تازيون خبرون

Monthly Archives: February 2018

مادري ٻولين جو ڏهاڙو ۽ منهنجي مٺڙي سنڌي ٻولي: ماهم سنڌي / ميرپورخاص

اڄ 21 فيبروري تي سڄي دنيا ۾ مادري ٻولين جو عالمي ڏينهن ملهايو پيو وڃي . اهو ڏينهن هر سال بنگال جي نوجوانن کي ڀيٽا ڏيندي پيش ڪيو ٿو وڃي ، جن پنهنجي ٻولي ۽ پنهنجي قوم جي بقا لاء جدوجهد ڪئي . انهن ڪوششن جي ڪري ئي اڄ اوڀر بنگال جو حصو بنگلاديش بڻجي پنهنجي آزاد ملڪ ۾ پنهنجا حق حاصل ڪري رهيو آهي . بنگلاديش جي هاڻوڪي گادي جي هنڌ ڍاڪا  يونيورسٽي ۾ شاگردن جي هلايل تحريڪ  ۽ ان جي نتيجي ۾ رياست طرفان ٿيل خونريزي سدائين تاريخ جي پنن تي تازي رت جيان آلي رهندي . پر سندن پنهنجي ٻولي لاء هلايل تحريڪ ۽ ڏنل قربانين  نيٺ رنگ لاتو . انهن کي ڀيٽا ڏيڻ لاء اقوام متحده پاران هر سال 21 فيبروري جو ڏهاڙو مادري زبانن جي عالمي ڏهاڙي طور ملهايو وڃي ٿو . دنيا ۾ مادري ٻولين جي اهميت کي سمجهندي انهن کي ترقي وٺائڻ لاء وڏا قدم کنيا پيا وڃن . جيڪي مادري زبانون خطري هيٺ آهن انهن جي بچاءُ لاء پڻ لساني ماهر تحقيقون ڪري نوان اُپاءُ وٺي رهيا آهن . پر افسوس جي ڳالھ آهي ته اڄ به اسانجي سنڌي ٻولي ۽ سنڌ جي ٻين مادري ٻولين سان ويڳاڻين وارو سلوڪ ڪيو پيو وڃي . سنڌ ۾ سنڌي کان سواء ٻيون ڪيتريون ئي مادري ٻوليون خطري جي لڪير هيٺ اچي ويون آهن . ٿرپارڪر ۾ ئي ٻين هنڌن تي ڳالهايون ويندڙ ٻوليون هاڻي توجه نه ملڻ سبب پوئتي پئجي رهيون آهن . انهن جي ڳالهائيندڙن ۾ پڻ ڏينهون ڏينهن گهٽتائي اچي رهي آهي . سنڌي ٻولي ڏاڍي قديم آهي ۽ ان جي لکڻي جا اهڃاڻ پنج هزار ساله پراڻي سنڌي ندي جي تهذيب موئن جي دڙي سان ڳنڍيل ملن ٿا . ماهر لسانيات تحقيق سان اتان مليل مُهرن تي  ۽ ٻين شين تي لکيل صورتخطيءَ کي ترجمو ڪرڻ جي پڻ ڪوشش ڪري رهيا آهن جن تي مڪمل ڪامياب ناهن ٿي سگهيا . تاريخي ماهرن موجب سنڌي ادب پهرين ديوناگري لپي جي مختلف روپن ۾ لکيو ويندو هو . محقق ۽ سياح البيروني جي ڪتاب الهند موجب  يارهين صدي عيسوي ۽ پنجين هجري جي شروعاتي دور ۾ سنڌي ٻولي راجپوتانا  ،  پنجاب ۽ سرحد تائين ڦهليل هئي  . سنڌي ٻولي ڪيترن ئي سازشن جي باوجود گهڻي قديمي ۽ ترقي يافته زبان رهي آهي . سنڌي ٻولي ادبي حوالي سان پڻ هڪ شاهوڪار ٻولي رهي آهي . هونئن به چون ٿا جنهن ٻولي کي ختم ڪرڻو هجي ان کي ادب کان پوئتي هٽائي ڇڏيو اها پاڻهي زوال طرف ويندي . شروع ۾ جڏهن عربن حملا ڪري قبضو ڪيو هيو ته ، هو انهيء بغض ۾ هئا ته سنڌ ۾ اڳ جي رهيل هندو قوم کي ڪئين به ڪري مسلمان ڪجي .  انهي ڏس ۾ انهن ٻولي جي رسم الخط کي به نه بخشيو ۽ عربي جا ڪيترائي الفاظ سنڌي ۾ شامل ڪيا ويا جيڪي اڳ ۾ ڪونه ٿا ملن . جهڙي طرح محمد بن قاسم کي هيرو ۽  سنڌ جي حڪمران راجا ڏاھر کي ظالم ڪري پيش ڪيو ويو  ،  تئين عربي زبان کي لاڳو ڪرڻ لاء پڻ وڏا وس ڪري ڏاڍ ڪيا ويا . عربن جي شروعاتي دور ۾ مدرسا قائم ڪري ٻارن کي صرف نجي عربي ۾ تعليم ڏيڻ لازم ڪيو ويو هو . هر ٻار تي لازم هيو ته عربي ڳالهائڻ توڙي پڙهڻ به ڄاڻي . ان جو مثال ائين وٺجي ته جئين اڄ  سنڌ جو ٻار ڀلي سنڌي پڙهي ، ڳالهائي ڄاڻي يا نه پر اردو پڙهڻ ڳالهائڻ ضرور ڄاڻي . جڏهن سومرن جو دور شروع ٿيو ته اهو سنڌي ادب جو شروعاتي دور ليکجي ٿو ، ان بعد جڏهن سنڌ تي سمن جي حڪومت شروع ٿي ته ان دور ۾ شاعر قاضي قادن جو نالو وڏو مشهور ٿيو هيو . ارغونن جي دور ۾ وري شاھ عبدالڪريم سميت مخدوم نوح رحه ،  لطف الله قادري جهڙا نالا سنڌي  ادب جي ذميواري ڪلهي تي کنيو بيٺل نظر اچن ٿا ، جن مکيه موضوع تصوف کي بڻايو ھو   . ڪلهوڙن جو دور سنڌي ٻولي جو سنهري دور چئي سگهجي ٿو .  ان دور ۾ لال لطيف جهڙا لافاني شاعر پيدا ٿيا . شاھ عبدالطيف ڀٽائي جهڙي عالمي شاعر سنڌي زبان ۾ شاعري ڪري سنڌي ٻولي کي شهرت جي بلندين تائين پهچايو . “شاھ جو رسالو “ ادبي دنيا جي خزاني ۾ انهي ڪوھ نور هيري مثل آهي جنهنجي خالق سنڌي زبان آهي . شاھ عبدالطيف سنڌي زبان ۾ تصوف سميت وحدانيت ، عشق ، حب الوطني  سميت هر موضوع کي پنهنجي ٻولي ۾ کڻي سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي . ان سان گڏ شاھ عنايت رضوي ، شاھ عنايت شهيد  ، خواجه محمد زمان به پنهنجي دور جا وڏا شاعر هيا    . مخدوم محمد هاشم ٺٽوي سنڌي الف ب ٺاهيندڙ ليکيو وڃي ٿو . ان بعد ٽالپرن جي حڪمراني دوران سچل سرمست پڻ سنڌي ٻولي کي گهڻو ئي اڳيان کڻي آيو . ان سان گڏ خليفو نبي بخش قاسم ، سامي جنهنجي  بيتن کي “ سامي جا سلوڪ“ سڏبو آهي ، روحل فقير  ۽ مرثيه خوان جي صنف متعارف ڪرائيندڙ سيد ثابت علي شاھ پڻ هو . سنڌ  تي جڏهن 18هين صدي جي وچ ڌاري مسلمانن جي حڪومت جو تختو اونڌو ڪندي انگريزن قبضو ڄمايو پئي   ، تنهن وقت انگريزن سنڌ ۾ اچي سرڪاري طور سنڌي لغت لاڳو ڪئي وئي . جنهن موجب صوبي اندر سڄي لک پڙھ سنڌي ۾ ٿيندي هئي . سرڪاري غير سرڪاري طور تي سڄي سنڌ ۾ سنڌي زبان لاڳو هئي . جيڪر ڪو غير سنڌي به ملازمت سان لڳندو هو ته  به ان تي لازم هوندو هو ته هو ترت ئي سنڌي زبان ڳالهائڻ سکي وٺي . کيس قانون موجب ملازمت جي  18 مهينن جي عرصي اندر سنڌي زبان سکڻي هئي  . ماهر لسانيات جي راء موجب سنڌي ٻولي جي اوسر ۽ اوج جو وقت انگريزن جي قبضي واري وقت هو ،  جڏهن صحيح معنيٰ ۾ سنڌي زبان ترقي جون منزلون طئي ڪيون . 1853ع ۾ منظور ڪيل سنڌي رسم الخط اڄ به رائج آهي . مرزا قليچ بيگ ھن   دور ۾ سنڌي زبان کي عروج تي پهچائڻ لاء پڻ وڏا قدم کنيا . مرزا قليچ بيگ 400 کان مٿي ڪتاب لکيا ۽ ڪيترن ئي شاهڪار ڪتابن جو سنڌي ۾ ترجمو ڪري سنڌي ماڻهن تائين پهچائڻ لاء ڪوششون ورتائين . انهي جي ڪارنامي سان ئي اڄ اسان وٽ انگريزي ادب پڻ سنڌي ۾ گهڻي حد تائين موجود آهي . ڊاڪٽر گربخشاڻي ، حڪيم فتح محمد سيوهاڻي ، ڀيرومل مهر چند ، دين محمد وفائي وڏي تعداد ۾ نثر لکيو . سنڌي ادب دنيا جو شاهوڪار ادب آهي .  شيخ اياز پڻ سنڌي ٻولي ۾ نثر ۽ جديد شاعري متعارف ڪرائي ان ۾ ڪيترائي ڪتاب لکي کيس وڏي ترقي ڏياري . ان سان گڏ تنوير عباسي  ، استاد بخاري ، انور پيرزادو ،  سراج الحق ميمڻ ۽ ٻين ڪيترن ئي اڻ ڳڻت شاعرن ۽ نثر نويسن سنڌي ٻولي ۾ ادب کي اونچو ڪيو . سائين جي ايم سيد جي نالي کڻڻ کانسواء پڻ سنڌي ادب اڻپورو سڏبو . سائين جي ايم سيد سنڌي ٻولي ۾ ڪيترائي ڪتاب لکي سنڌ جي تاريخ محفوظ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي . سنڌي ٻولي مختلف لهجن سان سنڌ توڙي هندوستان ۾ ايندڙ ڪڇ ، گجرات جي وڏي حصي تي ڳالهائي ويندي آهي . سنڌي ٻولي عام طور تي هڪ مٺڙي زبان تصور ڪئي وڃي ٿي .  سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ مختلف لهجن ۾ سنڌي ٻولي جو استمعال مادري ٻولي طور ٿئي ٿو .   مرحوم ابراهيم جويو موجب ته “ اسين پنهنجي ٻولي لاء چئي سگهون ٿا ته اها اسان جو ڏڍ آهي ،  آٿت آهي ۽ اسان جا شڪ ۽ نراسايون دور ڪري ٿو ۔ جيڪا اسان کي اڄ سندي ذات هنجن جهڙو نثر ڏئي سگهي ٿي ۽ ان جهڙي پرک ڏيئي سگهي ٿي . اها ٻولي ڪئين نه عظيم هوندي.

