تازيون خبرون

Daily Archives: January 11, 2018

شهزادي هيري جي مڱيندي ميگھن مارڪل پنهنجا سوشل ميڊيا اڪائونٽ بند ڪري ڇڏيا

لنڊن (شوبز نيوز) برطانوي شهزادي هيري جي مڱيندي ۽ آمريڪي اداڪارا ميگھن مارڪل سوشل ميڊيا تان پنهنجا سمورا اڪائونٽ بندي ڪري ڇڏيا آهن. برطانوي خابرو اداري جي رپورٽ موجب اداڪارا ميگھن مارڪل فيس بڪ، ٽوئٽر ۽ انسٽاگرام اڪائونٽ بند ڪري ڇڏيا آهن، ڇو ته هو ڪافي عرصي کان اهي استعمال نه ڪري رهي هئي. ميگھن مارڪل طرفان سوشل ميڊيا اڪائونٽ بند ڪئي وڃڻ جي تصديق ڪندي شاهي محل جو چوڻ هو ته مارڪل انهن سمورن مداحن جي ٿورائتي آهي جيڪي کيس ڪيترن ئي ورهين کان فالو ڪري رهيا هئا. شاهي محل طرفان وڌيڪ چيو ويو ته جيڪڏهن مداح شهزاده هيري ۽ ميگھن مارڪل بابت ڪجهه به ڄاڻڻ چاهن ته هو شاهي محل ڪينسنگٽن پيلس جو آفيشل ٽوئٽر اڪائونٽ فالو ڪري سگھن ٿا.

 

ڪپل بدران سنيل گروور بالي ووڊ اسٽارز جي ترجيح بڻجي ويو

ممبئي (شوبز نيوز) بالي ووڊ جا ناليوارا ستارا پنهنجن فلمن جي مشهوري لاءِ ڪاميڊين ڪپل شرما بدران سنيل گروور کي ترجيح ڏئي رهيا آهن. ڪپل شرما گذريل سال آسٽريليا مان واپسي تي پرواز دوران ساٿي اداڪارسنيل گروور سان ويڙهه ڪئي هئي جنهن بعد احتجاج طور سنيل سميت ڪيترن ئي فنڪارن ”دي ڪپل شرما شو“ کي خدا حافظ چئي ڇڏيو ۽ سندس شو به ڪجهه ئي عرصي ۾ بند ٿي ويو. سنيل گروور ڪپل شرما شو کي خدا حافظ چوڻ بعد پنهنجو لائو ڪاميڊي شو ڪري رهيو آهي ۽ هاڻي ڪيترائي وڏا اداڪار پنهنجي فلم جي مشهوري لاءِ سنيل گروور کي ترجيح ڏئي رهيا آهن. سلمان خان پنهنجي فلم ”ٽيوب لائٽ“ جي مشهوري لاءِ ”دي ڪپل شرما شو“ جي سيٽ تي وڃڻ بدران سنيل گروور ۽ علي اصغر سان خصوصي پروگرام ڪيو. ايوارڊز شو ۾ به ڪپل شرما وڏن اداڪارن سان گڏ شو جي ميزباني ڪندو رهيو آهي پر هاڻي تازو ئي ”زي سائن ايوارڊز“ سندس جاءِ تي سنيل گروور شو جي ميزباني ڪندي نظر آيو. هاڻي سلمان خان بعد اڪشي ڪمار به پنهنجي فلم ”پيڊ مين“ جي مشهوري لاءِ سنيل گروور سان گڏ خصوصي شو ڪندو جنهن ۾ هڪ ڀيرو ٻيهر سنيل گروور مشهور ڪردار ”ڊاڪٽر مشهور گلاٽي“ ۽ ”نڪو ڀائي“ جي روپ ۾ نظر ايندو. اڪشي ڪمار شو جي قسط لاءِ پرومو به شوٽ ڪرائي ورتا آهن جنهن موجب ڄاڻايل شو ڪلر ٽي وي تي 14 جنوري تي ٽيلي ڪاسٽ ڪيو ويندو.

 

ڪوهلي جي ناقص ڪارگردگي تي مداح آپگھات ڪري ڇڏيو

ڪيپ ٽائون (اسپورٽس نيوز) ڏکڻ آفريا خلاف پهرين ٽيسٽ ميچ ۾ ڀارتي ڪپتان ويرات ڪوهلي جي جي گھٽ اسڪور تي آئوٽ ٿيڻ تي دلبرداشته هڪ ڀارتي مداح پاڻ کي باهه ڏئي آپگھات ڪري ورتو. ڪيپ ٽائون ۾ ڏکڻ آفريقا خلاف کيڏي ويندڙ پهرين ٽيسٽ ميچ جي پهرين اننگز ۾ ويرات ڪوهلي رڳو پنج اسڪور ٺاهي پويلين روانو ٿيو ته مڌيا پرديش جي رهواسي 63 ورهين جي اڳوڻي ريلوي ملازم بابو لال بيروا پاڻ کي باهه ڏئي ڇڏي. مقامي پوليس آفيشل هندوستان ٽائمز کي ٻُڌايو ته بابو لال اڳاري جي صبح زخم نه سهندي دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. پوليس آفيشل موجب جمعي تي ڀارت ۽ ڏکڻ آفريقا وچ ۾ ٽيسٽ ميچ ڏسندڙ بابو لال ڪوهلي جي آئوٽ ٿيڻ تي دلبرداشته ٿي پاڻ تي پيٽرول هاري باهه ڏئي ڇڏي. بابو لال جون رڙيون ٻُڌي گھر وارن فوري طور کيس اسپتال منتقل ڪيو ويو، تنهن هوندي مريض زخم نه سهندي فوت ٿي ويو.

