تازيون خبرون

Daily Archives: May 12, 2015

مائرن جو عالمي ڏينهن ۽ فضيلا سرڪي اغوا واقعو

 

مائرن جي عالمي ڏينهن جي موقعي تي سنڌ جي مختلف شهرن ۾ ميڙاڪا ڪوٺائي ماءُ کي ڪائنات جي عظيم هستي قرار ڏيندي چيو ويو آهي ته ان کي ڪنهن به صورت ۾ رنجائڻ نه گهرجي، ان عظيم رشتي جو هميشه احترام ڪيو وڃي. نوابشاهه ۾  جنرلسٽ اينڊ ٿنڪرس فورم طرفان آفيس جي هال ۾ ڊائلاگ پروگرام ڪوٺايو ويو. ان موقعي تي فورم جي چيئرمين فياض چنڊ ڪليري چيو ته ماءُ ڪائنات جي عظيم هستي آهي، جنهن جي خدمت ڪرڻ گهرجي. سڪندر بروهي، امداد مغيري، عبدالله ڀٽي ۽ ٻين چيو ته امڙ دعائن جو در آهي، جيڪا نٽهڻ اس ۾ به اولاد لاءِ سڪون مهيا ڪندڙ سهارو ۽ ڇانورو آهي. حيدرآباد ۾ ماءُ جي عالمي ڏينهن جي حوالي سان سماج سڌارڪ فتح شاهه فراق پنهنجي امڙ سان محبت جو اظهار ڪرڻ جي لاءِ حيدرآباد پريس ڪلب پهتو. هن چيو ته ماءُ دعا اولاد جي لاءِ وڏي نعمت آهي ۽ ماءُ جي پيرن هيٺيان جنت آهي. هن چيو ته ماءُ پنهنجي اولاد جي لاءِ ڪيترائي ڪشالا ۽ محنتون ڪندي آهي، هر اولاد کي گهرجي ته هو منهنجي امڙ جي عزت ڪندي سندس ڪيل پورهين جو اجورو محبت ۽ پيار سان ڏي ٻئي پاسي ٺل ۾ مائرن جي عالمي ڏينهن تي به امڙ جون اکڙيون گذريل اٺن سالن کان پنهنجي نياڻيءَ کي ڏسڻ لاءِ آتيون آهن، مائرن جي عالمي ڏهاڙي جي حوالي سان ڳوٺ ڳڙهي حسن سرڪي جي ماءُ سڪينه سرڪي جي جھولي گذريل اٺن سالن کان وٺي خالي پيل آهي، سڪينه سرڪي جي ڇهن ورهين جي نياڻي فضِيلا سرڪي کي اغوا ٿي وئي اٺ سال ٿي ويا آهن، پر تنهن باوجود ان  جي بازيابي جي حوالي سان ڪو به چونڊيل نمائندو توڙي وس وارو مدد نه ڪري سگهيو آهي، جنهن ڪري امڙ سڪينه اڄ به پنهنجي نياڻي جي فضِيلا سرڪي جي بازيابي لاءِ هن جون اکيون منتظر بڻيل آهن، ٺل جي امڙ جي جھولي خالي هجڻ ڪري هن گذريل اٺن سالن کان وٺي پنهنجي جگر جي ٽڪڙي جي جدائي ۾ روئي روئي اکين جو نور وڃائي ويٺي آهي،  ٺل جي متاثر امڙ سڪينه سرڪي اڄوڪي ڏهاڙي تي به جھولي خالي هجڻ تي روئندي رهي ٿي، رابطي تي فضيلاسرڪي جي امڙ سڪينه سرڪي ٻڌايو ته مائرن جي عالمي ڏينهن تي به،  منهنجي جھولي خالي آهي، منهنجي نياڻي فضِيلا سرڪي کي اغوا ڪئي 8 سال ٿي چڪا آهن پر هن جي بازيابي لاءِ هتان جي چونڊيل نمائندن توڙي پوليس وارن ڪابه مدد نه ڪئي آهي، مان اٺن سالن کان وٺي روئندي تڙپندي رهان ٿي پر ڪوبه منهنجي ڏک سور کي نه ٿو سمجھي سگھي، هن چيو ته فضِيلا سرڪي خبر ناهي ڪهڙي حال ۾ هوندي، هن اپيل ڪئي ته منهنجي نياڻي کي بازياب ڪرائي جھولي کي ڀري وڃي