اڄ مادري ٻوليون سنڌ اندر خطري جي گهنٽي هيٺ آهن . سنڌ اندر سازشي عنصرن جي رضامندي خاطر اسڪول ۾ پڙهندڙ ٻار جن لاء مادري ٻولي ۾ شروعاتي تعليم اهم هجي ٿي انهن کان اهو حق کسيو ويو آهي . سنڌ جي اندر وڏن شهرن ۾ موجود خانگي اسڪولن مان سنڌي زبان کي بلڪل نيڪالي ڏني وئي آهي ۽ ان جي جڳھ تي اردو کي لازم قرار ڏئي اها پڙهائي پئي وڃي . جيڪو ٻار پنهنجي مادري ٻولي پڙهي لکي نه ڄاڻندو ٻي ٻولي کي بهتر نموني ڪئين ته سمجهي سگهندو ؟ اڄ به شهر جي اسڪولن ۾ سنڌ جي ٻارن کان انهن جي پنهنجي ٻولي کسي کين مٿان زوري ٻيون ٻوليون مڙهيون پيون وڃن . سنڌ ۾ اردو يا انگريزي زبان پوء ايندي ، سڀ کان پهرين هر ٻار جو حق به آهي ته فرض به آهي ته هو سنڌي چڱي طرح لکي ۽ پڙهي سگهي . سنڌ ٻولي جو ٻيهر اوج بحال ڪرڻ بنھ سولو ڪونهي . اڄ هٿ وٺي جٿي ڪٿي سنڌي ٻولي کي ختم ڪرڻ جي سازش رچائي وئي آهي . سڄي لک پڙھ  انگريزي يا اردو ۾ ڪرڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي . سنڌي سميت ٻين مقامي ٻولين جو حق آهي ته کين قومي ٻولي  جو درجو ملي پر هر دفعي سينيٽ جي اسٽينڊنگ ڪاميٽي پاران ٻولين کي قومي حيثيت ڏيڻ وارو بل رد ڪيو ٿو وڃي . جنهن سان سنڌي سميت ٻين ٻولين جي وڏي پيماني تي حق تلفي ٿئي پئي . جتي سڄي دنيا ۾ قديمي ٻولين کي بچائڻ لاء لسانيات جا ماهر ڪوششون وٺي رهيا آهن ، اتي پاڪستان اندر ٻولين جي اهميت درگذر ڪرڻ سٺو سنئوڻ ناهي . تازو ئي ان حوالي سان اسلام آباد جي لوڪ ورثه ۾ ٻه روزه ميلو جيڪو  “اسانجيون ٻوليون اسانجي پهچان “ جي نالي سان منعقد ٿيو ۽ 18 فيبروري تي پڄاڻي تي پهتو . سنڌ جي محقق ۽ دانشور دُر محمد پٺاڻ ان ۾ پنهنجا خدشا ظاهر ڪندي چيو ته “  اهڙا ميلا صرف نمائش رکڻ لاء ڪيا وڃن ٿا . اهڙن ميلن ذريعي مادري ٻولين کي بچائي نٿو سگهجي .  “ سنڌي ٻولي سميت ٻين مادري ٻولين جي  تحفظ لاء ڊاڪٽر الانا جون هدايتون اڄ به ڪتب آڻي بهتر نتيجا حاصل ڪري سگهجن ٿا . ان ڏس ۾ گهڻو وقت اڳي ڊاڪٽر الانا جون ليکل ڪجھ تجويزون هيٺ ڏجن ٿيون جيڪي سنڌي ٻولي جي روشن مستقبل لاء ٻڌايون ويون هيون . هن موجب “ سنڌي زبان ۾ ٻارن لاء به اهڙو علمي توڙي سائنسي ادب پيدا ڪيو وڃي ته جئين ننڍڙائپ کان وٺي انهن جو ذهن سائنس طرف وڌيڪ لاڙو رکي . اسانجي عالمن استادن ۽ ليکڪن جيڪڏهن جديد فني علمن جهڙوڪ انجنيئرنگ ، اليڪٽرانڪس ، ڪمپيوٽر  ،  علم طبعي ، علم ڪيميا ، علم ارضيات ، علم حياتيات ،ڳ علم طب ۽ اهڙن ٻين علمن تي سنڌي زبان ۾ مواد پيش نه ڪيو ويو ته سنڌي زبان اڳتي وڌي ڪين سگهندي  ۽ اسان چند شاعري ۽ افسانوي ادب جي ڪتابن کي زبان جي ترقي سمجهي خوشفهمي ۾ رهجي وينداسين “ .

 

آئين پارليامينٽ کان مٿانهون آهي..؟: غلام مصطفيٰ جمالي

پاڪستان جي سياست اندر هر روز حالتون تبديل ٿينديون رهن ٿيون،پرهن وقت جيڪي پاڪستان جي سياست جو جيڪو حال آهي اهو مان سمجهان ٿو ته پاڪستان جي سترسالن جي سياست اندر ڪڏهن به نه ٿيو هوندو،هن وقت هر پاڪستاني پريشان آهي ته ملڪ اندر ڇا ٿي رهيو آهي،اها جنگ جيڪا آمريت جي دور اندر آمريت ۽ جهوريت جي وچ ۾ ڪئي ويندي هئي اها ئي ساڳي جنگ هن وقت پاڪستان جي جهموريت ۽ پاڪستان جي عداليه جي وچ ۾ هلي رهي آهي،منهنجي عمر کان وڏي عمر جا به تجزيڪار ضرور هوندا ملڪ اندر ڪير انهن کان پڇا ڪري ته اهي به چوندا ته اهڙو ته نه هنن ڪڏهن ٻڌو ۽ نه ئي ڪڏهن ڏٺو هو.

ٻئي ادار جهموريت جي بقا لاءِ لازمي آهن ۽ انهن ٻنهي ادران کي پاڻ ۾ ائين الجهڻ نه گهرجي ۽ هن وقت جيڪي حالتون آهن ۽ اهين ئي حالتون جڏهن ماضي ۾ خراب ٿيون ته فوج هيمشه پاڪستان جون واڳون سنڀاليون پر هن وقت نه اهڙو فوج جو ماحول آهي ۽ نه ئي هن وقت جي فوج اهو چاهي ته جهموريت ختم ڪري آمريت جو راڄ ڪجي،جڏهن ته ميان نواز شريف جي لفظن جي نشاني تان نه فوج بچي سگهي آهي ۽ نه ئي پاڪستان ئي عدليه. هي اهي عدالت آهي جنهن لاءِ خد ڪجهه وقت پهرين اهين ئي سياسي پارٽِيون هڪ ڊڪٽيٽر خلاف هڪ ٿي ڪري هڪ تحريڪ هلائي رهيون هنيون ۽ پنهنجي آزادي جا نعرا هڻائي رهيو هنيون،پرهن وقت پاڪستان جو وزير اعظم توڙي پاڪستان مسلم ليگ ن جو صدر انهي سياست اندر عداليه جي خلاف پارليامنيٽ ۾ ريماڪس آڻي انهي تي بحث ڪرڻ ٿا چاهين انهي ڪري هڪ اهم سوال آهي ته ڇا عدالت ايتري ڪمزور آهي جو انهي ئي نشانو بڻائي ڪري کيس پارليامينٽ ۾ آڻي انهي تي بحث ڪجي.

هن وقت پاڪستان جي وزيراعظم ۽ پاڪستان مسلم ليگ ن جي صدر کان ڪير رڳو ايترو پڇا ڪري ته اهي ساڳيا لفظ جيڪي هوُ هن وقت پاڪستان جي عدالت جي خلاف ڳالهائي رهيا آهيو اهي ساڳيا ئي لفظ پاڪستان جي ڪنهن جنرل جي خلاف ته چئي ڏسو.؟ هن وقت ميان نواز شريف جي نااهلي کي وٺِي ڪري سموري ماحول کي خراب ڪيو پيو وڃي جنهن جي نتيجي جي نه ميان نواز شريف کي خبر آهي ۽ نه ئي پاڪستان جي وزيراعظم کي ته انهي جا ڪهڙا خطرناڪ نتيجا نڪرندا.

آئين اندر سپريم ڪورٽ کي اهو حق ڏنو ويو آهي ته ڪنهن جي خلاف آئيني ۽ قانوني جائزو وٺي سگهي ٿي،۽ انهي جو فيصلو به ٻڌائي سگهي ٿي ۽ انهي فيصلي کي محفوظ به ڪري ساگهي ٿي اهو سمورو حق پاڪستان جي عداليه کي آئيني حاصل آهي،جڏهن ته آئين اندر پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جي جج کي اهو به حق حاصل آهي ته هو ڪنهن به معاملي جو نوٽيس وٺي سگهي ٿو،ڇو جو اهو سندس بنيادي حق آئين ۾ شامل آهي ۽ انهي حقن جي حفاظت جو به حق پاڪستان سپريم ڪورٽ کي حاصل آهي ۽ اها سندس زميواري آهي ته انهن حقن جي حفاظت هو خد ڪري. 1973ع اندر آئين ٺاهڻ وارن کي هن وقت تائين 45سال گذري چڪا آهن سو هاڻي جيڪڏهن ميان نواز شريف ۽ سندس جماعت انهي آئين کي ابتي گنگا واهڻ چاهين ٿا ته اهو ڪئين ٿو سگهي. ميان نواز شريف کي اهو سوچڻ ۽ سمجهڻ گهرجي ڇو ته هو سياست جو پراڻو رانديگر آهي ۽ پاڪستان جي آئين کان چڱي ريت واقف هوندو انهي ڪري هن وقت ميان نواز شريف انهي 1973ع جي آئين جي ڇيڙڇاڙ ڪرڻ جو ڪوششون ڪري رهيو آهي ته مان سجهان ٿو ته ميان نواز شريف جهڙو بي سمجهه ڪير نه ڪونهي جيڪو پاڪستان جي آئيني قانوني ۽ جهموريت ۽ عدالتي دور ۾ ويهي ڪري اهڙو سوچي.

ميان نواز شريف ۽ پاڪستان مسلم ليگ ن پارليامينٽ اندر عداليه کي آڻي انهي تي بحث ڪرائڻ ڇا چاهين پرشايد انهن کي اها به خبرناهي ته پارليامنيٽ کي اهو به حق حاصل ناهي ته هُو آزاد عداليه کي پارليامينٽ ۾ آڻي،سوچڻ جهڙِي ته ڳالهه اها آهي ته صرف ڏهه ماڻهو پاڪستان جي آئين کي بدلائڻ جو بحث ڪرائڻ ٿا چاهين جيڪو ڪنهن به حال ۾ ممڪن ئي ناهي،۽ انهن کي اها به خبر ناهي ته انهي آئين واري ڳالهه ۽ عدليه کي پارليامينٽ ۾ آڻڻ سان ملڪ اندر ڪهڙو طوفان ٿيندو جنهن ۾ هر شيُ لڙي ويندي خاص  طور ئي اهي ئي ڏهه ماڻهو جيڪي هن وقت عداليه سان مهاڏو اٽڪايو ويٺا آهن،برحال اها ته سڀني کي خبر آهي ته ماضي اندر پاڪستان پيپلزپارٽي به ائين ئي چوندي رهي ته عداليه ملڪ کي هلائڻ نه پئي ڏي پر آخر ٿيو ڇا.؟ اها ئي عدالت انهي انداز ۾ هلندي رهي ۽ سندس ڪجهه ڪير نه وار وينگو نه ڪري سگهيو.

افسوس سان چوڻو ٿو پوي ته ڳالهه ڪٿان کان ڪٿي اچي پهتي آهي،ڪو زمانو هوندو هو عدالت جي فيصلي تي اکين تي رکي قبول ڪيو ويندو هو،ماڻهو عدالتي فيصلي بعد خوشي سان ڦاسي جي ڦندن کي به چميون ڏئي خوشي سان ڦاسي تي چڙهي ويندا هئا پر هاڻ اهو نه وقت رهيو آهي ۽ نه ئي اهي ماڻهو. هاڻي جيڪڏهن چور چوري ڪندي پڪڙيو ويندو آهي ۽ کيس عدالت ۾ آندو ويندو آهي ته اهو ئي چور ڏوهه قبولڻ کان انڪار ڪري ڇڏيندو آهي ۽ پوءِ عين شاهدن جي شاهدي مطابق کيس سزا ڏني ويندي آهي ته سندس هاءِ گهوڙا هاءِ گهوڙا شروع ٿي ويندي آهي،۽ ججن کي تنقيد جو نشانو بڻايو ويندو آهي،هڪ ڏينهن پهرين جلسي اندر مريم نواز سري عام جلسي اندر اهو چئي رهي هئي ته پاڪستاني سپريم ڪورٽ جهڙي زبان سان ڳالهندي کيس انهي زبان سان جواب ڏنو ويندو،جڏهن ته معاملو اتي ختم ناهي ٿيو هاڻي پاڪستان جو وزيراعظم به پاڪستان عدالت کي نشانو بڻائيندي چئي رهيو آهي ته عدالت کي پارليامينٽ ۾ آڻي انهي جي بحث ڪيو وڃِي.جنهن مان اهو صاف ظاهر آهي ته پاڪستان مسلم ليگ ن هر ننڍڙي شيُ مان وڏي فائدو وٺڻ چاهي ٿي،انهي ڪري هو پاڪستان جي عدالت تي مسلسل دٻاءُ وجهڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي،هن وقت پاڪستان مسلم ليگ ن جيڪو رستو اختيار ڪيو آهي اهو تمام گهڻو خطرناڪ رستو آهي جنهن رستي تي اڳيان هلي ڪري پاڪستان مسلم ليگ کي رڳو نقصان ئي ٿيندو، ميان نواز شريف ۽ سندس جماعت عدالت جي خلاف جنگ جوٽي ڇڏي آهي جنهن جي ڪري ٻيون سياسي پارٽيون خاموشي سان انهي ڏينهن جو انتظارڪري رهيون آهن ته اهو ڏينهن ڪڏهن ٿو اچي جڏهن ميان نواز شريف کي توهين عدالت ڪيس اندر سزا ٿي لڳي.اها به حقيقت آهي ته جيڪڏهن ميان نواز شريف پنهنجي بيان کان باز نه ٿو اچي ته اهو وقت هاڻ پري ناهي رهيو.