 

مخدوم طالب الموليٰ سائين ادب جي دنيا ۾ به صف اول ۾ آهن…!: غلام مصطفيٰ جمالي

:

مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ جن 9 محرم 1338 هجري بمطابق 4 آڪٽوبر 1919 تي  هالا ۾  پيدا ٿيا. خانداني دستور مطابق سندس تعليم خانگي طرح ٿي. پاڻ 25 سالن جي ورهين ۾ 18 ڊسمبر، 1944 تي حضرت غوث الحق مخدوم نوح عليه رحمت جي روحاني سلسلي جا سترهون سجاده نشين ٿيا.هن صاحب سنڌ جي تهذيبي، علمي ۽ ادبي واڌ ويجھه، سوڌ سنوار ۽ نکار ۾ جيڪو ڪردار ادا پئي ڪيو آهي، تنهن کي ڪجھه علمي ۽ ادبي حلقن خاص ڪري ترقي پسند چوائيندڙ ڌرين ۾ اها مڃتا نه ملي آهي، جنهن جو هو حقدار آهي.مخدوم صاحب جن لڳاتار سٺ سال سنڌي ادب جي جهولي ڀري، سن 1946 کان 1993 تائين سندس 25 ڪتاب شايع ٿيا آهن ۽ڪجھه مسودا اڃا اڻ ڇپيل صورت ۾  موجود آهن. ٻين لفظن ۾ ائين کڻي چئجي ته لڳ ڀڳ ٻن سالن ۾ هڪ ڪتاب تخليق ڪيائون.“ ڪجھه سال اڳ تائين سندس 10 نثري ڪتاب ۽ 24 شاعري جا ڪتاب شايع ٿيا آهن.مخدوم صاحب رڳو شاعر ۽ اديب ڪونه هو، پر هڪ زيرڪ سياستدان، ماهر لسانيات، موسيقي ۽ لوڪ ادب جو پارکو پڻ هو. آئون پنهنجي هن مختصر ليک ۾ سندس علم ۽ ادب لاءِ ڪيل خدمتن جو مختصر ورنن ڪرڻ ٿو گهران ته جيئن اڄوڪو نسل سائين جي حقيقي ڪردار کان واقف ٿئي ۽ سندن عظمت جو منجھن احساس پيدا ٿئي.”تذڪره مخدومان هالا“ جناب مخدوم جميل الزمان جو لکيل هن موضوع تي وڏو علمي ڪارنامو آهي. هن مضمون ۾ اسان سروري درگاهه جي 17 هين گادي نشين مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ رح جي خدمتن جي هڪڙي رُخَ يعني سندن ”تصنيفات“ بابت مختصر لفظن ۾ روشني وجهون ٿا. سندن والد صاحب حضرت مخدوم غلام محمد ”مغموم“ 1944ع – 1886 عرف ”گل سائين“ سروري گادي جا سورهون نمبر سجاده نشين هئا.پاڻ ۾ هڪ سٺا شاعر هئا سندن تخلص ”مغموم“ هو.

هن عشق جي اسلام ۾ آباد آئون آهيان.

دلشاد آئون، دلشاد آئون، دلشاد آئون آهيان.

حضرت مخدوم محمد زمان ”طالب الموليٰ رح، آڪٽوبر 1919ع – 11 جنوري 1993ع پاڻ 1934ع کان پنهنجي شاعري جو آغاز ڪيائون. سندن لازوال ۽ پربهار شاعري ۾ سلاست ۽ سادگي، سچائي محبت ۽ دعائن جا عمدا عمدا لفظ نظر اچن ٿا.