 

ذوالفقار مرزا! خاموشي جو روزو ڇو ٽوڙيو…؟؛وينگس

“Power politics has no heart” اقتداري سياست کي دل ناهي ٿيندي، اسان اهو جملو هر وقت پڙهندا رهون ٿا ۽ اسان سڀني کي خبر آهي ته پاڪستان ۾ اقتداري سياست ٿيندي پئي اچي، جن عوامي سياست ڪرڻ چاهي، انهن کي عوامي سياست ڪرڻ نه ڏني وئي.

عوام جي عوامي سياست جي سرحد ۽ پاور پاليٽڪس ڪندڙ اقتداري سياست جي سرحد تي بيٺل آهن، جيڪي اقتداري سياست ڪن پيا، انهن تائين عوام جو آواز نه پيو پهچي، اهي ڪڏهن به عوام جي آواز کي سمجهي نه سگهندا، اهو ائين ئي آهي ته عوام انهن جي لاءِ ٻئي مخلوق برابر آهي.

جيتوڻيڪ اهي عوام جي ڳالهه ڪن ٿا پر انهن جي لاءِ عوام صرف اينٽري پاس کان سواءِ ڪا اهميت نه ٿي رکي، شهيد بينظير ڀٽو، هوءَ عوام جي آواز ۽ ان جي دل جي ڌڙڪن محسوس ڪندڙ هئي، هن کي خبر هئي ته عوام جي طاقت، ٻن ڏينهن جي اقتدار کان مٿي آهي. اسان ان ڳالهه سان اقرار ڪريون ٿا، شهيد محترمه بينظير ڀٽو سياست ۾ سمجهوتو ڪيو پر ان هڪ حد مقرر ڪئي ۽ عوام جي آواز کي هر وقت سڏ ڏنو. ان جي سمجهوتي ۾ به عوام جي اهميت هئي.

پر جنهن انداز سان پاڪستان ۾ اڄڪلهه سياست ٿي رهي آهي ان کي ڏسندي خود اقتداري سياست جو ديو به شرم کان ڪنڌ هيٺ ڪندو هوندو، ڪنهن وٽ به ڪو اصول ناهي پوءِ اها ملڪ جي اقتداري سياست ڪندڙ ڪهڙي به پارٽي هجي عمران خان جيڪو پاڻ کي اصولن جي سياست ڪندڙ سڏي ٿو ان جا اصول جهٽ پل ۾ تبديل ٿيندا رهن ٿا. مسلم ليگ نواز ۽ پيپلز پارٽي (هاڻوڪي) پڻ ٻيون پارٽيون سڀني وٽ هڪ ئي اصول پائيدار آهي ته اقتدار کي ڪيئن قائم و دائم رکجي؟ ان تي ڪو به سمجهوتو ڪرڻو ناهي ان لاءِ ڀل ٻين اصولن کي ٽوڙي مروڙي پيش ڪيو پر اقتدار کي لوڏو نه اچڻ گهرجي.

جڏهن اقتداري سياست پنهنجو پاڻ کي قائم رکڻ لاءِ هر قدم کڻڻ لاءِ تيار ٿي وڃي ٿي اتي ٻوساٽيل ماحول پيدا ٿئي ٿو عوام جيڪا اڳ ئي غصي ۾ آهي، ان کي هلندڙ سياست وڌيڪ بيزار ڪري چڪي آهي.

چوندا آهن جيڪي اڳ ئي غصي ۾ تپيل هجن انهن کي ڇيڙڻ نه گهرجي. اهڙي ٻوساٽيل ماحول ۾ ذوالفقار مرزا جو اچڻ ۽ عوام جي زبان ۾ ڳالهه ڪرڻ، پوري سياست کي گرمايو آهي.

