين ويرين ڏاڍو وار ڪيو آھي اھا انسانيت ماء اڄ پنھنجي پٽن کي روئي پڪاري ٿي انھن جي انتظار ۾ ويٺي آ ت مان پنھنجي پٽن کي ڏسان,, انڪري انسانيت ناتي سماج جي ڏاھن سماج سڄڻن ۽ اخلاق جي انگن کي پيدا ڪرڻ واران سان گڏجي اچو ت سڀ ان شرم حياء ٻنھي ڄڻن کي ڳولھي انھن جي ماء انسانيت حوالي ڪيون جيڪا ڏاڍي بيمار آھي ۽ مسلسل سماج جي برائين جا گھاو سھندي ٿي اچي,

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *