تازيون خبرون

Daily Archives: April 11, 2015

رونالڊو ريئل ميڊرڊ لاءِ گولز جي ٽربل سينچري مڪمل ڪري ورتي

ميڊرڊ(اسپورٽس نيوز) ڪرسٽيانو رونالڊو ريئل ميڊرڊ لاءِ 300 هون گول اسڪور ڪري ورتو، گذرلي ڏينهن رايو واليسانو تي 2-0 جي ڪاميابيکانپوءِ به يورپيئن چيمپيئنز لا ليگا ليڊرز بارسلونا کان 4 پوائنٽون پوئتي آهي رونالڊو ۽ جيمز روڊرگز جي ٻئين هاف ۾ ٻنهي گولن کان اڳ ميڊرڊ پريشاني واري صورتحال ۾ هو بينزيما، مارسيلو ۽ بيلي جي ڪجهه منٽن ۾ ئي حملن سان موقعا ملند ا۽ ضايع ٿيندا رهيا آخرڪار ڊيني ڪاروجال جي ڪراس تي رونالڊو 288 هين گيم ۾ ريئل ميڊرڊ لاءِ ٽئين سينچري وارو گول ٺاهي ورتو، 6 منٽن کانپوءِ ئي رونالڊو روڊرگز لاءِ ٻيون گول ڪرڻ جو موقعو فراهم ڪيو ڪاميابي کانپوءِ روڊرگز جو چوڻ هو ته شروعات ۾ اسان مشڪلاتن ۾ گهيريل هئاسين پر آخرڪار اسان کي ڪاميابي نصيب ٿي جيڪا انتهائي اهميت رکي ٿي.

 

بنگلاديش جي دوري لاءِ قومي ڪرڪيٽ ٽيم جي تربيتي ڪيمپ جاري

لاهور(اسپورٽس نيوز)بنگلاديش جي دوري لاءِ قومي ڪرڪيٽ ٽيم جون  تياريون زور شور سان جاري آهن رانديگر سخت گرمي کي نظربندي ڪري پريڪٽس ميچ ۾ پنهنجين صلاحينت جا جوهر ڏيکارڻ ۾ مصروف آهن بنگلاديشجي دوري جي تياري لاءِ قذافي اسٽيڊيم لاهور ۾ قومي ٽيم جي چوٿين ڏينهن به ٽريننگ ڪيمپ جاري آهي، بنگلاديش خلاف اسڪواڊ ۾ شامل رانديگر پريڪٽس ميچ کيڏي رهيا آهن هڪ ٽيم جي ڪپتان اظهر علي جڏهن ته ٻي ٽيم جي قيادت سرفراز احمد کي ڏني وئي آهي پريڪٽس ميچ ۾ ڪوچز، فيلڊ امپائر جون ذميواريون سنڀالي رهيا آهن، قومي ٽيم بنگلاديش جي دوري ۾ 2 ٽيسٽ، 3 ون ڊ ي۽ هڪ ٽي 20 ميچ کيڏندي.

 

لاڙڪاڻي ۾ يونيورسٽي ڪئمپس جنگ جو ميدان بڻجي ويو…!

 