ميان نواز شريف کي سوچڻ گهرجي ته هوُ ڪنهن جي خلاف ڳالهائي رهيو آهي ۽ ڇو ڳالهاِئي رهيو آهي مان سمجهان ٿو ته پاناما فيصلو ميان نواز شريف کي حق ۾ اچي هان ته ميان نواز شريف هن وقت عداليه جا سهرا ڳائيندو هجي ها پر فيصلو سندس خلاف آيو انهي ڪري هو عداليه خلاف وٽ پڪڙ ڪري رهيو آهي.هن وقت پاڪستان جي جهوريت ۽ پاڪستان جي عداليه جي وچ ۾ جيڪا جنگ هلي رهي آهي انهي جو خاتمو ڪٿي ٿيندو اهو وقت ئي ٻڌايندو پر اتي عداليه سموريون زميواريون سنڀالڻيون پونديون ڇو جو سموري بار هن وقت عدالت جي ڪلهن تي آهي.

 

سينيٽ چونڊون ۽ تبديل ٿيندڙ سياسي وايو منڊل

ايم ڪيو ايم پاڪستان جي اختلافن جو فائدو وٺڻ لاءِ سياسي پنڊت متحرڪ ٿي ويا  آهن سينيٽ چونڊن ۾ اسيمبلي ميمبرن جا ووٽ حاصل ڪرڻ لاءِ پرڪشش شين جو پيڪيج ڏيڻ شروع ڪري ڏنو. پ پ به سينيٽ جي ميدان ۾ ڪامياب ٿيڻ لاءِ سمورا داءَ پيچ ڪري رهي آهي. سنڌ اسيمبلي ۾ ميمبرن جي انگ جي اعتبار سان پ پ کان پوءِ ايم ڪيو ايم جي اڪثريت نمايا آهي. سينيٽ چونڊن ۾ پ پ کي پهريان 9 سيٽون حاصل ڪرڻ جي اميد هئي پر ايم ڪيو ايم اختلاف بعد پ پ سمورين سيٽن تي نظرون ڄمائي ورتيون آهن. ايم ڪيو ايم 37، پي ايس پي 8، فنڪشنل ليگ 9، تحريڪ انصاف3 ۽ ن ليگ جي 7 سيٽن سان گرينڊ مخالف ڌُر اتحاد هجي ها ته پ پ جون سينيٽ سيٽون محدود ڪري سگھجن پيون پر مخالف ڌُر جي عدم اتفاق جي ماحول ۾ پ پ مڪمل فائدو وٺڻ جي حڪمت عملي تي عمل ڪري رهي آهي. سينيٽ چونڊن ۾ جنرل سينيٽ لاءِ 21 کان 22 جڏهن ته هڪ خصوصي سيٽ لاءِ 55 ميمبرن جي ووٽ جي ضرورت پوندي. تحريڪ انصاف جو ميمبر خرم شير زمان پهريان ئي ووٽن جي خريد ۽ وڪري جا الزام مڙهي چُڪو آهي. هن واضح لفظن ۾ چيو هو ته اسيمبلي ميمبرن کي ووٽن خريداري لاءِ فونون اچڻ شروع ٿي چُڪيون آهن. گڏيل بحران بعد ٻولين جو اهو سلسلو وڌيڪ تيز ٿي چُڪو آهي. ايم ڪيو ايم ميمبرن کي مسلسل آڇون ٿي رهيون آهن، هو پهريان ئي پارٽي کي ڌڙي بندي ۽ سينيٽ اميدوارن جي فوج کان پريشان آهي ته ووٽ نيٺ ڪنهن کي ڏيون. پي ايس پي ۾ ويندڙ ميمبرن جا دوست به فائدو وٺڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن، انهيءَ ڪري نتيجا حيران ڪندڙ ٿي سگھن ٿا. ايم ڪيو ايم هن وقت پنهنجي تاريخ جي بدترين بحران کي منهن ڏئي رهي آهي ۽ ڪيترائي ميمبر ته مستقبل کان به مايوس آهن اهڙي صورتحال ۾ هو آخري فائدو وٺڻ جي به سوچي سگھن ٿا. ايم ڪيو ايم پاڪستان جي ٻنهي گروپن جي سربراهن به پ پ تي سنئون سڌو الزام مڙهيو آهي ته اسيمبلي ميمبرن کي خريد ڪرڻ لاءِ تجوريون کوليون ويون آهن پر اسان جا اسيمبلي ميمبر وڪامڻ وارا ناهن تنهن هوندي. اطلاعن مطابق سنڌ جي وڏي سياسي پارٽي ايم ڪيو ايم جي ميمبرن سان رابطا شروع ڪيا ويا آهن، جنهن جو رسپانس به سُٺو مليو آهي. ايم ڪيو ايم جي 30 ورهين جي پارلياماني تاريخ ۾ اهڙو وقت ڪڏهن نه آيو جنهن ۾ پارٽي جي قيادت کي پنهنجن اسيمبلي ميمبرن تي اعتماد جو بدترين بحران نظر اچي رهيو آهي.هينئرتائين ايم ڪيو ايم پاڪستان جي اسيمبلي ميمرن طرفان ڪنهن قسم جي راءِ سامهون نه آئي آهي ايم ڪيو ايم پاڪستان ۾ اهڙي صورتحال برقرار رهي ته سنڌ جي وڏي سياسي پارٽي پ پ فائدو وٺي سگھي ٿي.ايم ڪيو ايم پاڪستان جي اسيمبلي ميمبر سينيٽ چونڊن کان اڳ ئي ونڊيل نظر اچي رهيا آهن. پي آءِ بي ڪالوني گروپ دعويٰ ڪئي آهي ته هنن وٽ 24 سنڌ اسيمبلي ميمبر آهن جڏهن ته بهادر آباد گروپ 15 کان وڌيڪ اسيمبلي ميمبرن جي حمايت جي دعويٰ ڪئي آهي. 7 اسيمبلي ميمبر پي ايس پي ۾ شموليت ڪري چُڪا آهن ۽ ايم ڪيو ايم جا 4 ايم پي ايز پرڏيهه آهن جن جو ملڪ اچڻ جو هينئر تائين ڪو امڪان ناهي.