گرمي جي موسم ۾ مرزا جي گرم سياست، هن ڀيري عوام گرم سياست ۾ خوش ۽ اقتداري سياست ڪندڙ بيزار آهن، تعجب ان وقت ٿئي ٿو جڏهن جاويد هاشمي، پي ٽي آءِ جي خلاف ڳالهايو ته ان وقت هر سياسي پارٽي پڻ خود پيپلز پارٽي جا اڳواڻ، جاويد هاشمي جي تعريف ڪري رهيا هئا پوءِ جڏهن ذوالفقار مرزا، بيان ڏئي ٿو ته ان تي غصو ڇو آهي؟

ذوالفقار مرزا جي ڳالهه رکڻ جي انداز سان اختلاف ٿي سگهن ٿا پر هتي سوال پيدا ٿئي پيو ته ان کي اهڙي انداز تائين پهچائڻ جو ذميوار ڪير آهي؟

ذوالفقار مرزا جي صبر کي گرم سياست ۾ تبديل ڪرڻ ۾ ذميوار ڪير نه ڪير آهي؟ خود ذوالفقار مرزا تي سوال اُٿن ٿا ته آخر ايتري خاموشي ۽ صبر کان پوءِ ڇا ٿيو جو ان خاموشي جو روزو ٽوڙي ڇڏيو؟

عوام، هيڏي عرصي کان تڪليفن ۽ دردن ۾ وڪوڙيل آهي ۽ ذوالفقار مرزا کي ان جو چڱي ريت اندازو هوندو ته عوام ڪيتري درد ۾ آهي!

هاڻي ذوالفقار مرزا کي عوام جو درد ڪيئن ياد اچي ويو؟ عوام، مرزا جي آواز کي ڇو محسوس ڪري ٿو پر اهو آواز هاڻي ڇو اُٿيو؟ ان جا ڪهڙا سبب آهن؟

فارسي ۾ چوڻي ته ”دير آيد تي درست آيد“ شايد مرزا جي ٽوڙندڙ خاموشي جي روزي تي اها چوڻي چئي وڃي پر سوال پنهنجي جڳهه تي جواب طلب آهن.

ٻئي پاسي پيپلز پارٽي جنهن انداز سان پريس ڪانفرنس ڪري مرزا جي بيانن جا جواب ڏئي پئي انهن جي جوابن ۾ ٺوس موقف ڪجهه به ناهي. ڇاڪاڻ جو پ پ پارٽي پاڻ ق ليگ سان مفاهمت ڪئي جنهن کي قاتل ليگ سڏيو ويو، جنهن پارٽي جي اڳواڻ  جي نالي کي شهيد محترمه بينظير ڀٽو، ايف آءِ آر ۾ داخل ڪري وئي، اتي وري عذر پيش ڪيو ويو ته جمهوريت کي اڳتي ڪرڻ لاءِ مفاهمت ضروري آهي، جمهوريت يا اقتدار؟

متحده سان سنڌ ۾ گهڻين ڳالهين تي ناراضگي ٿيندي رهي پر ان سان سمجهوتو ڪيو ويو. ڇا متحده جا ميمبر غصي ۾ پريس ڪانفرنس نه ڪندا هئا ان وقت پيپلز پارٽي جي ميمبرن کي اخلاقي سياست ڇو نه ياد آئي؟

ان ڪري پيپلز پارٽي جي ميمبرن جو موقف مرزا جي حوالي سان رکڻ ۾ ڪو وزن ناهي، يقينن سڀني ڌرين کي اخلاقي ٻولي استعمال ڪرڻ گهرجي، پر جڏهن ڪير ڊاڪٽر مرزا خلاف ايف آءِ آر جا ڍير لڳائيندو ويندو ۽ ان جي دانهه کي اڻٻڌو ڪيو ويندو ته پوءِ غصو پنهنجي حدپار ڪري ويندو آهي.