لاڙڪاڻي شهر جي ڪامرس ڪاليج ۾ قائم ڪيل سنڌ يونيورسٽي جي ڪئمپس ۾ شاگردن ۽ شاگردياڻين پاران هلندڙ امتحان ۾ شاگردن جا مطالبا نه مڃڻ خلاف ڪئمپس انتظاميا خلاف احتجاجي مظاهرو ڪيو. شاگردن بي بي اي، ٿرڊ ۽ سيڪنڊ سيمسٽر جي ٽن بيچن جي پيپرن جو بائيڪاٽ ڪيو ويو ۽ ڪيمپس جي مڪمل طور تالابندي ڪئي وئي جنهن کان پوءِ ليڪچرار بشارت علي عباسي ڪيمپس پهچي هٿيارن جي زور تي شاگردن کان بائيڪاٽ ختم ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏيندو رهيو ۽ ڏاڍ جي ذريعي پيپر حل ڪرڻ جو زور ڀريو پر شاگرد ۽ شاگردياڻين پيپر حل ڪرڻ کان جواب ڏئي ڇڏيو. جڏهن ته شاگردن جي احتجاج جي ڪوريج لاءِ صحافي ظهير ابڙو ۽ فوٽوگرافر علي نواز منگي ڪئمپس پهتا جتي ليڪچرار بشارت عباسي موقف گهرڻ تي ڏمرجي پيو ۽ هوائي فائرنگ ڪئي وئي جڏهن ته صحافين ۽ شاگردن مٿان هٿيار سڌا ڪرڻ تي تعليمي ادارو جنگ جو ميدان بڻجي ويو جنهن دوران شاگردن ۽ شاگردياڻين ۾ ڪيهاٽ پئجي ويا. صحافين ڪئمپس پهچي ليڪچرار خلاف احتجاجي مظاهرو ڪيو، جڏهن ته شاگردن انڊس هاءِ وي تي ٽائرن کي باهيون ڏئي روڊ بلاڪ ڪري ڇڏيو. ٻئي طرف صحافين پاران ايس ايس پي لاڙڪاڻو کي آگاهي ڏني وئي جنهن بعد پوليس جا وڏا اٽالا يونيورسٽي ڪئمپس پهچي ويا جتي ڪئمپس جي ليڪچرار جي ذاتي گارڊن کان هٿيار کسي کين گرفتار ڪيو ۽ جن ۾ ليڪچرار بشارت عباسي ۽ سندس ڀاءُ شفقت عباسي، خانگي گارڊ اقبال ڪلهوڙو، انور ڪلهوڙو، قطب الدين چنو ۽ رستم ڪوري شامل آهن. گرفتار ٿيل ٻئي ڀائر مرحوم ايس پي نظير حسين عباسي جا پٽ ٻڌايا وڃن ٿا. جن خلاف صحافي ظيهر ابڙو ۽ شاگرد اديب چانڊيو جي فرياد تي فائرنگ، مارڪٽ ڪرڻ ۽ موتمار ڌمڪيون ڏيڻ جا 2 الڳ الڳ ڪيس داخل ڪيا ويا. ٻئي طرف يونيورسٽي جي وائيس چانسلر پاران واقعي جو نوٽيس وٺي هڪ انڪوائري ڪاميٽي جوڙڻ سان گڏ ڊي آءِ جي لاڙڪاڻو کي پڻ جاچ ڪرڻ لاءِ ليٽر لکيو آهي. جڏهن ته لاڙڪاڻي جي صحافين صدر ايس اقبال بابو، نائب صدر طارق محمود دراني، جنرل سيڪريٽري مرتضيٰ ڪلهوڙو، سينيئر صحافي ڊاڪٽر مولا بخش ڪلهوڙو، منير سومرو، اياز ساريو، نويد لاڙڪ، امتياز ڳورڙ، نديم سومرو، سلامت ابڙو ۽ ٻين واقعي جي سخت لفظن ۾ مذمت ڪئي آهي.هوڏانهن ايس ايس پي لاڙڪاڻو ڪامران نواز پنجوٿه صحافين سان ڳالهائيندي چيو ته اڳ تعليمي ادارن ۾ شاگردن پاران هٿيار کڻڻ جا واقعا ٿيندا هئا، پر هاڻ استاد پاران تعليمي ادارن ۾ هٿيار کڻڻ تي افسوس ٿيو آهي.

 