 

بنا ثبوت جي ڪير نواز شريف کي سزا ڏيڻ واري ضد تي قائم آهي ته اسان جنگ لاءِ تيار آهيون: وزير اعظم

اسلام آباد (اين اين آءِ) وزيراعظم شاهد خاقان عباسي چيو آهي ته اڳوڻي وزيراعظم محمد نوازشريف جي خلاف ڪوئي ثبوت پيش ناهي ٿي سگهيو ان جي باوجود ڪڏهن ڪوئي کيس سزا ڏيڻ تي ضد ڪري رهيو آهي ته اسان هي جنگ وڙهڻ لاءِ تيار آهيون هڪ شخص اڳوڻو وزيراعظم آهي عدالتن ۾ پيش ٿي رهيو آهي پوءِ به ضروري ٿيو ته نالو اي سي ايل ۾ وجهنداسين نوازشريف بابت عدليه جو فيصلو تڪراري هو مخصوص حالتن ۾ اسيمبلين جو مدو هڪ سال تائين وڌائي سگهجي ٿو ان حوالي سان آئين ۾ شق موجود آهي ايندڙ چونڊون 31 جولاءِ کان اڳ ٿي وينديون آئين ۾ سمورن ادارن جي حد مقرر آهي جنهن موجب هر اداري کي پنهنجو ڪم ڪرڻ گهرجي گذريل ڏينهن خانگي ٽي وي کي ڏنل انٽرويو ۾ وزيراعظم چيو ته نوازشريف گرفتاري لاءِ تيار آهي وزيراعظم چيو ته نيب هڪ ادارو آهي ۽ حڪومت به هڪ ادارو آهي ٻئي پنهنجو پنهنجو ڪم ڪري رهيا آهن  هن چيو ته وزيراعظم جي عهدي لاءِ اميدوار شهبازشريف هوندو هن چيو ته سعودي عرب ۾ پاڪستاني فوج ڪنهن جنگ جو حصو نه هوندو هي معمول جو حصو آهي جيڪو تربيتي مقصدن جي لاءِ آهي.

 

پارليامينٽ سپريم پر آئين پارليامينٽ کان به سپريم آهي: چيف جسٽس

اسلام آباد(م.ڊ) سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي چيف جسٽس ميان ثاقب نثار چيو آهي ته پارليامينٽ سپريم پر آئين پارليامينٽ کان به سپريم آهي،  چيف جسٽس ميان ثاقب نثار  سپريم ڪورٽ ۾ ميڊيا ڪميشن ڪيس جي ٻڌڻي دوران چيو ته اهو آئين عدليه کي پارليامينٽ جي قانونسازي تي نظر ثاني جو حق ڏئي ٿو ۽ چيو پيو وڃي ته عدليه مداخلت پئي ڪري، هن چيو ته  اسان سمجهڻ لاءِ سوال ڪندا آهيون ٽارگيٽ ناهيون ڪندا، هن چيو ته مقننه کي آئين کان هٽي ڪري ڪوئي اختيار حاصل نه آهي، مقننه بنيادي حقن جي خلاف ڪوئي قانونسازي نه ٿي ڪري سگهي، هن  ناليواري صحافي حامد مير سان مقالمو ڪندي چيو ته عدليه جي لاءِ ليڊر شپ گهڻي مقدم آهي، اسان سمجهڻ جي لاءِ سوال ڪري رهيا هئاسين ته ڪوئي اهڙو شخص پارٽي ليڊر بنڻجي وڃي ته ڇا ٿيندو؟

 