مرزا پنهنجي خاموشي جو روزو ٽوڙي ڇڏيو ۽ هوڏانهن پيپلزپارٽي جي ڪو چيئرمين آصف زرداري خلاف مرزا جي بيان کان پوءِ هڪ ڳالهه واضح ٿئي پئي ته معاملا ٻنهي ڌرين ۾ پيچيده ٿي چڪا آهن.

جيڪڏهن سڀاڻي ٻئي ڌريون ڳالهين جي ٽيبل تي ويهن به ٿيون ته ڇا جيڪو ڪجهه ڳالهايو ويو ان کي نظرانداز  ڪري سگهبو؟ هتي معاملو صرف مرزا جي بيانن جو ناهي پر پيپلز پارٽي به مرزا کي سوڙهو ڪرڻ جي گهڻي ڪوشش ڪئي آهي.

پيپلزپارٽي وٽ مفاهمت جا رڪارڊ آهن، ان ڪري اهي پير اڳتي ڪري سگهن ٿا، ڇا ذوالفقار مرزا مفاهمت ڪندو؟ جنهن عوام جي آواز جي ڳالهه ڪئي آهي ۽ جيڪي شرط مفاهمت جي حوالي سان هڪ نجي ٽي وي چينل تي ڏيندي پوءِ مرزا ڪري سگهي ٿو. ڇا اهي آصف زرداري قبول ڪندو؟ ٻئي مشڪل موڙ تي بيٺل آهن ڏسڻو اهو آهي ته ٻنهي مان ڪير پنهنجي سرحد تي بيٺو رهي ٿو؟ اقتداري سياست ۾ جيڪڏهن مرزا جو پتو اهم هجي ها ته شايد آصف زرداري مفاهمت جي هڪ فون ضرور ڪري ڇڏي ها پر هتي مرزا جو ميدان مختلف آهي ان کي غريب عوام موٽ ڏئي سگهي ٿو.

اقتداري سياست ۾ مرزا جهڙا آواز صرف آواز ئي رهجي ويندا آهن. آصف زرداري کان پوءِ فريال ٽالپر کي ڦولن ديوي سڏڻ جهڙا لفظ، شيون ڪٿي بهتر ڪندا؟

ذوالفقار مرزا جي حوالي سان هڪ ڳالهه تي تعجب آهي جو هو ڦولن ديوي کي فريال ٽالپر سان ڀيٽي پيو. ڦولن ديوي، پنهنجي غريب عوام جو آواز هئي، ان ڪري مرزا کي ڦولن ديوي جي ڪردار کي ائين نه کڻڻ گهرجي ٻنهي ۾ زمين آسمان جو فرق آهي.

پيپلز پارٽي خاص طور تي سنڌ حڪومت کي سوچڻو پوندو ته اهي مرزا جي ٽٽل خاموشي جي روزي کي ڪيئن ڳالهين جي ٽيبل تي کڻي اچي ٿي، ائين نه ٿئي جو مرزا جي ٽٽل خاموشي جو روزو، عوام جي خاموشي کي ٽوڙي ڇڏي.

مون کي پنهنجي هڪ همدرد ساٿي جا لفظ ياد اچن پيا ته تاريخ جي سيني تي ڪڏهن ڪڏهن گهڻا سچ، غصي جي لهر سان اُٿي ايندا آهن.“

ذوالفقار مرزا جي خاموشي ڪيترائي باب کولي رهي آهي پر جيڪڏهن مرزا جو سچ ڪا وڏي لهر اختيار ڪري ويو ته پوءِ ان کي ڪير روڪي سگهندو؟ ڇاڪاڻ جو عوام جو غصو ۽ درد ذوالفقار مرزا کي ڏسي پيو ۽ مرزا جيڪو ڪجهه ڳالهائي پيو اهو اهميت رکي ٿو.

اقتداري سياست وٽ دل ناهي، عوامي سياست وٽ دل ۽ روح ٻئي آهن مرزا پاڻ کي اقتداري سياست کان الڳ ڪري پيش ڪيو آهي ڇا وري ان ڏانهن ڪا موٽ کائيندو؟

ڏسو! ذوالفقار مرزا جي خاموشي جو روزو ٽٽو آهي هاڻي اهو ڪهڙي شڪل اختيار ڪري ٿو؟ ان جو فيصلو ته ايندڙ وقت ڪندو.