وفاق وٽ گروي ڪراچيءَ تي قبضي جي نئين جنگ ؛عاجز جمالي

ڪراچي جي سياسي تاريخ ٻُڌائي ٿي ته هن شهر جي باري ۾ پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ نئين مُلڪ جي اسٽبلشمينٽ جي راءِ بلڪل ان راءِ کان مختلف هئي، جيڪا راءِ پاڪستان ٺهڻ کان اڳ انگريز سرڪار جي هئي. ڇو جو جديد ڪراچي انگريز سرڪار جي دور ۾ ئي هڪ جديد شهر جو روپ ورتو، خاص ڪري جڏهن ڪراچي ۾ بندرگاهه ٺاهي وئي ۽ ڪراچي کان ريلوي لائين وڇائي وئي. پر پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ نئين ٺهيل سرڪار، اسٽبلشمنٽ ۽ هندستاني مسلمانن لاءِ ڪراچي هڪ اهڙي ڇڏيل ملڪيت هئي، جيڪا کين پٽ تي پيل ملي، انهن جي سياسي سوچ جو محور ئي بدلجي ويو، ڇو ته هو ٻاهران آيل هئا، خاص ڪري جڏهن ڪراچي جي سياسي تاريخ ٻُڌائي ٿي ته هن شهر جي باري ۾ پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ ئي نئين مُلڪ جي اسٽبلشمينٽ جي راءِ بلڪل اُن راءِ کان مختلف هئي، جيڪا راءِ پاڪستان ٺهڻ کان اڳ انگريز سرڪار جي هئي. ڇو جو جديد ڪراچي انگريز سرڪار جي دور ۾ ئي هڪ جديد شهر جو روپ ورتو، خاص ڪري جڏهن ڪراچي ۾ بندرگاهه ٺاهي وئي ۽ ڪراچي کان ريلوي لائين وڇائي وئي. پر پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ نئين ٺهيل سرڪار، اسٽبلشمينٽ ۽ هندستاني مسلمانن لاءِ ڪراچي هڪ اهڙي ڇڏيل ملڪيت هئي، جيڪا کين پٽ تي پيل ملي، انهن جي سياسي سوچ جو محور ئي بدلجي ويو، ڇو ته هو ٻاهران آيل هئا، خاص ڪري جڏهن مهاجر اسٽبلشمينٽ جون نظرون سڄي مُلڪ تي هيون، ان ڪري انهن ڪراچي کي پاڪستان جي سامهون گروي رکي پنهنجا معاملا درست ڪيا. 1950ع جي ڏهاڪي کان وفاق وٽ گروي رکيل ڪراچي اڄ به اسٽبلشمينٽ وٽ گروي آهي. سنڌ جي سرڪار وٽ ڪڏهن به ڪراچي جو حقيقي ڪنٽرول ڪونه رهيو. تاريخي طور ملڪ ۾ لڳندڙ پهرين مارشل لا 1956 کان وٺي اڄ تائين ڊگهي تاريخ آهي، پر تاريخ جو صرف حوالو سمجهڻ لاءِ ڏنو آهي، پنهنجو اصل موضوع ڪراچي تي قبضي لاءِ شروع ٿيندڙ نئين جنگ آهي.پراڻي تاريخ ڇڏي صرف ايم ڪيو ايم جي وجود کان وٺي اڄ تائين هلندڙ جنگ جي ڳالهه ڪريون ٿا ته اسان کي ڪراچي ۾ عمران خان جي فنا منا سمجهه ۾ اچي ويندي. ۽ هن اسٽيج تي اهو لڳي پيو ته شايد اسٽبلشمينٽ ڪراچي جو قبضو ايم ڪيو ايم کان واپس وٺڻ جو فيصلو ڪري ڇڏيو آهي، ان ڪري ئي هڪ نئين جنگ شروع ٿيڻ واري آهي. اها ياد رکڻ جي ڳالهه آهي ته هيءَ جنگ سنڌين، پنجابين، مهاجرن جي جنگ ناهي، پر هيءَ اسٽبلشمينٽ جي اندرين جنگ آهي، جنهن ۾ هن ڀيري عمران خان ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. اهڙو ئي ڪردار جهڙو 1986 ۾ الطاف حسين ادا ڪيو هو.ڇو ته ايم ڪيو ايم به اسٽبلشمينٽ جي پيداوار هئي پر ايم ڪيو ايم ڪراچي ۾ جماعت اسلامي جي خلاف مورچو قائم ڪيو هو، جيڪا خود پاڪستاني اسٽبلشمينٽ جي بي ٽيم هئي. ڪراچي جو قبضو جماعت اسلامي کان ڇڏائي ايم ڪيو ايم جي حوالي ڪيو ويو، ان وقت جنرل ضياءَ جي آمريت ۽ مهاجر اسٽبلشمينٽ هڪ ڌڪ ۾ ٽي چار وار ڪيا. آمريت خلاف وڙهندڙ پيپلز پارٽي کي پٺ تي ڌڪي ڇڏيو. ان کانپوءِ پهرين مهاجر- پٺاڻ فساد ڪرايا، ان کانپوءِ سنڌي مهاجر فساد ڪرايا، ان کانپوءِ ايم ڪيو ايم کي سنڌ جي اقتدار ۾ باقاعده طور تي چاليهه سيڪڙو حصو ڏنو ويو. ان کان اڳ ڪراچي کي جماعت اسلامي جي سهڪار سان لکين افغان پناهگيرن جي سوکڙي به ڏني وئي هئي، جنهن تي ان وقت ايم ڪيو ايم ڪڏهن به آواز ڪو نه اٿاريو.

1987ع جي مڪاني چونڊن ۾ شهري ادارن جو ڪنٽرول ايم ڪيو ايم کي ڏنو ۽ 1988ع کانپوءِ صوبائي سرڪار، پوءِ وفاقي سرڪار ۾ شامل ڪيو ويو. 1988ع کان وٺي اڄ 2015ع تائين ايم ڪيو ايم هميشه اقتدار ۾ شامل رهي ۽ ڪراچي تي سندس مڪمل ڪنٽرول رهيو. 1992ع ۾ ايم ڪيو ايم جي خلاف جيڪو آپريشن شروع ڪيو، ان جو مقصد ايم ڪيو ايم ختم ڪرڻ ڪو نه هو پر من پسند ايم ڪيو ايم ۽ من پسند مهاجر تنظيم کي ڪراچي جو ڪنٽرول ڏيڻو هو پر جلد نواز شريف جي سرڪار ختم ٿيڻ کانپوءِ صورتحال تبديل ٿي وئي، پر مهاجر اسٽبلشمينٽ جنرل مشرف دور ۾ ايم ڪيو ايم کي هڪ دفعو ايڏو ته سگهارو بڻايو جو خود اسٽبلشمينٽ لاءِ ايم ڪيو ايم عذاب بڻجي وئي. کيس وري لغام ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ان دوران ئي پاڪستان جي اسٽبلشمينٽ جي پسنديده جماعت ڪراچي ۾ ميدان تي لٿي. تحريڪ انصاف ايم ڪيو ايم جي خلاف سخت موقف اختيار ڪيو، ڇو ته تحريڪ انصاف ۾ آهستي آهستي ڪراچي جو پڙهيو لکيو طبقو ۽ واپاري طبقو، ڪاروباري ماڻهو شامل ٿيندا ويا. رٽائرڊ ۽ حاضر سروس آرمي آفيسرن جون بيگمات ۽ ٻار به ڪراچي ۾ تحريڪ انصاف جو حصو بڻجندا ويا. اهڙي صورتحال ۾ ايم ڪيو ايم ڪراچي ۾ تحريڪ انصاف کي نئون چئلينج سمجهي ان خلاف سخت رستو اختيار ڪيو. ايم ڪيو ايم هر ان جماعت کي هيسائيندي آهي، جنهن وٽ ڪراچي ۾ سياسي سگهه هوندي آهي. پيپلزپارٽي ۽ جماعت اسلامي سان به ائين ئي ڪيو ويو. اي اين پي سان به ساڳي صورتحال رهي. هاڻي عمران خان سان به اها ئي صورتحال آهي.

2013ع جي عام چونڊن کان اڳ ڪراچي ۾ پي ٽي آءِ جي خاتون اڳواڻ زهره شاهد قتل ٿي، ان جي قتل کانپوءِ پي ٽي آءِ ڪراچي ۾ ايم ڪيو ايم خلاف احتجاج شروع ڪيو، ڇو ته زهره شاهد جي قتل جو الزام ايم ڪيو ايم تي لڳو.

بعد ۾ وري اسٽبلشمينٽ 2013ع جي اليڪشن کان اڳ ٻنهي ۾ ٺاهه به ڪرايو پر تازو ڪراچي ۾ رينجرز آپريشن کانپوءِ ايم ڪيو ايم خلاف راءِ بدلجي وئي آهي. نبيل گبول جي ايم ڪيو ايم تان استعيفيٰ ۽ ان ننڍي چونڊ ۾ تحريڪ انصاف جو سرگرم ٿيڻ هڪ سلسلي جي ئي ڪڙي آهي.

سياسي طور ڪراچي جا ماڻهو ايم ڪيو ايم کان بيزار آهن، ان جي پريڪٽس گذريل عام چونڊن ۾ نظر آئي؛ جڏهن ان ساڳي نائن زيرو جي تڪ اين اي 246 تان پي ٽي آءِ جي اُميدوار 31 هزار ووٽ حاصل ڪيا، جيڪا وڏي ڳالهه هئي. ڇو ته هن تڪ ۾ ايم ڪيو ايم جو ووٽر ان کان ٽُٽي رهيو هو. پي ٽي آءِ کي ڪراچي جي اردو آبادين ۾ سڀ کان وڌيڪ ووٽ مليا. اها ڳالهه سياسي طور ايم ڪيو ايم لاءِ ناقابل برداشت هئي. ساڳي ريت اسٽبلشمينٽ لاءِ به لازمي آهي ته عمران خان کي ملڪ گير ليڊر ظاهر ڪجي، ان ۾ سندس مهاجر اسٽبلشمينٽ سان ويجهڙائپ هجڻ به ضروري آهي. عمران خان گذريل ڏينهن ڪراچي اچي پاڻ کي اڌ مهاجر چيو، اهو انڪشاف ڪيو ته سندس والده مهاجر هئي. ائين ان اشاري حقيقت ۾ مهاجر- پنجابي اسٽبلشمينٽ جي اتحاد جو به اشارو ڏنو. پي ٽي آءِ خلاف سخت موقف ۽ ڌمڪين جو رستو اختيار ڪندڙ ايم ڪيو ايم پنهنجي گهر ۾ عمران خان جي استقبال لاءِ تيار ٿي وئي آهي. ان جا ٻه سبب آهن، هڪ ته الطاف حسين اهو نياپو ڏنو ته هو اسٽبلشمينٽ سان جهڳڙو ڪو نه ٿو چاهي، ان ڪري اين اي 246 جي سيٽ کانئس نه کسي وٺجي. ان جو ٻيو سبب اهو آهي ته اسٽبلشمينٽ جي دشمني سبب ڪراچي ۾ ايم ڪيو ايم خلاف ماڻهو ميدان تي نڪتا آهن. پاڪستان جي ميڊيا ۾ هاڻي ايم ڪيو ايم خلاف به ڪجهه ٻڌڻ لاءِ ملي ٿو. اهو سلسلو ڊگهو عرصو جاري رهيو ته بيزار ماڻهن ۾ ايم ڪيو ايم جي دهشت مان نڪرڻ جي همت ٿيندي. ان جو سڌي ريت مطلب اهو ٿيندو ته ايندڙ عام چونڊن ۾ ايم ڪيو ايم لاءِ وڏو خطرو پيدا ٿي سگهي ٿو.