منهنجو ته وار وار ٿو دمدم دعا ڪري،

ڪوسو لڳي نه واءُ سڄڻ کي، خدا ڪري،

هڪ سِرَ هو، سو ته يار جي قدمن تي مون رکيو،

هن کان وڌيڪ بنده ناچيز، ڇا ڪري؟

هن مقالي ۾ ان حضرت طالب الموليٰ جي تصنيفات جو ذڪر ڪنداسين.
ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ لکن ٿا. ”مخدوم صاحب جن لڳاتار سٺ سال سنڌي ادب جي جهولي ڀري، سنه 1967ع کان 1993ع تايئن يعني 47 سالن ۾ سندن 34 ڪتاب شايع ٿيا آهن ۽ ڪجهه مسودا اڃا به اڻ ڇپيل صورت ۾ موجود آهن. ٻين لفظن ۾ ايئن کڻي چئجي ته لڳ ڀڳ ٻن سالن ۾ هڪ ڪتاب تخليق ڪيائون. سندن ڪتابن ۾ شعر، نثر، تصوف ۽ تحقيق ۽ تنقيد جا ڪتاب شامل آهن. ڏسو صفحو7
سندن هڪ ڪتاب”مصري جو تڙون جيڪو 1945ع ۾ شايع ٿيو ان جو انگريزي ۾ ترجمو سن 1998ع ۾ ۽ ڊاڪٽر حبيب الله صديقي ڪيو.مخدوم صاحب جي ڪتابن ۾ ديوان طالب الموليٰ به شامل آهي. جيڪو سنڌي شاعري جي تاريخ ۾ 35 نمبر ديوان آهي.
ناليوارو اسڪالر محقق ۽ نقاد ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو صاحب لکن ٿا ته:
حضرت مخدوم غلام محمد ”گل سائين“ جن جا فرزند مخدوم محمد زمان طالب الموليٰ ويهين صدي جي عظيم شاعر طور ڄاتا وڃن ٿا.پاڻ شعر سان گڏ نثر ۾ به صاحب طرز رهيا، ان کان سواءِ نو لکي گودڙي جا رهبر توڙي سياسي رهنما رهيا. سائين طالب الموليٰ جن بزم طالب الموليٰ جو بنياد وڌو. ان سلسلي ۾ تصنيف ۽ تاليف ۽ شاعري جو سلسلو اڄ به رڪارڊ تي آهي. رسالي روح ادب، رسالي شاعر ۽ رسالي فردوس جي اشاعت سندن مرهون منت رهي. پاڻ ٻه ڀيرا سنڌي ادبي بورڊ جا چيئرمين رهيا. بزم طالب الموليٰ جي تنظيم کان سواءِ به هن شمع ادب تي پروانا نڇاور ٿيڻ لڳا. متبدي ۽ نوجوان شاعر ته خير پر مولانا گرامي غلام محمد، سرشار عقيلي ۽ احسن الهاشميءَ جهڙا بلند معيار ۽ قادر الڪلام شاعر به سائين جي محفل جا سينگار هئا. بيت ته بيت پر غزل ۽ ڪافي جا به پاڻ بهترين شاعر هئا. ”ديوان طالب الموليٰ“ ۽ ” ڇپر ۾ ڇڙيون، اهڙي شاعري جي ثابتي لاءِ موجود آهن. پاڻ ڪافي جي نئين سر ترويج لاءِ ڪوشان رهيا ۽ اهواثر به گرامي، سرشار، غني، اسدالله بيخود ۽ ٻين تي رهيو. ادبي ڪانفرنسون به منعقد ڪرايائيون، مطلب ته بهترين ادبي ماحول قائم ٿي ويو. برابر سندن رهنما واري دور ۾ ٻيا به استاد شاعر هئا پر طالب الموليٰ سائين جن جو ڌاڪو چؤطرف هو. حقيقت ۾ مجاز جا ترجمان هئا. حقيقت ته تصوف مان ڄاتي وڃي ٿي ۽ مجاز جو رنگ به چوکو آهي. هن مجازي ميدان تي ڪونتل ڪُڏائڻ ۾ سندن مٽ ڪونه ڏٺو ويو.

ڪافين جا هي ٿل ئي اهڙي ساک ڀرين ٿا.

سهڻل جا سينگار واهه واهه دل کي وڻن ٿا.

تو دلڙي يار ڌُتاري، پوءِ ير ڪان ڪيئي پوئواري.

ڪافين جي تال ۽ موسيقي سان واقفيت سبب ان جي مڙني لوازمات کي مڪمل طور ورتائون ۽ سندن حلقي توڙي ٻين ڪافي جي شاعرن سندن پيروي ڪئي. عزل جا به سائين طالب الموليٰ قادر الڪلام شاعر هئا.”ديوان طالب الموليٰ“ جو مطالعو ڪبو ته سندن عزل گوئي جو داد ڏئي سگهبو. غزل جا موضوع هجر و فراق توڙي مڪمل معامله بندي سمجهه ۾ ايندي. مقتل ۽ محفل جو موازنو هيئن ڪن ٿا.

 

” هو محفل ۾ ئي ماري ٿو ته مقتل مان اسان جو ڇا؟

شهيد ناز آهيون تيغ، قاتل سان اسان جو ڇا؟

غزل جي موضوعن ۾ مئخانن جو استعارو عام آهي. سائين طالب الموليٰ وٽ به اهڙا ڪئين مثال آهن، فرمائين ٿا ته:
”ڪياسون وِرَهه وارن جا، وري آباد مئخانا،

پياسن کي پياريِ پرت جا پُر ڪيف پئمانا،

چکي جن سوز جي سرڪي ڇڏيو تن مئي پرستي کي،

شراب شوق مان هڪدم، ٿيا مهمير مستانا.

سندن سمورو ڪلام معنوي خوبين ۽ صنعتن سان مزين آهي.

”خدا جو قسم آ، رڳو درد و غم آ،

رڳو درد و غم آ، خدا جو قسم آ.

نثر ۾ به طالب الموليٰ رح جون تحريرون داد تحسين حاصل ڪري چڪيون آهن ۽ تحقيق ۾ به سائين طالب الموليٰ جا ڪتاب”ڪافي، ياد رفتگان ۽ مقالا بلند معيار جا آهن. نو لکي گودڙي جا مالڪ ۽ عوامي سياست جا شهسوار هجڻ سان گڏ مخدوم طالب الموليٰ سائين ادب جي دنيا ۾ به صف اول ۾ هئا ۽ رهندا.
سندن سوانح حيات ۽ علمي ادبي خدمتن تي اڃا به گهڻو ڪم ڪري سگهجي ٿو.
سندن باري ۾ ادبي ڪانفرنسون ڪجن ۽ مقالا لکائجن تڏهن مس هن ضروري خدمت کان عهده برا ٿي سگهبو (ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو) طالب الموليٰ رح جي ڪتابن جو تفصيل ڪجهه هن طرح آهي:

نثر

اسلامي تصوف: 1951ع ۾ ڇپيو

شيطان، 1951ع ۾ ڇپيو

خود شناسي 1952ع ۾ ڇپيو

امام غزالي جا خط 1953ع ۾ ڇپيو

ڪافي 1958ع ۾ ڇپيو

لغات سنڌي مخففات 1991ع ۾ ڇپيو

چهنڊڙيون 1992ع ۾ ڇپيو

مضامين طالب الموليٰ 1998ع ۾ ڇپيو

ڪچڪول 1955ع ۾ ڇپيو

مرتب پروفيسر محبوب علي چنا
يادرفتگان 2 حصا 1953ع ۾ ڇپيو

نظم

بهار طالب 1946 ۾ ڇپيو

رباعيات طالب 1949ع ۾ ڇپيو

مثنوي عقل و عشق 1955ع ۾ ڇپيو

ڇپر ۾ ڇڙيون 1971ع ۾ ڇپيو

ديوان طالب الموليٰ 1982ع ۾ ڇپيو

بي پير اکيون 1987ع ۾ ڇپيو

شان سروري 1962ع ۾ ڇپيو:

مرتب محبوب سروري
مصري جون تڙون 1965ع ۾ ڇپيو،

انگريزي ترجمو ڊاڪٽر حبيب الله صديقي

1998ع

انتخاب طالب 1993ع: مرتب مخدوم جميل الزمان

دلربا دلربا 1985ع، مرتب مخدوم جميل الزمان
آب حيات 1991ع ۾ ڇپيو

سنڌ جو شڪار اڻ ڇپيل

بياض طالب الموليٰ اڻ ڇپيل

سماع العاشقين اڻ ڇپيل

بهارستان 1994ع ۾ ڇپيو

سنڌي ادبي بورڊ هڪ اهم ترين ادارو آهي، جنهن سنڌي ٻولي ۽ ادب جي ڦهلاءَ ۾ لازوال رول ادا ڪيو آهي. مخدوم صاحب وڏي عرصي تائين ان اداري سان منسلڪ رهيا. پهريان پاڻ ان جي گورنگ باڊي جا رڪن هئا، پوءِ اڳتي هلي ان اداري جا سرواڻ بنيا. سندن سرواڻي وارو دور بورڊ جو سونهري دور ليکيو وڃي ٿو. محترم غلام رباني آگري پنهنجي نامور ڪتاب ”جهڙا گل گلاب جا“ ۾ مخدوم صاحب جي حوالي سان هڪ پروفائيل لکيو آهي. تنهن مان هڪ ٽڪرو ڏجي ٿو:

”مون مخدوم صاحبن کي سنڌي ادبي بورڊ ۾ ڏهه پندرهن ورهيه ويجھڙو ڏٺو. سندس شوق ۽ شغل ٻه هوندا هئا: هڪ ڪتاب ۽ ٻيو راڳ. جوانيءَ جي زماني ۾ به، جڏهن سنڌ جا ڪي پير اٺ ۽ گھوڙا ۽ ڪي وري ڪتا ۽ سوئر پاليندا آهن، اتي مخدوم صاحب اديبن ۽ شاعرن جي پرورش ڪندو هو. رسالا ۽ ڪتاب ڇپائيندو هو. اڳتي هلي، سنڌ جي ممتاز اداري سنڌي ادبي بورڊ جو صدر مقرر ٿيو. بورڊ جي ميٽنگن ۾ ايندو هو ته ٽي اي بل نه وٺندو هو. مخدوم نوح رحه وارو قرآن ڪريم جو تاريخي نسخو بنا ڪنهن اجوري جي، بورڊ کي ڇپڻ لاءِ ڏنائين، پر ٻين چڱن ڀلن بيٺلن ماڻهن ۽ خود بورڊ جي ميمبرن وانگر بورڊ کان معاوضو ڪونه ورتائين. ورندو، پيڪيجز لميٽيڊ لاهور وارن کان بورڊ کي ان ڪم لاءِ ڪجھه مالي امداد وٺي ڏنائين. ان زماني ۾ حيدرآباد ۾ وٽن ٻه گهر هئا، هڪ گاڏي کاتي ۾ ۽ ٻيو سول لائينس ۾. بورڊ کي آفيس لاءِ جاءِ گهربل هئي. مخدوم صاحب سول لائينس وارو بنگلو بورڊ کي ڏنو. اڳتي هلي بورڊ کي معلوم ٿيو ته مخدوم صاحب کي اهو بنگلو وڪڻڻ جو ارادو آهي. بورڊ کيس عرض ڪيو ته بنگلو اسان کي ئي وڪڻو. جنهن قيمت تي پاڻ ٻه چار سال اڳ ورتو هئائين، ان قيمت تي بورڊ کي ڏنائين. اڳتي هلي سندن سياسي مخالفن انهيءَ ڳالهه تي به اعتراض واريو ۽ سندس احسان کي سندس ئي خلاف استعمال ڪيو. مخدوم صاحب ماٺ ڪري بورڊ کي پئسا موٽائي ڏنا ۽ گهر واپس ورتو. پنهنجي مخالفن کي ڪڏهن زبان سان به برو ڀلو ڪونه چيائين. ويهين صديءَ ۾ شاهه عبدالڪريم بلڙي واري جي صبر جي روايتن کي تازو ڪري ڇڏيائين.“ ڪجھه عرصو اڳ سائين سابق ڊين آف سوشل سائنسز ۽ ڪافي ڪتابن جي ليکڪ پروفيسر غلام حسين خاصخيلي صاحب سان ڳالهه ٻولهه ٿي. تنهن صاحب گفتگو دوران هڪ انوکو رايو ڏنو ته جڏهن ورهاڱي جي صورت ۾ علم و ادب ۾ هڪ خال پيدا ٿيو، تڏهن هالا جي اديبن، شاعرن ان خال کي پر ڪرڻ ۾ هڪ ڪردار ادا ڪيو. ان عرصي ۾ يقينن انهن هالا جي اديبن، شاعرن جو سرواڻ سائين طالب الموليٰ ئي هو. ان زماني ۾ سائين جي نگراني توڙي مالي سهائتا سان ڪافي ادبي رسالا شايع ٿيا، جن مان ”شاعر“ ۽ ”فردوس“ انتهائي معروف آهن. گڏو گڏ ڪيترائي ادبي ميڙاڪا، مشاعرا، سگھڙ ڪچهريون، راڳ رنگ جو محفلون منعقد ٿيون، جن جو روح روان مخدوم صاحب جن هوندا هئا.

ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ صاحب ڪافي سگهڙ ۽ ظرافت ڪانفرنسون منعقد ڪرايون آهن. ”رهاڻ هيرن کاڻ“ جي ڪافي ليکن ۾ انهن جي  انعقاد ۾ مخدوم صاحب جيڪو ساڻن سهڪار ڪيو، تنهنجو هن برملا اظهار ڪيو آهي.مٿين مذڪور مان پڌرو آهي ته مخدوم صاحب سنڌ جي حقيقي تهذيبي تشخص کي نکارڻ ۾ ڀرپور ڪردار پئي ادا ڪيو آهي. کيس ڀيٽا ڏيڻ لاءِ ضروري آهي ته هن صاحب جي ڏسيل راهه تي رمندو رهجي.هي اعليٰ و ارفع شخص 11 جنوري 1993 تي هن فاني دنيا کي ڇڏي ويو. سندن تدفين 12 جنوري 1993 تي هالا ۾ درگاه شريف ۾ ڪئي ويئي.

 

جديد سنڌي شاعريءَ جو سگھارو نانءُ مخدوم طالب الموليٰ: سعيد چانڊيو

سنڌي ٻوليءَ لاءِ نئين لپي جڙندي ئي ادب ۾ روز بروز مختلف صنفن تي ڪتاب ڇپجڻ شروع ٿيا ، اهو سلسلو تقريبن هڪ صدي مڪمل ڪرڻ وارو هو جو ننڍي کنڊ جو ورهاڱو ٿيو، اهو ورهاڱو ڇا ٿيو ڄڻ سنڌي ادب کي ماٺار جو قلف اچي ويو. ڇو ته ورهاڱي سبب سنڌي ٻوليءَ جي بهترين شاعرن، نثرنويسن، محققن ۽ تعليمدانن سنڌ ڇڏي وڃي هند وسائي، سندن سنڌ ڇڏي وڃڻ جون ڀوڳنائون سنڌي ادب ڀوڳيندو رهيو. ان ماٺار کي ٽوڙڻ ۾ ڪيترن ئي اديبن ، محققن ۽ شاعرن پاڻ موکيو. ورهاڱي کان پوءِ سنڌي شاعري کي هڪ دفعو ٻيهر جيئاريندڙ شاعرن مان مخدوم طالب الموليٰ پڻ هڪ هو. مخدوم صاحب شاعر ابن شاعر هو.  مخدوم نوح سرور کان ويندي پکن ڌڻي تائين سندن وڏڙن ۾ شاعر جنم وٺندا رهيا، اهو خانداني اثر به مٿن رهيو. پاڻ جڏهن ڏهن سالن جي  عمر کي پهتا ته مريدن سان ملڻ سانگي ناري طرف سفر ڪيائون ، ان سفر دوران منٺار فقير راڄڙ سان ملاقات ٿي، جيڪو سندن سموري سفر ۾ گڏ رهيو ۽ پنهنجي روز سرجيل شاعري سريلي آواز ۾ ٻڌائيندو رهيو.  منٺار فقير جي ٻڌايل شاعري (ڏهر) جو مٿن اثر پڻ ٿيو. انهن اثرن کي قبوليندي مخدوم صاحب ٻالجوتي ۾ شاعري ڪرڻ شروع ڪئي، پاڻ جڏهن ٻارهن سالن جا ٿيا ته 1946ع ۾ ٻه مجموعا “ بهار طالب” ۽ “رباعيات طالب” شايع ٿيا. مخدوم صاحب ڪومل جذبن جا شاعر هئا، سندس شاعري ۾محبوب جو انتظار به ملندو ته  جواب به ، انڪار به ملندو ته اقرار به ، ميلاپ به ملندو ته وصال به، اکين جي کيچل ته نظر ايندي ته اشڪباري به ، اصلاح به ملندي ته تصوف جي اپٽار به .