 

ڪيرت ٻاٻاڻي به موڪلائي ويو؛نور سنڌي

اڃان شري لڇمڻ ڪومل جي وڇوڙي جا زخم تازا آهن ته سنڌي ٻولي جو مشهور اديب، شاعر، صحافي، نقاد ڀارت ۾ سنڌيت، ثقافت کي قائم رکڻ، سنڌي ٻولي کي مان مرتبو ڏياريندڙ شري ڪيرت ٻاٻاڻي 7 مئي تي خميس ڏينهن صبح جو اسان کان هميشه لاءِ وڇڙي ويو. شري ڪيرت ٻاٻاڻي جنهن جو پورو نالو ڪيرت چوئٿرام ٻاٻاڻي هو. پاڻ نوابشاهه ضلعي جي تعلقي سڪرنڊ جي تاريخي قديمي ڳوٺ موريو لاکو ۾ 3 جنوري 1922ع تي هڪ واپاري سيٺ جي گهر ۾ جنم ورتو. پهريان 2 درجا مسجد جي مولوي وٽ پڙهيو. ڪيرت ٻاٻاڻي اڃان 4 سالن جو هو ته سندس والد ديهانت ٿي ويو ۽ سندس پالنا سندس چاچي والد وانگر ڪئي. اڃان 10 سالن جو هو ته ڪن چورن سندس ٻن چاچن جيڪي اوطاق تي ستل هئا انهن کي بيدردي سان قتل ڪري دڪان مان سامان کڻي ويا باقي بچيل سامان کي باهه ڏئي ويا. هن دل ڏاريندڙ واقعي هن ڳوٺ جي هندن ۾ وڏو ڏهڪاءُ پيدا ڪيو ۽ هو هتان لڏي مختلف هنڌن تي وڃي رهيا. شري ڪيرت ٻاٻاڻي جو خاندان پهرين صابو راهو جتي ڪيرت جا ناناڻا رهندا هئا بعد ۾ نوابشاهه وڃي رهيا. هن پرائمري صابو راهو ۾ پڙهي. مئٽرڪ تائين گورنمينٽ ايڇ ايم خواجه هاءِ اسڪول ۾ حاصل ڪئي. باقي تعليم بي اي، ايل ايل بي تائين ڪراچي ۾ حاصل ڪئي. هي جڏهن 3 ڪلاس ۾ پڙهندو هو ته سندس استاد گوچي رام ٿاواڻي جيڪو قومي خيالن جو هو، سندس ليڪچرن، ڳالهين کان متاثر ٿي پاڻ ڪانگريس جي ويجهو هليو ويو. نوابشاهه ۾ شاگردي واري زماني ۾ هن انگريز کي هن ڌرتي تان تڙي ڪڍڻ واري تحريڪ ۾ سرگرم رهيو. قومي ڀاونا ۾ هن ساٿين سان گڏ کاڌي جو ڪپڙو ڪلهن تي کڻي وڪو ۽ بيمار غريب ماڻهن کي دوائون ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ هن فارويب اسٽوڊنٽس يونين ٺاهي ۽ ان نالي سان هڪ ماهوار خبر نامو هٿ سان لکي شاگردن ۾ ورهائي انهن ۾ قومي جاڳرتا پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. 1942ع ۾ انگريز هندستان ڇڏي وڃو تحريڪ ۾ ڀرپور حصو ورتو. نوابشاهه هاءِ اسڪول مان ڪلاسن جو بائيڪاٽ ڪرائي شاگردن ۽ شاگردياڻين جو جلوس ڪڍرايو. جڏهن جلوس وچ شهر ۾ پهتو ته کين اطلاع مليو ته پوليس اوهان کي گرفتار ڪرڻ لاءِ اچي پئي ۽ پوءِ سڀ اتان نڪري ويا. شري ڪيرت هڪ دوست جي گهر ۾ 3 ڏينهن انڊر گرائونڊ رهيو، ڇاڪاڻ ته جلوس ڪڍرائڻ جي ڏوهه ۾ پوليس کيس