لڳي ائين ٿو ته پي ٽي آءِ کي اهو اشارو مليو آهي ته رڳو پنجاب نه سنڌ کي به هٿ ڪرڻو پوندو. ايم ڪيو ايم ۽ پيپلز پارٽي کي نشانو بڻائيندين ته سنڌ ۾ تنهنجي صورتحال بهتر ٿيندي. سنڌ ۾ پيپلزپارٽي ۽ ايم ڪيو ايم جي اتحاد سنڌ جي عوام کي بدتر حڪمراني ۽ لٽ مار کانسواءِ ڪجهه به ڪو نه ڏنو، ان ڪري عوام اڳي ئي بيزار آهي. ان بيزاري دوران عمران خان وٽ جيڪڏهن سنڌ بابت سنجيدگي هجي، سٺي حڪمت عملي هجي ته هو ڪراچي سان گڏ سنڌ جي ٻين شهرن ۾ به وڏيرن کي ڊينٽ وجهي سگهي ٿو. شهري وڏيرن سان گڏ اسان جا ڳوٺ وارا وڏيرا به پريشان آهن. ڀوتارن کي جيئن ئي پنڊي جي يارن اشارو ڪيو ته سڀ شلوار جا پائنچا مٿي ڪندي ڊوڙ پائيندا ۽ مڙي به پوئتي ڪو نه ڏسندا. گهٽ ۾ گهٽ ويهارو کن ته سنڌ ۾ اهڙا تڪ آهن، جتي صرف پنڊي وارن جي مرضي هلندي آهي. وقت اچڻ تي سڀني کي خبر پئجي ويندي.

اوچتو اوچتو عمران خان ۽ الطاف حسين ٻئي ڀائر بڻجي ويا. ”هڻ هڻ خبر آئي هي، خضر ساڊا ڀائي هي“ وارو مثال ورجائجي ويو. عمران خان جيڪو يوٽرن جو بادشاهه ٿو سڏجي، خبر ناهي هي سٽون ڇپجڻ تائين سندس موقف ايم ڪيو ايم جي باري ۾ تبديل به ٿي وڃي. پر جيڪڏهن پي ٽي آءِ 23 اپريل تائين ڪراچي ۾ ائين ئي ايم ڪيو ايم جي سامهون بيٺي رهي، اليڪشن ۾ فرشتن سنجيدگي ڏيکاري، پولنگ اسٽيشنون ۽ بيلٽ باڪس يرغمال نه بنيا، بند ڪمرن ۾ ٺپا نه لڳا، پرزائيڊنگ آفيسرز غير جانبدار رهيا ته پي ٽي آءِ جو عمران اسماعيل ايم ڪيو ايم کي سندس گهر ۾ شڪست ڏئي سگهي ٿو، پر جي ائين نه ٿيو، عمران خان وري ايم ڪيو ايم جي حمايت ۾ ڪو يوٽرن ورتو ۽ روايتي انداز ۾ اليڪشن ٿي ته پي ٽي آءِ پنهنجي پراڻي ساک به وڃائي ويهندي.

 