ملڪ مان بدعنواني جو خاتمو پهرين ترجيح آهي: نيب چيئرمين

اسلام آباد(ويب ڊيسڪ) قومي احتساب بيورو جي ايگزيڪٽو بورڊ جو اجلاس قومي احتساب بيورو جي چيئرمين جسٽس جاويد اقبال جي صدارت هيٺ نيب هيڊ ڪوارٽر ۾ ٿيو جنهن ۾ ڪيترائي اهم فيصلا ڪيا ويا. نيب جي ايگزيڪٽو بورڊ جي اجلاس ليفٽيننٽ جنرل ريٽائرڊ جاويد اشرف قاضي، ليفٽيننٽ جنرل ريٽائرڊ سعيد اظفر، ميجر جنرل ريٽائرڊ حامد حسين بٽ، اقبال صمد خان، خورشيد احمد خان، بريگيڊيئر ريٽائرڊ اختر علي بيگ، عبدالغفار، محمد رمضان شيخ،  حسنين، پرويز لطيف قريشي ۽ داتو محمد خلاف بدعنواني ريفرنس داخل ڪرڻ جي منظوري ڏني، جوابدارن تي مبينا طور تي پنهنجي اختيارن کي ناجائز استعمال ڪندي قومي ناڻي کي تقريبن 2 ارب رپين جو نقصان رسايو.  اجلاس ۾ اڳوڻي چيئرمين واپڊا طارق حميد، اڳوڻي پاور واپڊا جي ميمبر محمد انور خالد، اڳوڻي واٽر واپڊا جي ميمبر محمد مشتاق، اڳوڻي واپڊا جي فنانس واري ميمبر امتياز انجم ۽ ٻين خلاف بدعنواني ريفرنس داخل ڪرڻ جي منظري ڏني. جوابدارن تي مبينا طور تي پنهنجي اختيارن کي ناجائز استعمال ڪندي نيپرا، پيپرا ۽ اي سي سي جي قانون جي ڀڃڪڙي ڪندي 150 ميگا واٽ جو رينٽل پاور پراجيڪٽ ميسرز جنرل اليڪٽرڪ انرجي پرائيويٽ لميٽڊ کي ٺيڪو ڏنو جنهن سان قومي ناڻي کي اربين رپين جو نقصان رسيو. بورڊ جي اجلاس ۾ ڪيپٽل ڊويلپمنٽ اٿارٽي جي اڳوڻي چيئرمين  فرخند اقبال، اسٽيٽ جي اڳوڻي ميمبر خالد محمود مرزا، اڳوڻي فنانس ميمبر سي ڊي اي جاويد جهانگير ۽ ٻين خلاف انويسٽي گيشن جي منظوري ڏني. انهن تي مبينا طور تي الزام آهي ته هنن پنهنجن اختيارن جو جانائز استعمال ڪندي واپاري پلاٽن کي ڀڳڻن مٺ وڪرو ڪيو جنهن سان قومي ناڻي کي تقريبن 494.333 ملين رپين جو نقصان رسيو. نيب اجلاس سرڪاري فنڊن ۾ گهوٻين ۽ سنڌ اسمال انڊسٽري ڪارپوريشن ۾ غير قانوني مقرريون ڪرڻ ۽ غير قانوني طور تي سرڪاري پلاٽن جي الاٽمنٽ جي الزام ۾ سنڌ جي اڳوڻي صوبائي وزير عبدالرئوف صديقي، محمد عادل صديقي، ڊاڪٽر ثروت فهيم، مشتاق علي لغاري، محمود احمد، غلام نبي مهر، عبدالحئي ڌامراهه، سيد امداد علي شاهه، سيد اميد علي شاهه ۽ ٻين خلاف ٻه ٻه الڳ الڳ انويسٽي گيشن جي منظوري ڏني. جوابدارن مبينا طور تي اختيارن جو ناجائز استعمال ڪندي قوني ناڻي کي تقريبن 435.4 ملين رپين جو نقصان رسايو. اجلاس ۾ پشاور ڊويلپمنٽ اٿارٽي جي اڳوڻي ڊائريڪٽر جنرل صاحبزاده سعيد احمد، اڳوڻي ڊائريڪٽر جنرل سيد ظاهر شاهه، ڊائريڪٽر جنرل سير محمد،اڳوڻي  جنرل مينيجر محمد طارق ۽ اڳوڻي ڊائريڪٽر عبدالحليم پراچا ۽ ٻين خلاف انڪوائري جي منظوري ڏني. جوابدارن تي پنهنجي اختيارن جو ناجائز استعمال ڪندي پلاٽن جي الاٽمنٽ ۾ پلان مالڪن جي رولز جي ڀڃڪڙي ڪندي پلاٽ جي ڀرسان زمين ڏيڻ جو الزام آهي. جنهن سان قوني ناڻي کي تقريبن 75.27 ملين رپين جو نقصان رسيو. اجلاس ۾ طماش خان اڳوڻي ناظم/ايم پي اي پشاور جي خلاف انڪوائري جو فيصلو ڪيو ويو جنهن تي آمدن کان وڌيڪ اثاثا بڻائڻ جو الزام آهي.  ايگزيڪٽو بورڊ پاسڪو جي انتظاميا ۽ ٻين خلاف انڪوائري لاڳاپيل کاتي کي قانون جي موجب ڪارروائي لاءِ واپس موڪلڻ جو فيصلو ڪيو. اجلاس ۾ بلوچستان جي صحت واري وزير رحمت بلوچ ۽ ٻين خلاف انڪوائري جو فيصلو ڪيو ويو، انهن تي  آمدن کان وڌيڪ اثاثن جو الزام آهي. ايگزيڪٽو بورڊ عدم ثبوتن جي ڪري ڊاڪٽر محمد اسحاق فاني ڊائريڪٽر پروگرام فاصلاتي تعليم بهاو الدين ذڪريا يونيورسٽي ملتان جي خلاف انڪوائري ۽ فرنٽيئر ڪور آرگنائزيشن ۽ نيشنل هاءِ وي اٿارٽي جي آفسرن خلاف انڪوائري بند ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. نيب چيئرمين جسٽس جاويد اقبال جي پڄاڻي تي چيو ته ملڪ مان بدعنواني جو خاتمو پهرين ترجيح آهي، نيب بنا امتياز ۽ قانون جي موجب ڪارروائين ۽ انويسٽي گيشن کي منطقي انجام تائين پهچائيندي ۽ ان سلسلي ۾ ڪو به دٻاءُ يا سفارش قبول نه ڪئي ويندي.

 

عمران خان پاران عدليه کي بچائڻ لاءِ روڊن تي اچڻ جو اعلان

پشاور ( ويب ڊيسڪ ) تحريڪ انصاف سربراهه عمران خان چيو آهي ته جيڪڏهن مسلم ليگ ن پارليامينٽ کي عدليه خلاف استعمال ڪيو ته روڊن تي نڪرنداسين: پشاور ۾ ميڊيا سان ڳالهائيندي عمران خان چيو ته نواز شريف ۽ مسلم ليگ ن عدليه تي حملو ڪيو ويو هو، 1988ع ۾ سپريم ڪورٽ جي ڪوئيٽا بئنچ تي پئسا هليا، هاڻي سپريم ڪورٽ خلاف پارليامينٽ کي استعمال ڪيو پيو وڃي. هن چيو ته مسلم ليگ ن هڪ اداري کي ٻي اداري جي تباهي لاءِ استعمال ڪري رهي آهي. سندس چوڻ هو ته سپريم ڪورٽ نواز شريف کي موقعو ڏنو،  کيس عدالت جيترو صفائي جو موقعو فراهم ڪيو اوترو ڪنهن کي نه مليو آهي. عمران خان چيو ته اسان عدليه کي بچائڻ لاءِ روڊن تي نڪرنداسين. هن چيو ته عوام جا پئسا عوام تي خرچ ٿيڻ گهرجن، مان نه ٿو چاهيان ته عوام جو پئسو پاڻ تي استعمال ڪيا، ڪي پي حڪومت جو هيليڪاپٽر پنهنجي ذات لاءِ استعمال نه ڪيو، نواز شريف ٻڌائي ڇا مريم نواز ۽ سندس ٻارن لاءِ مسلم ليگ ن جو جهاز استعمال نه ڪيو ويو. سندس چوڻ هو ته سينيٽ جي چونڊن ۾ واڪ هلي رهيا آهن، هڪ سينيٽر جي بدلي 40 ڪروڙ رپين جي آڇ ڪئي پئي وڃي، اسان ڪي پي مان 6 سينيٽر نامزد ڪيا ۽ اسان جا سمورا سينيٽر ساڻن گڏ بيٺل آهن.