مخدوم صاحب جي شاعري گھڻ پاسائي آهي. هن آرٽيڪل ۾ پاڻ هتي سندس ڪتاب “ڇپر ۾ ڇڙيون” جو ذڪر ڪنداسين. جيڪو اڄ سندس پنجويهين ورسي تي گھڻي عرصي کان پوءِ هڪ دفعو ٻيهر شايع ڪيو ويندو . هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو 1971ع ۾ ڇپيو ۽ ٻيو ڇاپو 1990ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ طرفان شايع ٿيو. هي ڪتاب  بيتن ۽ ڪافين سان سينگاريل آهي. هي ڪتاب شاعري جي لحاظ کان هڪ الڳ مقام رکي ٿو ڇوته هن ڪتاب ۾ سرجيل شاعريءَ ۾ شاعر جون مختلف ڪيفيتون ۽ اڌما پويل آهن. جن کي پڙهڻ سان پڙهندڙ تي عجيب ڪيفيتن (شاعر جون ساڳيون ڪيفيتون) جو سحر طاري ٿيو وڃي. پڙهندڙ کي  پنهنجا پور ياد پون ، پرينءَ جو رسامو، پرينءَ جو وڇوڙو، پرينءَ جون يادگيريون،زماني جا سور ۽ درد وغيره.

هن ڪتاب ۾ مخدوم صاحب “تون تنين سان ٿي” جي عنوان سان اصلاحي شاعري سرجي آهي. ان عنوان سان ڪل ٽيٽيھ بيت سرجيل آهن. هنن بيتن جي ڪڙي ساڳئي تتبع تي آهي جيڪي مخدوم صاحب هڪ ڏينهن تي سرجيا هئا. هر بيت جي آخر ۾ تاريخ ۽ هنڌ، حيدرآباد  ٥- ٥- ١٩٥٦ع ڄاڻايل آهي .مخدوم صاحب زماني جو اٿيو ويٺو ماڻهو هو، پاڻ پنهنجي وڏن جي طريقت سان تار هو ، تصوف سان جي ڳوڙهن نقطن کان باخبر هو، روحاني  رمزن کان آشنا هو. ڏيھ توڙي پرڏيھ کي گھمي ڪري مشاهدو ماڻيائين. تنهن ڪري سندس سوچ ويچار ، غور فڪر ۽ مشاهدي ماڻڻ جي سگھ ڪي قدر سوائي هئي. هو آئيندي کان باخبر هو ۽ ماضي کي سامهون رکي حال کي هلائيندڙ هو. سندس وسيع مطالعي ۽ مشاهدي جي بدولت شاعري ۾ انيڪ خوبيون ۽ هدايتون ڀانئجن ٿيون. تڏهن ئي ته نوجوانن کي درست ماڻهن سان دوستي ۽ انهن سان گھمڻ جي تلقين ڪيائين. جيڪي لالچ کان پاڪ هجن ، انسانيت جو درد رکندڙ هجن، اوکي سوکي ۾ ٻانهن ٻيلي ٿين.

گُهم تنين سان گُهم ، گُهمي جي ڄاڻن

متان ساڻ ٻين ، گُهمي گهور پرائيين .

مخدوم صاحب روحانيت جو مالڪ هو ، تنهنڪري سندس مطالعو نه صرف دنيوي علومن تائين هو مگر مذهبي علومن ۾ پڻ اڳڀرو هو. تنهڪري سندس نصيحتن ۾ اسلامي پيشوائن جا قول اڻڳڻا ملندا. اهو ئي سبب آهي جو هن ڪتاب ( ڇپر ۾ ڇڙيون) ۾ قرآني آيتون ، حديث شريفون ۽ عربي قول جھجھي تعداد ۾ ملندا. جڏهن اميرالمومنين حضرت عليؓ جي نهج البلاغه جو مطالعو ڪجي ٿو ۽ وري مخدوم صاحب جي شاعريءَ تي نظر ڪجي ٿي ته ايئن ٿو ڀانئجي ڄڻ مخدوم صاحب نهج البلاغه جو مطالعو تمام غور سان ۽ باربار پئي ڪيو آهي ، جو سندس شاعريءَ ۾ حضرت عليؓ جا قول ظاهر ّظهور نروار ٿي ٿا بيهن. حضرت عليؓ جن فرمايو ته : “جيڪڏهن تون پنهنجي دوست تي ڀروسو ڪرين ٿو ته، پوءِ به پنهنجي معاملن جي اظهار ۾ احتياط ڪر، ۽ ان کي پنهنجا راز نه ٻڌاءِ، شايد ڪنهن ڏينهن تو کي  ندامت کڻڻي پوي.”  مخدوم صاحب ساڳيا ئي لفظ وري منظوم انداز ۾ هيئن ٿو فرمائي:

سَلِ تنين سَــلِ ، سلــي جــي ڄاڻـــن ،

متان ساڻ ٻين ، سلي سُک ڦٽائين.

رب پاڪ انسان کي اشرف المخلوقات ڪري پيدا ڪيو، غور فڪر لاءِ عقل ڏنائينس ته جيئن هو بُري ڀلي جي تميز ڪري سگھي. دنيا ۾ ٻه رستا جوڙيائين نفعي جو ته نقصان جو به، پوءِ اهو انسان تي ڇڏيائين ته هو ڪهڙي رستي جي ٿو چونڊ ڪري ، نفعي جي يا نقصان جي. انسانيت جي رهنمائيءَ لاءِ دنيا ۾ ڪيترائي پيغمبر ، وليءَ ۽ پير فقير آيا ، جن انسانذات جي رهنمائي جو بهرو پنهنجي سر تي کنيو. پوءِ ڪن عملي طور انسانيت جي رهنمائي ڪئي ته ڪن وري پنهنجي علم و دانائيءَ جي سهاري، ڪن پنهنجي ڪلام ذريعي سنئون دڳ ڏسيو ته ڪن وري واعظ خطبا ڏئي ڪري. مخدوم صاحب به پنهنجي مريدن جي پرگھور لهڻ سان گڏوگڏ انيڪ هدايتون پڻ ڪيون، سندس شاعريءَ جي هن مجموعي ۾ به انيڪ نصيحتون ملن ٿيون. ان ڳالھ جو تاڪيد ڪيو اٿائون ته ان ماڻهو وٽ وڃجي جنهن وٽ مهمان (ويندڙ) جو قدر هجي، نه ڪي انهن ڏانهن وڃجي جن وٽ وڃي پاڻ لڄي ڪجي:

وڃ تنيـن وٽ وڃ ، وڃي جـــي ڄــاڻن ،

متان ساڻ ٻين ، وڃي واٽ  وڃائين.