الک نرنجن جنهن جي رات تنهن جو ڏينهن ؛لياقت علي ٿهيم

حجم جو هي دڪان، ”لاهوتي هيئر ڪٽنگ سيلون“ بدين جي شاهي بازار ۾ آهي. دڪان جي مٿان، ڪاٺ جي ڄارين وارو پراڻو مسافر خانو ٺهيل آهي ۽ ٻاهر نوڙِيءَ تي قطار سان رنگارنگي ٽوال ٽنگيل آهن. ڪاريگر ڇوڪرو ٻاهر ڪرسي رکي ويٺو آهي ۽ پاڻي گرم ڪرڻ جي وڏي گيزر جهڙي گُندڙيَ هيٺان تاڪين جي باهه ٻاري انهيءَ کي پکو هڻي مچائي رهيو آهي. شهر جي هن ڪنڊ ۾ حجمن جا  ٽي چار دڪان آهن. سج اڀرئي جو وقت آهي، سو هر حجم دڪانن جي درن ۾ لڳل شيشن کي ڪپڙي سان جرڪائي رهيو آهي.صبح هئڻ سبب، حجم جي هن دڪان تي ڪافي رش آهي. مان دڪان تي اچي پنهنجي واري جو انتظار ڪرڻ لڳس. ڪجهه دير بعد حجامڪي ڪرسي خالي ٿي ته انهيءَ تي اچي ويهي رهيس. ڪاريگر، پهرين آئيني ۾ مونکي ڏٺو ۽ پوءِ منهنجي قميص جو مٿيون بٽڻ کولي، هٿ ۾ پڪڙيل ٽوال منهنجي ڳچي جي چوڌاري ٻڌائين. انهيءَ بعد منهنجي ڏاڙهي تي پاڻي مان پسايل هٿ گھمائڻ لڳو.سيرب ٺاهڻ جي هن ڪارِخير ۾ ڀلي ڪري آيا. هن دڪان تي شيعا مسلڪ وارن جا پوسٽر لڳل آهن. هڪ وڏي پوسٽر تي شيعا امامن جي روضن جون تصويرون لڳل آهن، ٻئي ۾ عربي ۾ لکيل ڪو مواد آهي جنهن جي شبيهھ شينهن جي آهي. ٽين تصوير وري سمن سرڪار جي آهي. سمن سرڪار جون، مختلف چار پنج تصويرون لڳل آهن. انهيءَ کان علاوه هن جھور پوڙهي حجم جي پنهنجي جواني جي بليڪ اينڊ وائيٽ تصوير، ٻي بينظير صاحبه جي ۽ ٽين مرتضيٰ ڀُٽي صاحب جي. مرتضيٰ جي تصوير سنڌ جي نقشي ۾ ڏنل آهي.حجم کان شيو ٺهرائيندي مونکي ڪرشن چندر جو، شيونگ برش تي لکيل افسانو ”ايڪ دوست ڪي مرنيَ پر“ ياد ايندو آهي. افساني ۾، پورا ارڙهن ورهيه، انهي همراهه جو واحد دوست، سندس شيونگ برش هوندو آهي.ڏاڙهي ٺهرائڻ جي موضوع تي، ٻاراڻي وهيءَ ۾ هڪ ٻيو به افسانو (شايد آرمينيائي) پڙهيو هوم جنهن ۾، هڪ يوناني ڳوٺ جي ملٽري پوسٽ تي مقرر ٿيل فوجي ڪرنل، حجم وٽ ڏاڙهي ٺهرائڻ ايندو آهي. انهيءَ حجم تي کيس شڪ هوندو آهي ته اهو ڪاريگر، فوج مخالف باغين سان مليل آهي ۽ سندس دڪان تي عسڪريت پسند اچي ڏاڙهي ٺهرائي وڃن ٿا ۽ هدايتون وٺن ٿا.سماج جي عام واقعن مان، معاشري ۾ حاوي سماجي، معاشي ۽ فڪري رهڻي ڪهڻي جا سيمپل کڻي سگھجن ٿا. مثال طور؛ بدين ۾ مان هاسٽل نما عمارت جي مٿين منزل تي رهندو آهيان. هن عمارت جي پهرين طبقي تي دڪان ٺهيل آهن، انهيءَ مٿان ننڍا ننڍا ڪمرا ۽ ڪمرن مٿان هڪ گيسٽ هائوس ٺهيل آهي. هيءَ عمارت هڪ ڊاڪٽر صاحب جي آهي جيڪو سنڌ جي هڪ ريڊيڪل سياسي گروپ جو سرڪردو اڳواڻ ۽ نامور اديب پڻ آهي. بقول اسانجي شيدي پٽيوالي جي، انهيءَ ڊاڪٽر جي ڪلينڪ ڪونه هلندي هئي، سو اين جي او کوليائين. اُها هلي. پوءِ 2010 جي ٻوڏ ۾ کيس راشن ورهائڻ جو ڪم مليو. ڊاڪٽر صاحب جي اين جي او وٽ هاڻ ڪو پروجيڪٽ ڪونهي پر حقيقتن کيس پروجيڪٽ جي ضرورت به ناهي رهي، نه ريڊيڪل سياست جي نه وري شاعري جي.ڪجھه ڏينهن اڳ بدين جو لاڙ ميوزيم ڏسڻ ويس. ميوزيم ٻاهران هڪ پٽيوالو ويٺو هو، جيڪو مونکي ڏسي ايڏو ته خوش ٿيو ڄڻ ته ورهين کانپوءِ ڪنهن ماڻهوءَ کي ڏٺو هئائين (يا شايد لاڙ جا ماڻهو فطرتن محبتي آهن، توهان کي هر هنڌ ماڻهو ”ڀاءُ“ چئي پڪاريندا ۽ توهان جي اچڻ تي خوش ٿيندا). ميوزيم جي مٿئين طبقي تي هڪ وڏو لائبريري هال (تقريبن سنڌ يونيورسٽي جي سينٽرل لائبريري هال جيڏو) آهي، جتي جوتا لاهي وڃڻو پوندو آهي، ڇاڪاڻ ته پٽيوالي جو موقف هو ته جوتن سميت لائبريري ۾ گھڙڻ سان هيٺ فرش تي وڇايل گلم خراب ٿي ويندو. لائبريري هال ۾ فقط هڪ همراهه ويٺو هو (يا ننڊ پيو هو). شايد جوتا لهرائڻ واري رسم، چار سال اڳ واري ٻوڏ کانپوءِ متعارف  ٿي آهي.2010 واري ٻوڏ دوران، هن ميوزيم کي راشن جي گودام طور استعمال ڪيو ويو. ڪي ست اٺ مهينا، اٽي، دال ۽ گيھه جا ڪٽا ميوزيم اندر ڇت تائين ڀري رکيا ويا هئا ۽ ميوزيم جي مين هال آڏو ٽرڪون ائين اچي لڳنديون هيون، جيئن ٻهراڙيءَ ۾ چانورن جي کرين ٻاهران اچي بيهنديون آهن. امداد ڏيندڙ ادارن جا پرڏيهي عملدار جڏهن بدين آيا ۽ ميوزيم ۾ اٽي ۽ دال جون ٻوريون سٿيل ڏٺائون، تڏهن سندن ذهنن ۾ اسان سنڌين لاءِ جيڪو لفظ يا ٻولي آئي هوندي سا هتي ورجائي لکي نٿي سگھجي. ميوزيم کي سيڌي جو دڪان ڪري هلائڻ واري انهي عرصي دوران، ڪٻٽن ۾ رکيل ناياب نسخا برباد ٿيا، هٿيار ۽ ٻيا نوادرات چوري ٿيا يا وري سووينيئر طور ماڻهن کي موڪليا ويا.ٻوڏن ۾ فقط گھر، بيت المال آفيسون، دڪان ۽ اسڪول تباهه نه ٿيندا آهن؛ تهذيبون، ساهت، فن ۽ سڀيتا به برباد ٿيندا آهن، ۽ تهذيبن کي، ڪنهن تعلقي اسپتال وانگر، مرمت ڪري ٻيهر چالو نٿو ڪري سگھجي. پر ڇا ڪجي، جو اسان ماڻهن کي مختيارڪار آفيس جي چوديواري ۽ موهن جي دڙي جي ڀت ۾ فرق به اڃان معلوم ناهي.