 

 

پاڪستان جي زمين تي ڪنهن ٻئي جي جنگ نٿي وڙهي سگهي: خواجا آصف

ماسڪو سٽي(ويب ڊيسڪ) پرڏيهي وزير خواجا آصف چيو آهي ته ڪنهن ٻئي جي جنگ پاڪستان سر زمين تي نٿي وڙهي سگهجي. ماسڪو ۾ روسي هم منصب سان پريس ڪانفرنس ڪندي پرڏيهي وزير خواجا آصف جو چوڻ هو ته افغانستان ۾ هن وقت تڪليف ڏيندڙ صورتحال آهي ۽ اتي عداش جي وڌندڙ اثر، منشيات سان دهشتگردن کي پيسن جي فراهمي تي ڳڻتي آهي. پرڏيهي وزير چيو ته افغانستان واري مسئلي جو فوجي حل ممڪن ناهي پر ان مسئلي جو حل رڳو ڳالهين جي ذريعي ممڪن آهي. خواجا آصف چيو ته پاڪستان دهشتگردي خلاف جنگ ۾ گهڻو نقصان کنيو جڏهن ته عالمي امن ۾روس جو اهم ڪردار آهي. هن چيو ته داعش جي خاتمي لاءِ روس اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي ۽ پاڪستان روس سان واپاري لاڳاپا وڌائڻ چاهي ٿو.  هن چيو ته ڀارت سان ڪمشير سميت سمروا معاملن ڳالهين جي ذيعي حل ڪرڻ چاهيون ٿا.

 

نواز شريف پهرين عدالتن کي آزاد ڪرايو هو، هاڻ پاڪستان ۾ عدم بحال ڪرائيندو: مريم اورنگزيب

اسلام آباد(ويب ڊيسڪ) سڌُ سماءَ واري مملڪتي وزي مريم اورنگزيب چيو آهي ته پارليامينٽ تي لعنت موڪلڻ وارن کي ايوان ۾ نه هئڻ گهرجي. قومي اسيمبلي ۾ پنهنجن خيالن جو اظهار ڪندي سندس چوڻ هو ته وزير اعظم کي اقامي تي گهر موڪليو وڃي ۽ چونڊيل وزير اعظم گاڊ فادر ۽ سسلين مافيا چيو وڃي ته اهو عوام جي راءِ جي خلاف آهي. مريم اورنگزيب چيو ته فيصلي تي تنقيد ان جو ۽ نواز شريف جو حق آهي جڏهن ته اهو مسلم ليگ ن جو مقدمو ناهي ۽ اسان کي انفرادي سوچ کان ٻاهر نڪرڻو پوندو. پاڪستان تحريڪ انصاف جي چيئرمين عمران خان ۽ شيخ رشيد جا نالا کڻڻ کان سواءِ مٿن تنقيد ڪندي هن چيو ته پارليامينٽ تي لعنت موڪلڻ وارن کي هن ايوان ۾ نه هئڻ گهرجي. مريم اورنگزيب چيو ته سمورن ادارن کي آئيني حدن ۾ رهڻ گهرجي، مخالف ڌر جي اڳواڻ صحيح چيو هو ته اسان کان غلطيون ٿيون. هن وڌيڪ چيو ته سياستدانن  تي مينهن چوري جا چرچا ٿيا ته غلطي تڏهن به ٿي جڏهن ڀٽي جي ڦاهي مٺايون ورهايون ويون تڏهن به غلطي ٿي ۽ آمر جي آئين تي حلف ورتو ويو غلطي تڏهن به ٿي پر ڇا انهن غلطين مان سکي اڳتي نه وڌڻ گهرجي، نواز شريف پهرين عدالتن کي آزاد ڪرايو هو، هاڻ پاڪستان ۾ عدم بحال ڪرائيندو. تفصيل موجب سڌُ سماءَ واري مملڪتي وزير مريم اورنگزيب ميڊيا سان ڳالهائيندي چيو ته پاڪستان جي عوام جو آواز ٻڌو وڃي. نواز شريف پهرين عدالتن کي آزاد ڪرايو هو، هاڻ نواز شريف پاڪستان ۾ عدل بحال ڪرائيندو.  سندس وڌيڪ چوڻ هو ته پارليمان جي عزت ڪرڻ سمورين سياسي پارٽين جو فرض آهي.

 

پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي وزيراعظم کان به مٿڀري آهي: خورشيد شاهه

اسلام آباد ( ويب ڊيسڪ ) قومي اسيمبليءَ ۾ مخالف ڌر جي اڳواڻ خورشيد شاهه چيو آهي ته وزيراعظم شاهد خاقان عباسي پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي کي نقصان پهچائڻ چاهي ٿو پر پي اي سي وزيراعظم کان به مٿڀري آهي. پارليامينٽ هائوس ۾ پي اي سي جو اجلاس خورشيد شاهه جي صدارت ۾ ٿيو. خورشيد شاهه ناڻي واري سيڪريٽري جي غير حاضري تي ڪاوڙ جو اظهار ڪندي چيو ته وزيراعظم اجلاس شروع ٿيڻ کان اڌ ڪلاڪ اڳ ناڻي واري سيڪريٽري کي ڇو طلب ڪيو،  ڇا وزيراعظم پي اي سي کي غير فعال ڪرڻ چاهي ٿو ۽ پاڻ کي پي اي سي کان مٿڀرو سمجهي ٿو، جيڪڏهن ائين آهي ته کيس غلطي فهمي ختم ڪرڻ گهرجي.  هن چيو ته وزيراعظم هائوس طرفان ناڻي واري سيڪريٽري کي اجلاس کان اڳ واپس گهرائڻ واري معاملي تي وزيراعظم کان پڇاڻي لاءِ خط لکندس اها پارلياماني روايتن جي ڀڃڪڙي آهي، وزيراعظم کي پارلياماني ڪميٽي جي اهميت کي سمجهڻ گهرجي ۽ قائدن توڙي ضابطن جي پابندي ڪرڻي پوندي.