ڪنهن ڏاهي انسان جو قول آهي ته جي اگر توهان ڪنهن کي پرکڻ چاهيو ٿا ته پوءِ ٻه عمل ڪريو، هڪ ته ان سان سفر ڪريو، ۽ ٻيو ته ان سان مسافري دوران رات گذاريو ، پوءِ توهان کي ان جي طبيعت ۽ خصلتن جي خبر پئجي /ڏسو صفحو 3 بقايا نمبر 01

ويندي تو هو ڪهڙي مزاج رکندڙ آهي. مخدوم صاحب اها ڳالھ ڪجھ هن ريت ڪئي آهي ته :

رھ تنين سـان رھ ، رهـي جــي ڄاڻـن .

متان ساڻ ٻين رهي روح رنجائيين.

هن ساڳئي مجموعي ۾ “گونگيون گوءِ کٽي ويون” جي عنوان سان سرجيل شاعري وري اکين جي انتظار ، اکين جي اداسيءَ ، اکين جي اشڪباريءَ واري تمام حساس ذڪر سان ملي ٿي. لالڻ جي ياد ۽ اکين کي سندس انتظار ۽ ان اوسيئڙي ۾ اکين جو پرڀات تائين ڳوڙها ڳاڙڻ جو ذڪر مخدوم صاحب هيئن ڪيو آهي :

طالب موليٰ کي هئي ، طلب تنهين جي تات ،

اچي ٿي پرڀات ، ته به اکيون آليون ئي رهيون.

جڏهن ڪنهن وارياسي علائقي يا صحرا ۾ بارش پوندي آهي ته اتان جي اڃايل زمين ان پلر سان سرسبز آباد ٿي ويندي آهي، اتان جا راهڪ خوشين جا شادمانا ڳائيندا آهن. مخدوم صاحب پنهنجي نينهن جي ريگستان کي وري اکين جي مينهوڳيءَ سان ٿو آباد ڪري.

وســــي وســـي مينهن، سڀئــي پٽ پــسائيا

سُڪا سڀ ساوا ڪيئين، رهي راتو ڏينهن،

اينهين منهنجي نينهن، اندر کي آباد ڪيو.

نينهن جي مهميز ترار جي گھاو کان به تيز هوندي  آهي ، ان جو ڦٽيل روز پيو سور برداشت ڪندو آهي ، ڪڏهن وصال جا   ته ، ڪڏهن انتظار جا، ڪڏهن انڪار جا ته ڪڏهن اظهار جا. مطلب طالب هميشه ڏکجندو رهندو آهي. مخدوم طالب موليٰ وٽ نينهن جي ايذائن جو فلسفو ئي نرالو آهي، هو پنهنجي اشڪبار اکين کي مينهن کان به اڳتي ٿوکڻي وڃي. سندس بقول ته :

ڇو ٿو ڪرين مينهن ، مون سان ريس رئڻ جي !

طالب مــولا سان ته ڪــيا ، ناحــــــق وڏا نينــــهن

تنهنجــا ٻٽـــي ڏينهن ، منهنجـــي موسم سڀڪــا.

طالب جڏهن مطلوب کي ڏسندو آهي ته ، سندس ديدار ۾ هر دفعي سان نواڻ نظر ايندي آهي. ان جون خاميون به خوبيون ٿي نطر اينديون آهن ، ان جا ناز به وڻندڙ ليکيندو آهي ته ماڻا به سڀاءُ وارا ليکيندو آهي. هر شاعر انهن ادائن جو ذڪر ڪيو آهي. ڪنهن شوخ طبيعت کي به خوبي ليکي آهي ته ڪنهن وري رسڻ جو به ذڪر فخر سان ڪيو آهي، ڪنهن وري پنهنجي پرينءَ کي سج کان به وڌيڪ جوت وارو ڄاڻايو آهي ته ڪنهن وري چنڊ سان پئي ڀيٽ ڪئي آهي. مخدوم طالب الموليٰ به ان گس سان هليو آهي ۽ پرينءَ لاءِ شاھ لطيف وانگر مٺايان مٺو گھڻو وارو استعارو ٿو استعمال ڪري.

مـــٺايان مــٺو گھــڻو ، منهنجو مــحب مـــٺو،

ڏاڍو اٿم ڏٺو ، ته به نئين سج نئون ٿو ڏسان.

شاعر وٽ دل جي ڳالھ جو مقام دماغ جي سوچ ويچارکان وڌيڪ اهميت وارو هوندو آهي ، هو هر شيءِ جي صلاح دل سان ڪندو آهي . تنهنڪري ئي سندس شاعريءَ ۾ دل جو ذڪر مڙوئي ڪجھ سوايو  ملندو آهي. مخدوم صاحب جي شاعريءَ ۾ به ساڳئي ڳالھ نظر ايندي، هو سر کي دل جي تابع ٿو ڪري ڇڏي ۽ دل جي چوڻ تي ئي وڍجڻ لاءِ تيار ٿو ڪري.