سنڌي ڳوٺ ڪنهن هڪڙي ذات جي رهائشي ڪالوني  وانگر آهن ۽ ننڍڙا شهر اهڙين رهائشي ڪالونين جو مجموعو آهن. اهڙن شهرن جي واڌ ويجهھ ۾ بنيادي محرڪ زراعت يا وري ماهيگيري جو آهي. مثال طور هن شهر جي معيشت ۾ گھڻي واڌ ڪئنالن کُلڻ بعد آئي. چانور، ڪڻڪ ۽ ڪمند جا فصل، مڇيءَ جون کڏون، ڀلين زمينن ۾ ڪم ڪندڙ هزارين بانڊيڊ هاري ۽ انهن مٿان هڪ زميندار جيڪو برٽش سرڪار جي سياسي نظام پٽاندر، ووٽ وٺي قانونسازي ۾ سرڪار جي ڪم ايندو هو. هي اقتداري پيٽرن، معمولي تبديلي سان، اڄ به مروج آهي. هتي تباهه ڪُن طوفان ايندا رهيا ۽ ماڻهو ڳوٺ ڇڏي ڀڄي ويندا رهيا آهن. طوفان گذري ويندا آهن ۽ ماڻهو موٽي ايندا آهن. ٻوڏ اچي يا مدد خان پٺاڻ جو حملي آور لشڪر، اسان جي حڪمت عملي ساڳي هوندي آهي.

پنج سال اڳ، بينظير انڪم سپورٽ پروگرام طرفان سنڌ ۾ سروي ڪيو ويو هو. انهيءَ ۾ هڪ پيمانو هي رکيو ويو هو ته سروي ٿيندڙ گھرن جي اندر ڪهڙيون ڪهڙيون سهولتون موجود آهن. مثال طور جيڪڏهن ڪنهن جي گھر ۾ فرج هو ته انهيءَ جون پنج پوائنٽون ڪٽجي ويون، جي گھر ۾ فرنيچر آهي ته ٻيون پنج پوائنٽون ڪٽجي ويون. انهيءَ سروي پٽاندر بدين ضلعي ۾ اهڙا هڪ لک ستر هزار گھر آهن، جن ۾ گھر ڀاتين وٽ ڪوبه گھريلو سامان ڪونـهي.

هن شهر جا ماڻهو گھڻو ڪري تيز نيرو يا ناسي ڪپڙو پهرين. هر پاڙي ۾ توهانکي غير سرڪاري ادارن جا بورڊ لڳل نظر ايندا. ڪجهھ ڀڳل دڪانن ۽ ڊٿل گھرن جي اندروني ڀتين تي توهانکي فاضل راهوءَ جا پوسٽر چنبڙيل نظر ايندا. ريڊيڪل سياست خاموشيءَ سان غائب ٿي وئي آهي، باقي ”آفيم جو ڪاروبار“ زورن تي آهي.