ڳولي رهي هئي. ان دوران هي بيمار به ٿي ويو ۽ دوست جي گهران نڪري پنهنجي گهر پهتو ته پوليس کيس گرفتار ڪري 11 مهينا جيل موڪلي ڇڏيو. جڏهن هن کي سکر جيل موڪليو ويو ته سندس ملاقات سوڀو گيانچنداڻي سان ٿي جيڪو ڪميونسٽ پارٽي جو اڳواڻ هو ڪاڪا ڪيرت سوڀو جي ڳالهين کان متاثر ٿي ڪانگريس کان ڪنارا ڪش ٿي ڪميونسٽ پارٽي ڏانهن مائل ٿيو اتي هن قومي انقلابي ڪتاب به پڙهيا ۽ جيل مان آزاد ٿيڻ بعد هن ڪميونسٽ پارٽي لاءِ شاگردن ۽ مزدورن ۾ ڪم شروع ڪيو. ان دوران هو هفتيوار صداقت اخبار ۾ ايڊيٽر ٿيو. جڏهن نوابشاهه ڇڏي ڪراچي ۾ رهڻ لڳو ته ان وقت نئين دنيا پبليڪيشن گوبند مالهي جي نگراني ۾ شايع ٿيندو هو ان پاران ڪهاڻي نمبر شايع ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو ۽ گوبند ڀائي هن کي به ڪهاڻي لکڻ جو چيو ۽ هي ڪهاڻي ڳولڻ لاءِ ڪراچي شهر گهميو ته هڪ مٺائي جي دڪان تي ماڻهن جو ميڙ ڏٺائي اتي وڃي ڏسي ته ماڻهو هڪ معصوم ٻار کي مارڪٽ ڪري رهيا آهن معلوم ڪرڻ تي خبر پئي ته هن دڪان تي جليبي چورائي اهي هن پهرين ڪهاڻي ان واقعي جي پس منظر ۾ ”جليبين جو چور“ لکي ٻي ڪهاڻي پنجاب ۾ ٿيندڙ فسادن جي پس منظر ۾ لکي، ان بعد هن لاتعداد ڪهاڻيون لکيون. ورهاڱي بعد هن جو خاندان ته سنڌ مان لڏي ويو پر هن نه صرف سنڌ کي ڇڏڻ کان انڪار ڪيو پر لڏي ويندڙ هندن کي روڪيو ته هو پنهنجي ڌرتي ماتا کي نه ڇڏين. ورهاڱي بعد ۾ هو ٻه سال سنڌ ۾ رهيو ته ڪميونسٽ پارٽي جي ٻين هندن سان گڏ هن کي پڪڙي ڪراچي جيل ۾ بند ڪيو ويو.11 مهينا جيل ڪاٽي آزاد ٿيو ته سي آءِ ڊي سندس پويان لڳائي وئي. هي ڪراچي مان حيدرآباد پهتو ۽ ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي وٽ لڪي رهڻ لڳو ۽ سندس اخبار به سنڀالي پر سي آءِ ڊي اتي به پهچي وئي ۽ هن وٽ جيڪي دوست ايندا هئا انهن کي تنگ ڪيو ويندو هو ۽ هن لاءِ حالتون ايترو ته تنگ ڪيون ويون جو مجبورن ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي ۽ ٻين دوستن مشورو ڏنو ته هو ڪجهه وقت لاءِ ڀارت هليو وڃي، اتان وري موٽي اچي. اهڙي ريت نه چاهيندي به ڀنل نيڻن سان هو سنڌ ڇڏي جڏهن هندستان پهتو ته اتي سنڌ مان لڏي ويل سنڌي هندن، جن کي ڪئمپبن ۾ رهايو ويو، انهن جي حالت زار ڏٺي پاڻ به ڪافي عرصو الهاس ننگر ۾ ڪئمپ ۾ رهيو ۽ پاڻ واپس سنڌ موٽڻ بجاءِ انهن ماڻهن