سر ويــچارو ســدائيــن ، آهــــي دل جــي وس

دل چويس ته وڍجي ، نه ته بلڪل ڪري بس،

اُونهين ٿئي اوس ، جئن طالب مولا دل چوي.

مخدوم صاحب هڪ گھڻ رخي شخصيت جو مالڪ هو، هو نه صرف هڪ سٺو شاعر ۽ پير هو ،بلڪ هڪ سٺو سياستدان ، سماجي اڳواڻ ۽ اديب هو. مخدوم صاحب پنهنجي زندگيءَ ۾ سياسي، سماجي، ادبي ۽ خانداني ذميواريون نه صرف فرض سمجھي ادا ڪيون بلڪ ٻين لاءِ مثال قائم ڪيون ويو . سندس خاندان اوائل کان هلندڙ شاعريءَ واري ڏات هلندي ٿي اچي ۽ هلندي رهندي، اميد ته ائين ئي هي خاندان سنڌي ادب جي خدمت ۾ اڳڀرونظر ايندو رهندو.

 

سنڌ جي تعليم جو الله واهي…!

سنڌ ۾ تعليمي ايمرجنسي باوجود تعليم کاتي جا پويان پير آهن  ڪجهه سالن اندر  9 هزار ۽ گذريل هڪ سال ۾ 3هزار 172 اسڪول بند ۽ پوڻا 2 لک شاگردن جي داخلا  گهٽجڻ  جو انڪشاف ٿيو آهي، 55 سيڪڙو اسڪول بجلي، 37 سيڪڙو واش روم، 43 سيڪڙو پيئڻ جي صاف پاڻي کان به محروم آهن صوبي جي سرڪاري اسڪولن ۾ گذريل ست سالن دوران شاگردن جي انگ ۾ 1 لک 68 هزار کان وڌيڪ گهٽتائي ٿي آهي. سنڌ جي تعليم کاتي جي ذيلي اداري رفارم سپورٽ يونٽ جي رپورٽ ۾ ٻڌايو ويو آهي ته سنڌ ۾ 2011ع ۾ پرائمري ايلمنٽري اسيڪنڊري ۽  هائر سيڪنڊري اسڪولن جو  انگ 48 هزار 914 هو جيڪو 2017ع ۾ گهٽجي 42 هزار 383 رهجي ويو، گرلز اسڪولن جو انگ 7 هزار 801 مان 5 هزار 385 بچيو آهي. اسڪولن ۾ شاگردن جو انگ 17 لک 58 هزار 853 مان گهٽجي 16 لک 52 هزار 25 بچيو آهي. تعليم کاتي انگ ۾ گهٽتائي جو سبب غير فعال اسڪولن کي قرار ڏنو آهي. بوائز اسڪول 11 هزار 732 کان گهٽجي 6 هزار 70 بچيا آهن ۽ 2011ع ۾ شاگردن جو انگ 24 لک 63 هزار 307 هو جيڪو هاڻ وڌي 25 لک 77 هزار 103 ٿي ويو آهي جڏهن ته گڏيل طور تي شاگردن جو انگ 42 لک 22 هزار 160 کان وڌي 42 لک 29 هزار 128 ٿي ويو. تعليمي ايمرجنسي لاڳو ٿيڻ باوجود صوبي ۾ 23 هزار اسڪول بجلي کان محروم آهن. سنڌ جي 16 هزار 359 اسڪولن جي چوديواري ۽  15 هزار 478 اسڪولن ۾ باٿ روم ئي ناهن. 18 هزار 128 اسڪولن ۾ پيئڻ جو پاڻي  نه آهي، جڏهن ته 23 هزار 235 اسڪولن ۾ بجلي ۽ 31 هزار 982 اسڪولن ۾ راند جا ميدان ناهن. 2 هزار 10 سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري اسڪولن مان 942 اسڪولن ۾ سائنس جي ليب، هڪ هزار 89 اسڪولن ۾ بائيولاجي جي ليب، هڪ هزار 114 اسڪولن ۾ ڪيمسٽري ۽ هڪ هزار 719 اسڪولن ۾ فزڪس جي ليب ۽  هڪ هزار 374 اسڪولن ۾ ڪمپيوٽر ليب قائم ٿيل ناهي. 42 هزار 383 اسڪولن مان 41 هزار 649 اسڪولن ۾ لائبريريون ناهن.42 هزار 383 اسڪولن مان 30 هزار 928 اسڪولن ۾ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين کي گڏ پڙهايو وڃي ٿو، جڏهن ته 6 هزار 70 اسڪولن ۾ ڇوڪرين ۽ 5 هزار 385 اسڪولن ۾ ڇوڪرن کي تعليم ڏني وڃي ٿي. تعليم کاتي جي پرائمري کان هائير سيڪنڊري اسڪولن جي عمارتن مان 6 هزار 567 اسڪولن جون عمارتون خطرناڪ، 4 هزار 910 اسڪولن کي عمارت يا ڇت نه آهي. سنڌ ۾ تعليم کاتي جي اسڪولن مان  رڳو 13 هزار 891 اسڪولن جون عمارتون بهتر حالت ۾ آهن ، جڏهن ته 15 هزار 978 اسڪولن جي عمارتن کي مرمت جي ضرورت آهي.