سنڌ جي ٻهراڙين ۾ نوجوان ڇوڪرن وٽ پنهنجي وقت گذارڻ جا تعميري طريقا ڪونهن، تنهنڪري مجموعي طور منجھن سيڪسولائزڊ سڀاو نظر ايندو. سنڌ جي باقي ٻين علائقن جيان هتي جي نوجوانن جي سرگرمين ۾ توهان کي اها ائپروچ حاوي نظر ايندي؛ فلم ڏسڻي هجي يا شهر گھمڻو هجي، فون تي ڳالهائڻو هجي يا موبائل يا انٽرنيٽ ڪيفي تي انٽرنيٽ استعمال ڪرڻو هجي، انهي جو ڪليدي محرڪ، مجموعي طور مٿيون سڀاو آهي. پر سيڪسولائزڊ روين جو هڪڙو ڪارڻ سماجي ٽينشن به ٻڌايو وڃي ٿو. جن معاشرن ۾ ٽينشن گھڻو هوندو اهي معاشرا وڌيڪ جنس زده هوندا آهن.

صبح جو سوير بجلي هلي ويندي آهي، سو ماڻهو گھرن مان اٿي اچي شهر جي هوٽلن تي ويهندا آهن. انهي بعد، هر ڪلاڪ کانپوءِ ٽي چار ڪلاڪ بجلي وڃي، وري جيستائين وڃي رات ٿئي. ٻيو، ”قهر جو ٿيو آه مڇر پيدا“. ايڏو جو ڄڻ ته ڪير مڇرن جون باٽليون ڀري توهان مٿان هاريندو هجي. تنهنڪري لاڳيتا پنج ڪلاڪ ننڊ ڪرڻ لاءِ توهانکي باقاعدي منصوبابندي ڪرڻي پوندي؛ شروعاتي ٻه ڪلاڪ اندر پکي تي، انهي بعد پويان ٽي ڪلاڪ کٽ ٻاهر ڪڍي آڳند تي، پر ٻاهر مڇر گھڻو آهي، تنهنڪري بجلي اچڻ بعد وري ڪلاڪ کن اندر ڪمري ۾، وري جڏهن صبح ٿيڻ تي اچي ته ٻاهر آڳند تي. سنڌ جي ٻهراڙين ۾، چانهن ٺاهيندڙ ڪاريگرن، حجمن، مختيار ڪار آفيسن جي ڪلارڪن، ڪورٽن، ٽائون آفيسن ۽ غير سرڪاري ادارن جي پٽيوالن، واڍن، ٽپالين، ڊاڪٽرن جي ڪمپائونڊرن، تنور تي ماني وجھندڙن، بسن جي ڊرائيورن، ٻيڙي ٻاڌن، حمالي مزدورن، پوليس وارن ۽ کرين تي مزدوري ڪندڙن جي هڪڙي وڏي دلي آرزو آهي؛ ننڊ ڪيئن پوري ڪجي.

۽ رات جو ٻارهين بجي کانپوءِ (جڏهن وري بجلي هلي ويندي آهي) توهانکي بدين شهر جي رستن تي هڪ گڏهه، ٻيو پوڙها چوڪيدار ۽ ٽيون ڪتا نظر ايندا. پر، انهن ٽنهي ڌرين ۾، ڪتا سڀني کان وڌيڪ سرگرم نظر ايندا آهن ۽ (ٻهراڙي جي ٻين شهرن وانگر) بدين جي نائٽ لائيف حقيقتن ڪتن جي حوالي ٿيل آهي. مان جنهن هاسٽل ۾ رهندو آهيان، اتان کان شهر جي آخري ڪنڊ تائين روڊ نظر ايندو آهي ۽ شهر جي خالي روڊن، بند ٿي ويل بازارن، تاريڪ گھٽين ۽ قاضيا واهه جي مورين تي بيٺل بي شمار ڪتن جا ٽولا، ائين زور زور سان ڀونڪندا آهن ڄڻ ته اهي ڪتا، ڪنهن قديم ڪلٽ جا پيروڪار هجن جيڪو فقط اونداهي ۾ ظاهر ٿئي ٿو ۽ جنهن ڪلٽ، شهر کي ٽيڪ اوور ڪري ورتو هجي.

ڪجھه عرصو اڳ، مان هڪ اسائنمينٽ جي سلسلي ۾، مڪلي تي هڪ زير تعمير جاءِ ۾ وڃي رهيو هوس. جاءِ جي سامهون هڪ کليل ميدان هوندو هو، جنهن جي ٻن طرفن کان ديوين جا گھاٽا وڻ هوندا هئا ۽ هڪ ويران رستو پير عالي جي مزار طرف ويندو هو. رات ٿيڻ بعد اتي اوڙي پاڙي جي جبلن جا ڪتا اچي گڏ ٿيندا هئا.

چون ٿا ته ٻهراڙين ۾ ڪتا، رات جو اونداهي ۽ اڪيلائي کان ڊڄندا آهن، تنهنڪري سڄي رات ڀونڪي، پنهنجي خوف کي زائل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن.

هي مضمون لکڻ دوران بجلي هلي وئي آهي. ڏاڍي اوندهه آهي؛ ايڏي جو ڄڻ ته مان ڪنهن شهر نه پر سمنڊ جي تري ۾ ويٺو هجان.