جي سيوا ڪرڻ ۾ لڳي ويو. ڀارت ۾ سنڌي ٻولي، ثقافت، ادب جي لاءِ پاڻ پتوڙيو پاڻ ٻين ساٿين سان گڏجي 16 سالن جي طويل جدوجهد کانپوءِ 1967ع ۾ سنڌي ٻولي کي سرڪاري ٻولي قرار ڏياريو. پاڻ سنڌي ادبي سنگت جو شروع واري دور ۾ ميمبر به رهيو، آنجهاني ڪيرت ٻاٻاڻي جي ڇپيل ڪتابن ۾ ”ڪهاڻيون ۽ ناول جو ترجمو، ڪُولي ۾ ملڪ راج آنند جي ناول جو ترجمو ۽ ٻيون ادبي خدمتون سرانجام ڏنيون. پاڻ هندستان مان سنڌي زبان ۽ سنڌ سجاڳ ماهوار رسالو ۽ سنڌ رائيٽر به شايع ڪيا. سندس اڻ ڇپيل ڪتابن ۾ لهرون لک لباس، ”ڪوتائون“ جيون جي ڊيڪ تي ”آٽوگرافيڪل ناول“ آخري جيت اسان جي ”ناٽڪ“ اجهو ڏينهن ٿيو، تقريرون، انٽرويو، ”سنڌ جو اتهاس“ شامل آهن. پاڻ 1981ع ۾ روس جو دورو اتان جي حڪومت جي دعوت تي ڪيو. 1983ع ۾ ورلڊ پيس ڪائونسل پاران جيڪو سلوا جو دورو ڪيو. پاڻ ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت سڀا جو 18 سالن تائين صدر به رهيو. ساهيته اڪيڊميءَ جي سنڌي ٻولي جي صلاحڪار ڪائونسل جو ميمبر به رهيو. هو هڪ آدرشي انسان هو. هن سماج کي بهتر بنائڻ لاءِ جدوجهد ڪئي. پاڻ وڪالت ڪرڻ جي باوجود ماستري ڪئي. سندس فرزند جو چوڻ آهي ته هو جواهر لعل نهرو جي نعري ”آرام حرام آهي“ مان اتساهه ڀائيندي وس آهر قومي ڪم پنهنجي مٿي تي کڻي سنڌين کي مرڪز ڪري پنهنجي سڄي ڄمار ان ڪم ۾ لڳائي ڇڏي. سندس فرزند انوب ٻاٻاڻي جو چوڻ آهي ته بابا جي خواهش رهي ۽ ان ڪارڻ جدوجهد رهي ته اسان جو سماج بهتر بڻجي جنهن ۾ سڀ انسان هڪ مهذب جيون ماڻين. آڌي مانجهي تتي ٿڌي هن سنڌي ٻولي ساهتيه ۽ سڀيتا جي صدي ڀارت جي ڪنڊڪڙڇ جا دورا ڪيا آهن. ماڻهن ۾ سنڌيت لاءِ پيار جاڳايو آهي کيس ادبي خدمتن جي عيوض لاتعداد ايوارڊ مليا، جن ۾ ٻين ايوارڊن کانسواءِ ڪتاب لينن دنيا جي عظيم شخصيت تي سوويت لئڊ ۾ نهرو امن ايوارڊ 1980ع ۾ ماسڪو ۾ مليو. اوک ڊوک ”تنقيدي ڪتاب“ تي تعليم کاتي پاران 1982ع ۾ دهلي ۾ مليو. پيهي منجهه پاتال مضمونن جي ڪتاب تي آرميڪ چٽاڀيٽي جو پهريون انعام اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت سڀا پاران اعليٰ خدمتن جي مڃتا طور ايوارڊ 1986ع ۾ ممبئي ۾ مهاراشٽر سنڌي ساهتيه اڪيڊمي پاران 1989ع ۾ ادبي ايوارڊ، ورلڊ سنڌي ڪانگريس پاران 92ع ۾ جي ايم سيد ايوارڊ به شامل آهي.

پاڻ 73 سالن جي ڄمار ۾ ديهانت ڪري ويو.